Nëse përmbajtja origjinale përmban gjuhë urrejtjeje, dhunë, diskriminim, përmbajtje eksplicite ose përmendje të ndjeshme (p.sh. të mitur, ngjarje kriminale të rënda, vetëvrasje), zëvendëso ose hiq ato pjesë në mënyrë neutrale dhe profesionale.
Nëse artikulli është thelbësisht i papërshtatshëm për publikim, përgjigju vetëm me tekstin: “Përmbajtja është e papërshtatshme për rishkrim.”
Nga Spaçi në Marinzë, punonjësit e nëntokës në protestë për siguri dhe dinjitet
Prej gati një muaji, minatorët e Spaçit kanë dalë nga nëntoka për të protestuar për të drejtat e tyre, të cilat prej vitesh janë lënë në harresë. Të rraskapitur nga puna me orë të zgjatura dhe me një pagë prej 30 Euro në ditë, minatorët kërkojnë legjitimimin e sindikatës së tyre për kushte më të mira pune dhe siguri.
“Të gjithë punëtorët, nëse shkojnë te spitali, janë me mushkëri të bllokuara, me silikozë dhe me probleme të ndryshme,” thotë Kastriot Prenga, një prej minatorëve të Spaçit.
Rreth 150 kilometra më në jug të vendit, në fushën naftëmbajtëse të Marinzës në Fier, një tjetër betejë po zhvillohet nga naftëtarët e kompanisë “Bankers Petroleum”. Prej dy javësh në grevë urie, naftëtarët kërkojnë gjithashtu paga të denja dhe kushte minimale pune, mes ekspozimit ndaj substancave të dëmshme që lëshon nafta.
“Jo vetëm unë, por të gjithë ne kemi fenole në gjak. Këtu, nëse punon katër-pesë vite, të gjithë janë me fenole në gjak,” thotë Sotiraq Dhimo, njëri prej naftëtarëve grevistë. “Kompania na i bën vetë analizat dhe i nxjerr të gjitha në rregull,” shtoi ai me mosbesim.
Shqipëria është një vend me burime të pasura minerare dhe hidrokarbure, por ka dështuar prej dekadash që t’i transformojë ato në burim mirëqënieje për qytetarët. Të shfrytëzuara përmes koncesioneve të diskutueshme, burimet natyrore duket se janë kthyer në një mallkim për punonjësit e industrive nxjerrëse.
Në minierën e Spaçit, ditari mujor i një minatori tregon 36 ditë pune, sepse shpesh punojnë 16 orë në galeri për të arritur një pagë dinjitoze për familjen. Aksidentet në minierë janë gjithashtu të shumta, por protestuesit thonë se shumica prej tyre nuk raportohen.
Dritan Lleshi, kryetar i sindikatës së minatorëve, shprehet se gjatë viteve të fundit, shumë nga incidentet janë manipuluar. “Traditë e kësaj kompanie ka qenë që u kanë kërkuar minatorëve të thonë se jemi dëmtuar jashtë vendit të punës, që të mos shënohet si incident në punë,” thotë Lleshi për BIRN. “Ja, ky kolegu këtu është aksidentuar së fundmi, i ka rënë një gur,” shtoi ai, duke treguar me dorë drejt minatorit Lekë Gjergji. “Me ndihmën e Zotit shpëtova lehtë me gurin që më ra në galeri,” thotë Gjergji, ndërsa shton se kompania i ka shënuar ditët e raportit si ditë pune.
Kompania Tete Albania, e cila menaxhon minierën e bakrit në Spaç përmes një koncesioni, mohon pretendimet dhe reziston për njohjen e sindikatës së minatorëve. Përmes një përgjigje me shkrim, kompania i ka thënë BIRN se ofron standardet më të larta të protokolleve të sigurisë, kushteve të punës dhe paga mbi nivelin mesatar të tregut. “Dokumentet që provojnë përfaqësimin duhet të paraqiten si pjesë e kërkesës për nisjen e negociatave. Kjo u bë e qartë dhe u kërkua nga përfaqësuesit e Ministrisë së Ekonomisë dhe Inovacionit gjatë takimit tonë ndërmjetësues me përfaqësuesit e Konfederatës dhe dokumente të tilla ende nuk janë paraqitur,” deklaroi Tete Albania.
Minatorët ankohen se kompania po hakmerret me shkarkime të paligjshme nga puna, ndërkohë që këmbëngulin se nuk do të tërhiqen nga të drejtat e tyre. “Ne mendojmë se është e drejtë ligjore të kemi sindikatë dhe kontratë kolektive, që të jemi të mbrojtur,” tha Lleshi, i cili është zgjedhur si drejtues i Sindikatës. “Nuk e kemi ndjerë veten të mbrojtur asnjëherë. Konkretisht tani e ndjejmë veten të braktisur nga shteti, sepse mesa duket, na ka shitur megjithë pasurinë minerare,” shtoi ai.
Ndryshe nga minatorët në Spaç, naftëtarët e Marinzës e kanë sindikatën dhe kontratat kolektive të punës, por u detyruan të futeshin në grevë urie pasi kompania nuk i respekton, sipas tyre, marrëveshjet.
Aktualisht, kompania Bankers Petroleum po hetohet nga Prokuroria për një skemë mashtrimi 20-vjeçare, që dyshohet se i ka shkaktuar miliona euro dëm buxhetit të shtetit. Të informuar për diferencat e mëdha në paga mes drejtuesve të kompanisë, naftëtarët thonë se nuk do të tërhiqen nga greva pa u plotësuar kërkesat e tyre.
“Kompania ka deklaruar se nuk kemi mundësi për rritjen e fondit të pagave për punonjësit. Por në të vërtetë nuk është kështu, sepse ajo që kemi kërkuar për 400 punonjësit shqiptarë është sa paga e një drejtuesi të huaj,” tha Dritan Shahu, kreu i sindikatës së naftëtarëve, duke iu referuar drejtuesve të huaj të kompanisë. “Ka dalë në përgjimet e Prokurorisë se ai merr 850 mijë euro në vit. Kaq kërkojmë edhe ne për 400 veta,” shtoi ai.
Kompania Bankers Petroleum pretendon se ofron paga të mira, bonuse dhe mbulim shëndetësor për të gjithë punonjësit e saj dhe i konsideron kërkesat e grevistëve si të pabazuara në fakte dhe vërtetësi. Por punonjësit e naftës e konsiderojnë këtë reagim një fyerje.
“Kjo është absurde, është fyerje,” thotë inxhinieri i naftës, Eduard Mita. “Unë jam lindur e rritur këtu në Marinzë dhe dua që fëmijët e mi të rriten në vendin tim…. Jemi të vendosur t’i shkojmë deri në fund, pavarësisht kushteve,” shtoi ai.
Në betejën e tyre për siguri dhe dinjitet, punonjësit e industrisë nxjerrëse kërkojnë ndërhyrjen e institucioneve shtetërore për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve, të zhgënjyer se kërkesat e tyre kanë rënë deri më tani në vesh të shurdhër.
“Ne e themi me zë të lartë që kemi këto probleme dhe nuk ka reagim. Kur do të kujtohen, kur të mos mbetet asnjë këmbë njeriu këtu?” pyet Shahu.
Për kryetarin e Lëvizjes Bashkë, Arlind Qori, punonjësit e industrisë nxjerrëse vuajnë pasojat e kontratave korruptive dhe mungesës së sindikatave që luftojnë për sigurinë, shëndetin dhe të drejtat e tyre në punë.
“Çfarë e bën të veçantë rastin e naftëtarëve dhe minatorëve është fakti se këtu bëhet fjalë për investime të cilat kanë zaptuar pasurinë publike. Pra, nafta dhe mineralet janë pronë e popullit shqiptar dhe punëtorët janë të fundit që përfitojnë nga kjo pasuri,” tha Qori, duke shtuar se të vetmit përfitues janë koncesionarët dhe zyrtarët politikë që ua kanë dhënë këto koncesione ndër vite.