Pse marrëdhëniet SHBA-BE nuk do të jenë më kurrë të njëjta
Periudha e kaluar nuk ishte thjesht një moment tjetër i vështirë në marrëdhëniet mes Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian. Sipas të gjitha gjasave, ajo shënoi një pikë kthese. Për herë të parë në dekada, në Evropë u krijua një ndjenjë e hapur se Shtetet e Bashkuara nuk e shihnin më BE-në si aleatin e tyre të natyrshëm, tradicional dhe strategjik.
Siç thekson politologu dhe internacionalisti Theodoros Tsikas, evropianët po e kuptojnë se nën administratën Trump, ajo që thuhet, ka vërtet peshë. Kështu, panorama që krijohet është ajo e një marrëdhënieje transatlantike që nuk është e prishur, por në ndryshim të thellë. Siç u evidentua në intervistën me Theodoros Tsikas, rreziqet më të mëdha nuk janë tarifat apo deklaratat, por humbja e besimit, i cili për dekada ka qenë themeli i aleancës SHBA-Evropë.
“Sigurisht që nuk ishte një javë e mirë për marrëdhëniet SHBA-BE, në kuptimin që evropianët e shohin se Trump mendon atë që thotë”, thekson ai, duke lidhur zhvillimet me Strategjinë e Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, të publikuar në fund të vitit të kaluar. “Në këtë dokument, Evropa paraqitet pothuajse si një armike, një konkurrente”, vëren ai.
Një fitore e vogël, pa iluzione
Fjalimi i presidentit amerikan në Davos duket se ka sjellë një lehtësim të përkohshëm. Kërcënimi për përdorimin e forcës ushtarake kundër Groenlandës u tërhoq, ashtu si edhe njoftimi për tarifa shtesë ndaj Bashkimit Evropian. Megjithatë, për Theodoros Tsikas, kjo është më shumë një tërheqje taktike sesa një ndryshim strategjik.
“Edhe pse duket se ka një lehtësim të vogël për çështjen e Groenlandës nga biseda e tij me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, evropianët janë të sigurt se nuk mund të jenë të qetë për perspektivën e marrëdhënieve mes SHBA-së dhe BE-së”, thekson ai. Arsyeja është e qartë dhe vendimtare, sipas tij: Besimi është humbur, duke qenë ky një element bazë i çdo aleance.
Pyetja që qëndron pezull mbi NATO-n
Kriza e besimit po fiton një peshë të veçantë brenda NATO-s. Për herë të parë, çështja e besueshmërisë së SHBA-së po ngrihet jo në mënyrë implicite, por hapur.
“Kush do t’i sigurojë evropianët, brenda NATO-s, se në rast se një vend evropian kërcënohet nga Putini, SHBA-të nën Trumpin do të nxitojnë ta mbrojnë atë?”, pyet ai. Megjithatë, kjo çështje nuk i përket vetëm Evropës. “Si do ta perceptojnë kundërshtarët e NATO-s një mungesë të mundshme të gatishmërisë së SHBA-së për të ndërhyrë në favor të një vendi evropian?”, shton ai, duke përshkruar një hendek të rrezikshëm në parandalimin e konfliktit.
Përgjigja evropiane: më shumë autonomi
Në këtë mjedis të ri pasigurie, debati mbi autonominë strategjike evropiane po rikthehet fuqishëm. Jo si një projekt teorik, por si një domosdoshmëri politike. “Ngrihet çështja se si evropianët mund të formojnë një strukturë të veçantë mbrojtëse evropiane, krahas NATO-s”, vëren Theodoros Tsikas dhe shton: Domethënë, përshpejtimi dhe thellimi i integrimit evropian në të gjitha fushat: politike, ekonomike dhe mbrojtëse është në tryezë.
Siç sqaron ai, kjo nuk përbën një ndërprerje të marrëdhënieve me SHBA-në: Nuk do të thotë që ata do të ndërpresin marrëdhëniet me SHBA-në, por që ata vetë do të kujdesen të rrisin fuqinë e tyre gjeopolitike dhe gjurmën e tyre ndërkombëtare.
Horizontet e reja ekonomike
Autonomia evropiane, sipas zotit Tsikas, nuk është vetëm ushtarake, por edhe ekonomike. Internacionalisti nënvizon rëndësinë e marrëveshjeve të mëdha ndërkombëtare, ekuivalente me atë të bërë me vendet e Amerikës Latine dhe bashkimin Mercosur, me vende të tilla si India, Japonia, Kanadaja, Koreja e Jugut, Australia dhe Zelanda e Re.
Me interes të veçantë është fakti që qëndrimi evropian nuk kufizohet vetëm në kufijtë e ngushtë të BE-së. “Në këtë konflikt ata patën mbështetjen dhe aleancën e Britanisë, Norvegjisë dhe Islandës – vende të NATO-s, por jo të BE-së”, thekson ai.
Këshilli i Gazës, OKB-ja dhe frika nga institucionet paralele
Megjithatë, çarje po regjistrohen edhe në fushën institucionale ndërkombëtare. Siç na kujton Theodore Tsikas, Këshilli i Sigurimit i OKB-së miratoi pikat kryesore të planit të Trump për Gazën, përfshirë krijimin e një autoriteti mbikëqyrës ndërkombëtar, të ashtuquajturin “Këshilli i Paqes”.
“Ideja e Këshillit të Paqes u miratua nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së”, thotë ai. Por kur u prezantuan detajet e funksionimit të tij, shumë vende panë se ky këshill nuk kufizohet vetëm në çështjen e Gazës. Rezervat u intensifikuan pasi, siç shpjegon ai, “statuti i propozuar nga Trump i jep atij fuqi absolute për të vënë veton vetë dhe për të pranuar ose larguar shtetet anëtare”. Rezultati, sipas tij, është i qartë: Vendet e BE-së kanë tendencë të refuzojnë pjesëmarrjen e tyre në një institucion të tillë, me përjashtim të Hungarisë së Orbán-it.