Lufta dhe nafta “mbytin” tregjet, shqetësime për një përsëritje të krizave të viteve 2022 dhe 2008
Energjia historikisht ka qenë një katalizator për krizat e mëdha ekonomike. Pasiguria lidhur me kohëzgjatjen e operacioneve ushtarake, e kombinuar me presionet në rritje mbi çmimet e energjisë (nafta dhe gazi natyror), aktualisht është faktori kryesor që ndikon në lëvizjet e tregut të aksioneve, duke kufizuar si dukshmërinë e investimeve ashtu edhe gatishmërinë për të marrë rreziqe.
Disa analistë ndërkombëtarë shprehin shqetësimin se rritja e ndjeshme e çmimeve ndërkombëtare të naftës mund të krijojë një skenar në tregje që të ngjajë me periudhën para krizës financiare globale të vitit 2008. Në atë kohë, çmimi i naftës u dyfishua nga 70 dollarë në korrik 2007 në 140 dollarë për fuçi deri në gusht 2008. Ky zhvillim përkoi me fillimin e lëkundjeve të krizës së kredive subprime, e cila përfundimisht çoi në falimentimin e bankave si Bear Stearns.
Lufta në Iran, e cila shpërtheu më 28 shkurt, tashmë ka rritur çmimet e naftës me mbi 60% këtë vit, duke arritur deri në 120 dollarë. Këto zhvillime në tregun e naftës, sipas Bank of America, ngjajnë me sjelljen e çmimeve të vëzhguara nga mesi i vitit 2007 deri në mesin e vitit 2008. Tregjet kanë hyrë në kushte të rritjes së paqëndrueshmërisë dhe kanë forcuar rrezikun e përgjithshëm sistemik, por megjithatë, ato janë larg skenarit të vitit 2008.
Sipas Goldman Sachs, një krizë e madhe nafte mund të ulë indeksin S&P 500 me 19%. Megjithatë, S&P 500, një indeks referues global, ka rënë vetëm 3.96% deri më tani këtë vit (nga e enjtja) dhe rreth 5% nga niveli i tij më i lartë historik. Ai është ende larg arritjes së një tregu me rënie të konsiderueshme (-20%).
Nafta
Çmimet e naftës janë rritur ndjeshëm që nga fillimi i luftës. Megjithatë, ato mbeten nën nivelin më të lartë të parë që nga pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022. Pushtimi rus e çoi çmimin në 139.13 dollarë, niveli më i lartë që nga viti 2008, kur ai kishte arritur kulmin në 147.50 dollarë.
Tregjet ende nuk po parashikojnë një rezultat në stilin e vitit 2022, kur Brent ishte mbi 100 dollarë/fuçi për rreth 5 muaj, dhe dukshëm më poshtë rekordit të vitit 2008. Gjithashtu, ndryshe nga goditjet e naftës si ato të vitit 2022 dhe viteve 1970, inflacioni aktualisht është gjerësisht rreth objektivit.
Të paktën për momentin, nuk jemi ende në nivelet historike që kanë shoqëruar lëvizje të konsiderueshme për t’u larguar nga rreziku në krizat e mëparshme të naftës. Ende nuk kemi parë një kthesë agresive nga bankat qendrore. Dhe duke pasur parasysh fazën e hershme, nuk kemi parë ende shenja të qarta të përkeqësimit të të dhënave ekonomike.
Morgan Stanley, nga ana tjetër, shpreh pikëpamjen se investitorët duhet të përgatisin “lista blerjesh” në pritje të rifillimit të tregut në rritje më vonë këtë vit. Ai vlerëson se brenda gjashtë muajsh, gjërat ka të ngjarë të jenë qetësuar pas këtij rritjeje fillestare, ashtu siç ndodhi pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia. Është e rëndësishme, thekson ai, që rritja e ndjeshme e çmimeve të naftës është rezultat i një ngërçi logjistik në Ngushticën e Hormuzit, jo mungesës së furnizimit.
Sipas Morgan Stanley, aksionet zakonisht arrijnë nivelin më të ulët disa ditë pasi çmimet e naftës arrijnë kulmin. BlackRock po përqendrohet në rrezikun e një shoku stagflacionist, por ky nuk është një fakt i garantuar, siç sugjeron çmimi i tregut.
Shpesh “tregjet ngjiten në murin e pasigurisë”, një shprehje klasike e tregut të aksioneve që është vërtetuar disa herë në të kaluarën dhe mund të jetë e vërtetë përsëri këtë herë. Historia e tregut të aksioneve tregon se tregjet kanë tendencë të zvogëlojnë pasigurinë para ngjarjes dhe të rikuperohen para se të përfundojnë konfliktet.