Analizë e titullit dhe përmbajtjes:
Titulli: “Pastrimi i parave dhe turizmi çojnë euron në një tjetër nivel minimal rekord; Si ra 31% nga 2016-a”
Përmbajtja: Artikulli trajton rënien historike të kursit të euros kundrejt lekut shqiptar. Ai identifikon dy faktorë kryesorë që kanë kontribuar në këtë fenomen: pastrimi i parave, kryesisht përmes sektorit të ndërtimit, dhe rritja e turizmit, që sjell më shumë valutë të huaj në vend. Artikulli detajon historikun e rënies së euros që nga viti 2015, duke dhënë shifra dhe krahasime, dhe përmend zhvillime të fundit, si arrestimet e SPAK-ut lidhur me trafikun e kokainës dhe pastrimin e parave në sektorin e ndërtimit.
Vlerësimi sipas rregullave të sigurisë:
Përmbajtja nuk përmban gjuhë urrejtjeje, dhunë, diskriminim, përmbajtje eksplicite ose përmendje të ndjeshme që kërkojnë modifikim sipas rregullave të dhëna. Kështu që, artikulli është i përshtatshëm për rishkrim.
Rishkrimi i artikullit në shqip standard:
Euro arrin nivelin më të ulët rekord, ndikojnë pastrimi i parave dhe turizmi; Si ka rënë me 31% që nga viti 2016
Monedha e përbashkët evropiane, euro, ka shënuar një tjetër nënçmim në tregun vendas valutor, duke zbritur për herë të parë nën nivelin e 95 lekëve. Sipas kursit zyrtar të publikuar nga Banka e Shqipërisë, një euro u këmbye sot me 94.96 lekë, duke shënuar një rënie prej 0.09 lekësh krahasuar me ditën e djeshme.
Për periudhën nga 1 janari deri më 12 qershor të këtij viti, euro është këmbyer mesatarisht me 95.95 lekë. Ky nivel paraqet një rënie prej 1.4% krahasuar me mesataren e vitit 2025, e cila ishte 97.3 lekë.
Rënia e monedhës së përbashkët ka nisur që në vitin 2016, por përshpejtimi i nënçmimit është më i theksuar që nga viti 2023. Në vitin 2015, një euro këmbehej mesatarisht me 139.7 lekë, dhe gjatë gjashtë viteve pasuese, kursi luhatje ndërmjet 138 dhe 140 lekëve.
Në vitin 2016, euro shfaqi sinjalet e para të rënies, një fenomen që ekspertët e lidhën fillimisht me dy faktorë kryesorë: kultivimin masiv të kanabisit dhe orientimin e investimeve, si dhe një pjesë të flukseve financiare nga tregtia e paligjshme drejt sektorit të ndërtimit.
Euro nisi të zbriste gradualisht, duke arritur gati 119 lekë në vitin 2022. Nga viti 2023, rënia u bë më e fortë, me monedhën e përbashkët që u nënçmua me 10 lekë brenda vitit, duke shënuar rënien më të madhe vjetore historike dhe duke zbritur në 108.75 lekë. Ritmi i lartë i nënçmimit vijoi edhe në vitin 2024, me një rënie prej 8.1 lekësh. Për vitin 2025 dhe pjesën e parë të 2026-s, nënçmimi i euros ka vazhduar, megjithëse me ritme më të ngadalta.
Krahasuar me vitin 2015, kur filloi rënia e ndjeshme, monedha e përbashkët është zhvlerësuar me rreth 44 lekë, ose 31%.
Aktorët e tregut pohojnë se përshpejtimi i nënçmimit të euros nga viti 2023 lidhet me dy faktorë kryesorë:
- Së pari, sektori i ndërtimit ka marrë përmasa më të mëdha vitet e fundit. Niveli i lartë i lejeve të dhëna për ndërtim banesash, që arritën rekord prej gati 2 milionë metra katrorë në vitin 2024, konfirmon këtë tendencë. Ndërtimi rezulton të jetë përdorur si mjet për pastrimin e parave, pasi pas vitit 2016 u shtuan kompani ndërtimi që nuk justifikonin burimet e tyre financiare, një çështje e trajtuar gjerësisht nga mediat prej vitit 2018. Këto dyshime po vërtetohen edhe zyrtarisht. Vetëm ditën e sotme, Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) ka goditur një nga organizatat më të mëdha kriminale në Shqipëri, duke lëshuar masa sigurie për 20 persona të përfshirë në trafik ndërkombëtar kokaine dhe pastrim parash. Ky grup i strukturuar siguronte fitime prej miliona eurosh nga shitja e drogës në Europë, të cilat më pas i investonte në ekonominë shqiptare, me fokus të veçantë në sektorin e ndërtimit. Përmes personave të përfshirë, organizata kishte arritur të siguronte tendera me vlera të larta dhe leje për ndërtimin e kullave dhe resorteve luksoze, kryesisht në bregdetin jugor. Si rezultat i aksionit, 15 nga të dyshuarit u lanë në burg, ndërsa 5 të tjerë në arrest shtëpie, përfshirë edhe individë që operonin nga jashtë shtetit ose zotëronin kompani si mbulesë. Krahas arrestimeve, autoritetet sekuestruan pasuri në vlerë miliona euro, të bazuara mbi këto investime në ndërtim dhe resorte. Edhe Agjencia e Inteligjencës Financiare ka theksuar shpesh në raportet e saj ndërtimin si sektor me risk të lartë për pastrimin e parave. Edhe pse INSTAT nuk raporton më të detajuar sipërfaqen e lejeve të ndërtimit (pasi për ndërtesat mbi 7 kate lejet jepen nga Këshilli Kombëtar i Territorit, i cili nuk jep informacione për sipërfaqet, por vetëm për lejet), pritet që ritmi i tyre të jetë edhe më i lartë, bazuar në të ardhurat nga taksa e ndërtimit.
- Së dyti, një tjetër faktor i rëndësishëm janë turistët, të cilët po sjellin gjithnjë e më shumë valutë të huaj, teksa Shqipëria është kthyer në një destinacion turistik. Banka e Shqipërisë raportoi në bilancin e pagesave se vetëm në tre muajt e parë të këtij viti, shpenzimet e të huajve që udhëtuan në Shqipëri arritën në total 1 miliard e 4 milionë euro. Gjatë vitit 2025, shpenzimet totale të tyre kaluan 5 miliardë euro.
Aktorët e tregut pohojnë se pikërisht ky kombinim i dy faktorëve në vitet e fundit ka ndikuar në rënien e euros në nivelin më të ulët historik.