Trump i ashpër me Sulltanin e Omanit: Po i shërben interesave të Iranit
Sulltanati i Omanit, prej kohësh ndërmjetësues i padiskutueshëm në negociatat midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara, duket se ka humbur mbështetjen e Uashingtonit. Në negociatat e fundit, Omanti u distancua në mënyrë të papritur, duke nxitur kritika nga Uashingtoni për afërsinë e tij me Teheranin.
I njohur si “Zvicra e Lindjes së Mesme” për qëndrimin e tij neutral, shteti i qetë i Gjirit, i cili ndan Ngushticën e Hormuzit me Iranin, ka qenë një mbështetës kyç i marrëveshjes bërthamore të Iranit të vitit 2015. Megjithatë, kur Presidenti Trump njoftoi arritjen e një mirëkuptimi me Republikën Islamike për t’i dhënë fund luftës në Lindjen e Mesme, ai përmendi rreth gjashtë vende të përfshira në bisedime, pa përmendur Omanin.
“Modeli i Omanit bazohet gjithmonë në trekëndëshim, i cili konsiston në mbajtjen njëkohësisht të kanaleve të hapura të komunikimit me Teheranin, Uashingtonin dhe vendet e Gjirit,” shpjegon Hisham Helger, analist në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara në Londër. Sipas tij, ajo që ka ndryshuar është toleranca e qeverisë amerikane ndaj një bashkëbiseduesi që u përmbajt nga përmendja e Iranit kur dënoi sulmet në territorin e tij dhe në rajon, ndërsa në të njëjtën kohë denoncoi bombardimet “e paligjshme” të SHBA-së ndaj Iranit.
Omami ka një politikë neutraliteti që i ka lejuar atij të ndërmjetësojë në konflikte të ndryshme gjatë viteve. Ka qenë shteti i parë i Gjirit që priti një udhëheqës izraelit në vitin 1994 dhe ka pritur bisedime midis rebelëve Houthi dhe Arabisë Saudite. Pas rolit të tij në marrëveshjen bërthamore të Iranit, ai ka luajtur një rol ndërmjetësues edhe në negociata të tjera me Iranin nën administratën Trump, megjithëse këto negociata u ndërprenë nga sulmet amerikane ndaj Republikës Islamike.
Ministri i jashtëm i Omanit i kishte bërë thirrje SHBA-së të ndalonte sulmet e saj, duke argumentuar se Teherani nuk kishte “mundësi tjetër logjike” përveçse të përgjigjej. Pas kësaj, Pakistani, me mbështetjen e Egjiptit, Turqisë dhe Arabisë Saudite, mori drejtimin e negociatave, me Katarin që gjithashtu luante një rol më të rëndësishëm.
Një zyrtar i lartë i administratës Trump u shpreh se Uashingtoni i kishte “larguar” omanasit nga procesi, sepse “mendonim se po silleshin shumë dyfytyrësh, pothuajse sikur të ishin agjentë iranianë”. Muajin e kaluar, Trump kishte kërcënuar të “shtypte” Sulltanatin e Omanit nëse do të përpiqej të merrte kontrollin e Ngushticës së Hormuzit me Iranin. Sekretari i Thesarit i SHBA-së, Scott Bessant, kishte përmendur gjithashtu mundësinë e sanksioneve kundër Muscatit nëse ai do të zbatonte një sistem takse me Teheranin për kalimin e rrugës detare.
Megjithëse qëndrimi i sulltanatit mund t’i ketë zemëruar Shtetet e Bashkuara, ai mund ta ketë mbrojtur atë nga sulmet hakmarrëse iraniane. Omami ishte shteti më pak i prekur i Gjirit gjatë luftës, me sulme të rralla ndaj tij. Aeroporti i tij madje u bë një rrugë shpëtimi për ata që përpiqeshin t’i shpëtonin konfliktit, ndërsa shumica e aeroporteve në Gjirin u goditën rregullisht.
Një ish-diplomat amerikan që negocioi marrëveshjen bërthamore të Iranit në vitin 2015, Alan Eyre, theksoi se nuk mendon se Omanti ka mbajtur anë dhe se Muskati nuk e ka humbur plotësisht favorin e Uashingtonit, i cili do të ruajë marrëdhëniet me Omanin nëse sulltanati “mund t’u jetë i dobishëm”.