Titulli: Kreditë me skema garancie sovrane në rënie për të pestin vit radhazi
Vlera e borxhit të brendshëm të kompanive publike dhe private, të garantuara nga shteti shqiptar, është në rënie për të pestin vit radhazi. Sipas të dhënave nga Ministria e Financave, borxhi i brendshëm i garantuar në mesin e vitit 2026 zbriti në 7.59 miliardë lekë, duke shënuar një rënie prej 11.5% që nga fillimi i vitit dhe 44% krahasuar me një vit më parë.
Borxhi i brendshëm i garantuar nga qeveria shqiptare përbëhet kryesisht nga huatë e garantuara për kompanitë publike të sektorit energjetik. Vlera e këtyre kredive në mesin e këtij viti zbriti në 6.12 miliardë lekë, duke u ulur me 44% krahasuar me një vit më parë. Kjo rënie lidhet kryesisht me rifinancimin e disa prej kredive të kompanive publike të sektorit energjetik pranë Bankës Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH). Si pasojë, edhe garancia për këto kredi është transferuar në favor të BERZH.
Këto kredi ishin marrë nga Operatori i Shpërndarjes së Energjisë/Furnizuesi i Shërbimit Universal nga tre banka tregtare vendase. Konkretisht, bëhet fjalë për një kredi prej 20 milionë eurosh nga Tirana Bank, një kredi prej 10 milionë eurosh nga Banka Amerikane e Investimeve dhe pjesa dërrmuese e një kredie prej 16.4 milionë eurosh nga Raiffeisen Bank. Kreditë janë rifinancuar me kushte më të favorshme nga BERZH dhe prej korrikut 2025 garancia sovrane prej rreth 46 milionë eurosh është bërë efektive në favor të saj.
Në teori, rifinancimi i këtyre kredive jashtë vendit mund të çlironte më shumë fonde për financimin e sektorit privat të ekonomisë. Historikisht, kreditë për kompanitë e sektorit energjetik kanë dominuar strukturën e garancive të brendshme të qeverisë shqiptare. Pavarësisht zhvendosjes së një pjese drejt BERZH, huatë e mbetura të kompanive të sektorit energjetik ende përbëjnë 80% të totalit të garancive të brendshme të qeverisë shqiptare. Aktualisht, janë gjashtë kredi aktive të kompanive publike të sektorit energjetik, të marra nga tre banka tregtare vendase.
Në rënie të mëtejshme janë edhe borxhet e garantuara të ndërmarrjeve private. Sipas Ministrisë së Financave, garancitë sovrane në favor të bizneseve private në gjysmën e parë të këtij viti ranë në 1.39 miliardë lekë, duke u tkurrur me 36% që nga fillimi i vitit dhe me 45.6% krahasuar me mesin e vitit të kaluar. Ky borxh i takon pesë skemave të garancisë sovrane për biznesin të miratuara nga qeveria shqiptare:
- Garancia shtetërore për pagat, miratuar në vitin 2020.
- Garancia shtetërore për financimin e rimëkëmbjes së aktivitetit tregtar nga pandemia, po e vitit 2020.
- Garancia shtetërore për financimin e subjekteve që tregtojnë me shumicë produkte ushqimore bazë, miratuar në vitin 2022.
- Garancia shtetërore për garantimin e huamarrjes së subjekteve të industrisë përpunuese, miratuar në prill 2024.
- Garancia shtetërore për garantimin e huamarrjes së subjekteve të sektorit të bujqësisë, miratuar në korrik 2025.
Në pjesën më të madhe, borxhi i garantuar i takon skemës së dytë, ajo e garancisë shtetërore për financimin e rimëkëmbjes së aktivitetit tregtar nga pandemia, e vitit 2020. Borxhi i garantuar nga kjo skemë përbënte rreth 55% të garancive sovrane aktive për ndërmarrjet private. Skemat e tjera të garancisë sovrane duket se kanë pasur një përdorim të vogël nga bizneset, përfshirë edhe më të rejat, siç është ajo për garantimin e kredive bankare të fermerëve. Në mesin e këtij viti, shuma e shfrytëzuar nga kjo skemë garancie sovrane ishte vetëm 579 milionë lekë, duke përbërë vetëm 19% të vlerës totale të vendosur në dispozicion për këtë qëllim. / E.Shehu
Burimi: Ministria e Financave