“`html
Ankthi ekonomik, pse nuk ndihemi kurrë mjaftueshëm të sigurt
Intervistë me Almeida Ahmetbejasi (Xhaferi), psikologe
Përtej shifrave të inflacionit, pagave apo tregut të punës, shumë individë përjetojnë një lodhje të thellë psikologjike, frikë të vazhdueshme dhe ndjenjën se stabiliteti është gjithmonë i përkohshëm. Psikologia shprehet se ky fenomen nuk është thjesht pasojë e kushteve ekonomike, por rezultat i mënyrës se si shoqëria moderne e ka lidhur vlerën njerëzore me produktivitetin dhe sigurinë me pasurinë materiale.
Cilët janë faktorët kryesorë psikologjikë që nxisin ndjenjën kolektive të pasigurisë financiare?
Në vitet e fundit, pasiguria financiare është kthyer nga një shqetësim individual në një përvojë kolektive. Madje edhe individë me të ardhura të qëndrueshme raportojnë lodhje emocionale, ankth të vazhdueshëm dhe ndjenjën se stabiliteti është gjithmonë i përkohshëm. Nga këndvështrimi psikologjik, kjo gjendje nuk lidhet vetëm me parametrat ekonomikë, por me mënyrën se si shoqëria moderne ka ripërcaktuar sigurinë dhe vlerën njerëzore.
Duket se njeriu modern e ka zhvendosur qendrën e sigurisë nga përvoja e brendshme drejt posedimit material. Sot, ndjenja e stabilitetit nuk rrjedh më nga autonomia apo kuptimi i jetës, por nga të ardhurat, kursimet dhe statusi ekonomik. Kjo e bën sigurinë të brishtë, sepse çdo luhatje ekonomike përjetohet si kërcënim ndaj vetëvlerësimit. Në këtë kontekst, pasiguria financiare shndërrohet në pasiguri identitare.
Pse njerëzit ndihen më të lodhur emocionalisht, edhe kur të ardhurat e tyre janë rritur?
Një nga paradokset më të shpeshta që vihet re në praktikën klinike është fakti se rritja e të ardhurave nuk shoqërohet domosdoshmërisht me qetësi emocionale. Përkundrazi, shumë individë ndihen më të lodhur se më parë. Kjo ndodh sepse rritja ekonomike sjell me vete rritjen e pritshmërive, frikën nga humbja e statusit të arritur dhe një presion të vazhdueshëm për të performuar sa më mirë. Njeriu lodhet jo vetëm nga puna, por nga nevoja për të ruajtur një standard që vazhdimisht zhvendoset dhe nuk ofron kurrë ndjenjën e mjaftueshmërisë.
Sa ndikojnë rritja e çmimeve të mallrave bazë dhe qiratë e larta në perceptimin e stabilitetit emocional?
Rritja e çmimeve të mallrave bazë dhe qiratë e larta kanë një ndikim të drejtpërdrejtë në stabilitetin emocional, pasi prekin nevojat më themelore për siguri. Kur ushqimi dhe strehimi bëhen burim ankthi, truri aktivizon një gjendje mbijetese të zgjatur. Kjo gjendje ul kapacitetin për planifikim afatgjatë, rrit irritueshmërinë dhe dobëson ndjenjën e kontrollit mbi jetën. Në terma psikologjikë, kemi të bëjmë me një ankth bazë që normalizohet dhe bëhet pjesë e përditshmërisë.
Si ndikon pasiguria në punë dhe ritmi i shpejtë i jetës moderne në ankthin e përditshëm?
Pasiguria në punë dhe ritmi i shpejtë i jetës moderne e përforcojnë këtë gjendje. Frika nuk lidhet vetëm me humbjen e vendit të punës, por me ndjenjën e zëvendësueshmërisë dhe me idenë se vlera personale varet vetëm nga produktiviteti. Kur individi perceptohet si mjet dhe jo si qëllim, siç do të shprehej Fromm, lind një ndarje e thellë mes asaj që njeriu është dhe asaj që pritet të prodhojë. Ky hendek është burim i ankthit kronik.
Në këtë kontekst shfaqet ajo që mund ta quajmë “ankth ekonomik”, i cili manifestohet jo gjithmonë në forma dramatike, por nëpërmjet simptomave të heshtura: mendime të vazhdueshme rreth parave, ndjenjë faji gjatë shpenzimit për kënaqësi personale, lodhje emocionale, pagjumësi dhe tërheqje nga marrëdhëniet. Shumë individë janë funksionalë dhe të suksesshëm në dukje, por emocionalisht të zbrazur.
A mund të çojë inflacioni emocional në “burnout”, depresion apo tensione në marrëdhënie?
Inflacioni emocional është pasojë e drejtpërdrejtë e kësaj gjendjeje. Ai përshkruan momentin kur individi ka nevojë për gjithnjë e më shumë përpjekje për të ruajtur të njëjtin nivel qetësie. Kjo gjendje, nëse zgjat, rrit rrezikun për “burnout”, “depresion latent” dhe tensione në marrëdhënie, veçanërisht në çift, ku paraja shpesh shndërrohet në simbol të sigurisë, kontrollit ose frikës nga humbja.
Pse truri ynë shpesh percepton rrezik edhe kur situata financiare nuk është objektivisht kritike?
Është e rëndësishme të theksohet se truri ynë nuk reagon vetëm ndaj realitetit objektiv, por edhe ndaj pasigurisë imagjinare. Narrativat sociale të krizës, pasiguria strukturore dhe përvojat e hershme të mungesës, përfshirë ato të trashëguara ndër breza, e mbajnë sistemin nervor në gjendje alarmi edhe kur situata financiare nuk është objektivisht kritike.
Cilat strategji ose teknika konkrete këshilloni për të menaxhuar këtë ndjenjë të vazhdueshme presioni financiar?
Menaxhimi i kësaj gjendjeje nuk mund të kufizohet vetëm te këshillat individuale financiare. Në nivel personal, është thelbësore të rindërtohet lidhja mes vlerës njerëzore dhe statusit ekonomik. Të duam veten për atë që jemi dhe jo për arritjet tona. Po ashtu, duhet punuar me skemat e brendshme të mungesës dhe kontrollit. Megjithatë, inflacioni emocional nuk është thjesht problem individual; ai është fenomen shoqëror. Shoqëria krijon kushtet, sistemi ynë nervor normalizon ankthin dhe kulturalisht na përforcohen frikërat duke ndërtuar një rreth vicioz të cilin e kemi të vështirë ta thyejmë.
“`