PROFIL/ Drama e Federica Mogherinit: Nga kulla e fildishtë në qelinë e ftohtë
Ajo la betejat e politikës së BE-së, të zhvilluara “ballë për ballë”, për t’u strehuar në kullat e sigurta prej fildishi të Bruzhës. Tani, Federica Mogherini është sërish në qendër të vëmendjes – për të gjitha arsyet e gabuara.
Në 5 vitet e fundit, ish-Përfaqësuesja e Lartë e BE-së e kishte rishpikur veten si rektorja e qetë e Kolegjit të Evropës. Ajo drejtonte eurokratët më të përkushtuar të Bruzhës si një drejtoreshë e kujdesshme, duke u mbështetur në një libër kontaktesh aq të gjerë sa çdo botim akademik.
Siç u raportua për herë të parë nga Euractiv, policia belge zbarkoi në Bruzhë dhe në banesën private të Mogherinit të martën. Ky veprim u zhvillua si pjesë e një hetimi penal për keqpërdorim të dyshuar të fondeve të BE-së, të lidhur me një akademi diplomatike të BE-së, të cilën ajo e drejtonte që nga themelimi i saj në vitin 2022.
Mogherini u ndalua së bashku me zyrtarin e lartë të Komisionit, Stefano Sannino, dhe një anëtar të stafit të Kolegjit të Evropës. Të tre u morën në pyetje nën dyshimin për mashtrim në prokurim, korrupsion dhe konflikt interesi kriminal. Deri më tani, askush nuk është akuzuar.
Policia bastisi ndërtesat e kolegjit, të Shërbimit Evropian të Veprimit të Jashtëm (EEAS) dhe disa shtëpi private. Për 52-vjeçaren Mogherini, ky moment shënon një ndryshim të menjëhershëm nga imazhi i kontrolluar që ajo ka projketuar që kur la postin politik për të marrë përsipër drejtimin e kolegjit.
Gjatë mandatit të saj që nga viti 2020, ajo e ka zgjeruar kolegjin, duke hapur një kampus të ri në Tiranë, Shqipëri, për t’u shtuar atyre në Bruzhë dhe Natolin në Poloni. Ajo gjithashtu e udhëhoqi kolegjin gjatë pandemisë, e cila i mbylli studentët në dhomat e tyre brenda kolegjit prestigjioz, në kushte shpesh të vështira, dhe përjashtoi një profesor të njohur të politikës, i cili u zbulua se kishte shkelur rregullat duke ngacmuar seksualisht një studente.
“E re, italiane, kompetente”
Karriera e Mogherinit është karakterizuar nga pozicionimi i saj në vendin e duhur, në kohën e duhur. Rruga politike e saj filloi në të majtën italiane. Fillimisht në radhët e të rinjve, pastaj si deputete e Partisë Demokratike dhe përfundimisht si ministre e jashtme e Italisë në vitin 2014.
Ajo kaloi vetëm 8 muaj në atë rol përpara se të bënte një hap të papritur drejt Brukselit, për të marrë përsipër një nga katër postet më të fuqishme në BE si Përfaqësuese e Lartë për Çështjet e Jashtme. Kryeministri i atëhershëm italian, Matteo Renzi, e përkrahu me forcë këtë ndryshim pune, duke kundërshtuar një marrëveshje që do ta kishte bërë rivalin e tij, Enrico Letta, president të Këshillit Evropian.
Për pesë vjet nën drejtimin e Presidentit të Komisionit Jean-Claude Juncker, ajo ishte fytyra diplomatike e BE-së, duke përfaqësuar Unionin në negociatat mbi programin bërthamor të Iranit.
Megjithatë, mandati i saj si drejtuese e politikës së jashtme të BE-së tërhoqi kritika të përziera si në Bruksel ashtu edhe në vend. Kampanjat elektorale e promovuan dikur si “të re, italiane, kompetente”, vetëm për t’u kthyer më vonë nga Renzi me kritika të ashpra, duke deklaruar se ajo kishte “rezultate zhgënjyese” dhe një “ndikim pothuajse zero”.
Ajo shpesh akuzohej se zotëronte më shumë aftësi për koreografi sesa për gjeopolitikë. Ajo luftoi për të formësuar politikën e BE-së ndaj Rusisë dhe Ukrainës, u la në harresë në rastin e Sirisë dhe në politikën më të gjerë të Lindjes së Mesme. Gjithashtu, ajo nuk arriti kurrë plotësisht të kapërcejë mosbesimin e shteteve anëtare lindore, të cilat e shihnin si tepër të butë ndaj Moskës.
Pastaj erdhi i dyti akt i saj i papritur. Pavarësisht se nuk kishte një diplomë masteri, në vitin 2020 ajo u bë rektorja e Kolegjit të Evropës, instituti elitar i diplomuar në Bruzhë dhe Natolin, i cili trajnon eurokratët e ardhshëm. Emërimi ishte i diskutueshëm, duke ngritur pyetje mbi transparencën dhe kohëzimin, gjithashtu sepse Mogherini nuk kishte përvojë akademike.
Ambasadore e markës
Megjithatë, rekrutimi i një personi të ri, femër dhe me një profil shumë politik për të drejtuar kolegjin u pa edhe si një frymë ajri të pastër, që mund të trondiste një institucion elitar dhe shpesh të vjetër.
Ajo mori detyrën nga Jörg Monar, një akademik gjerman me përvojë, i cili kishte shkruar mbi 250 libra dhe artikuj akademikë rreth BE-së dhe i cili kishte drejtuar kolegjin që nga viti 2013.
Dukshmëria e saj kishte rëndësi. Mogherini u mbështet shumë në profilin e saj publik, duke u kthyer në atë që shumë studentë e quanin me gjysmë shaka “fytyra e ftohtë e kolegjit”, duke u ndjerë rehat në skena ku politika dhe akademia përplaseshin.
“Kur flet me ekipin e saj, ke përshtypjen se nuk po flet me akademikë, por me politikanë,” kujtoi një ish-student, duke e quajtur këtë një ndryshim drejt një toni më politik për administratën e kolegjit. “Ajo në fakt shfaqej. Ndalej dhe fliste me studentët, hante në mensë.” Një ish-student tjetër e përshkroi atë si “një lloj superylli të kolegjit”. “Më thuaj një rektor tjetër që njerëzit jashtë institucionit e njohin,” tha një ish-student i tretë.
Problemet
Por problemet filluan të shtoheshin. Mogherini, siç doli në pah kur shpërtheu skandali i madh i korrupsionit i njohur si “Qatargate”, shërbeu në bordin e nderit të “Fight Impunity”, supozohet të jetë një OJQ për të drejtat e njeriut e drejtuar nga i dyshuari kryesor dhe ish-eurodeputeti Pier Antonio Panzeri. Ajo kishte marrë pjesë në eventin e lançimit të OJQ-së ndërsa ishte diplomate e lartë, dhe më vonë në një konferencë që ajo bashkëorganizoi ndërsa ishte tashmë e instaluar në kolegj.
Por ajo pohoi se nuk ishte në dijeni të veprimeve të tij të dyshuara. Ajo e shtyu kolegjin drejt partneriteteve dhe marrëveshjeve të reja tregtare, duke lançuar një kampus të ri në Shqipëri së bashku me kryeministrin Edi Rama dhe Ursula von der Leyen.
Ajo mbajti librin e saj të kontakteve pranë, duke udhëtuar me avion nëpër botë për punët e kolegjit, duke u takuar për shembull me ministrin e jashtëm maroken Nasser Bourita në verën e vitit 2022. Një burim tha se plani fillestar i Mogherinit kishte qenë të krijonte një kampus të ri në Marok, në vend të Shqipërisë.
Por akademia plot energji u shemb të martën, kur ajo u arrestua me dyshimin për krijimin mashtrues të Akademisë Diplomatike të BE-së, një tjetër xhevahir në kurorën e kolegjit. Për një institucion të famshëm për formimin e elitës së ardhshme të BE-së, Kolegji i Evropës papritmas duket si sfondi i një thrilleri politik të veçantë.
Pas gati një dite heshtjeje, kolegji, i themeluar në vitin 1949, më në fund lëshoi një deklaratë të shkurtër duke pranuar kërkimet e Prokurorisë Evropiane përkatëse (EPPO) në kampusin e Bruzhës, duke mos përmendur arrestimin e Mogherinit dhe duke i lënë studentët e hutuar ta kuptonin vetë historinë. “Kolegji merr të gjitha masat e nevojshme për të siguruar vazhdimësinë e aktiviteteve të tij,” shkroi ai. Mesazhi ishte i qartë: me ose pa Mogherinin, kolegji duhet të vazhdojë.