Ideja e re në BE: Anëtarë të rinj, por pa të drejtën e vetos!
Një ide e re po qarkullon në Bashkimin Evropian: pranimin e anëtarëve të rinj pa të drejtën e plotë të votës. Ky veprim, sipas diplomatëve dhe zyrtarëve të BE-së, mund t’i bëjë udhëheqësit skeptikë, si Viktor Orbán i Hungarisë, më të gatshëm të pranojnë vende të reja si Ukraina në bllok.
Propozimi, i cili është ende në fazë të hershme dhe kërkon miratimin unanim të të gjitha vendeve anëtare, synon të ndryshojë rregullat e anëtarësimit. Idea kryesore është që anëtarët e rinj të fitojnë të drejta të plota vetëm pasi BE të ketë reformuar mënyrën e saj të funksionimit, duke e bërë më të vështirë për vendet individuale të vënë veton ndaj politikave.
Kjo iniciativë vjen nga qeveritë pro-BE-së, si Austria dhe Suedia, të cilat kërkojnë të ringjallin një proces zgjerimi aktualisht të bllokuar nga Hungaria dhe disa kryeqytete të tjera. Këto vende shprehin shqetësime për konkurrencën e padëshiruar në tregjet lokale ose komprometimin e interesave të sigurisë.
BE-ja ka shpallur zgjerimin si një përparësi strategjike përballë axhendës ekspansioniste të Rusisë, por synimi për të rritur numrin e anëtarëve nga 27 në rreth 30 gjatë dekadës së ardhshme ka nxjerrë në pah përçarjet e brendshme të bllokut.
Anton Hofreiter, kryetar i Komitetit të Çështjeve Evropiane të Bundestagut Gjerman, thekson se “Anëtarëve të ardhshëm duhet t’u kërkohet të heqin dorë nga e drejta e tyre e vetos derisa të zbatohen reformat kyçe institucionale, siç është futja e votimit me shumicë të kualifikuar në shumicën e fushave të politikave”. Ai shtoi se “Zgjerimi nuk duhet të ngadalësohet nga shtetet anëtare individuale të BE-së që bllokojnë reformat.”
Ky propozim do t’i mundësonte vendeve si Ukraina, Moldavia dhe Mali i Zi të përfitonin nga anëtarësimi pa të drejta vetoje, duke i dhënë fleksibilitet procesit pa pasur nevojë për rishikimin e traktateve themelore të BE-së.
Përpjekjet për heqjen e fuqisë së vetos, edhe për anëtarët ekzistues, janë hasur në kundërshtim nga vende si Hungaria, Franca dhe Holanda.
Zhgënjim në rritje
Plani për anëtarësimin e vendeve të reja pa të drejta të plota vote do të “siguronte që ne të mbetemi të aftë të veprojmë edhe në një BE të zgjeruar”, sipas Hofreiter. Ai pret sinjale pozitive nga vendet e Ballkanit Perëndimor për këtë qasje.
Ky nxitim vjen mes zhgënjimit të vendeve kandidate të Evropës Lindore dhe Ballkanit Perëndimor, të cilat kanë kryer reforma të gjera por nuk janë më afër anëtarësimit.
Presidenti malazez, Jakov Milatović, thekson se “Kroacia ishte vendi i fundit që hyri [në BE] më shumë se 10 vjet më parë, dhe ndërkohë Mbretëria e Bashkuar u largua. Prandaj besoj se tani është koha për të ringjallur procesin, për të ringjallur pak edhe idenë e BE-së si një klub që ende ka një gravitet drejt tij.”
Zëvendëskryeministri i Ukrainës, Taras Kachka, bën thirrje për zgjidhje “kreative” për të zhbllokuar zgjerimin, duke theksuar se “Pritja nuk është një opsion”. Ai shtoi se “Të kemi një zgjidhje këtu dhe tani është e rëndësishme për Ukrainën, por edhe për Bashkimin Evropian… Mendoj se ndërsa Rusia teston sigurinë evropiane me dronë, e njëjta gjë bëhet duke minuar unitetin e Bashkimit Evropian.”
Ndërkohë që Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka vendosur zgjerimin në qendër të axhendës së saj, vendet anëtare janë rezistuese ndaj përpjekjeve për përshpejtimin e procesit. Vendet e BE-së kohët e fundit hodhën poshtë një propozim për të ecur përpara me zgjerimin.
Një diplomat i BE-së sugjeron se Komisioni mund të përshpejtojë procesin e zgjerimit duke avancuar negociatat pa kërkuar miratim formal nga të 27 vendet anëtare në çdo rast, gjë që do të shmangte edhe vetot individuale.
Rusia ekspansioniste
Anëtarësimi në Bashkimin Evropian konsiderohet si mjeti kryesor gjeopolitik i bllokut kundër Rusisë.
Claudia Plakolm, ministrja e Evropës e Austrisë, deklaroi: “Nëse BE nuk e përshpejton lojën e saj, ne do të humbasim terren ndaj aktorëve të tretë që tashmë presin të zënë vendin tonë.”
Anëtarësimi i ardhshëm në BE ishte një temë kyçe në zgjedhjet e fundit në Moldavi dhe një motivim kryesor për Ukrainën që nga viti 2014.
Marta Kos, komisionerja e zgjerimit të BE-së, është e bindur se “shtetet anëtare nuk do ta rrezikojnë këtë.”
Megjithatë, udhëheqësit e BE-së përballen me mbështetje në rritje për partitë e ekstremit të djathtë, të cilat duket se nuk kanë nxitim për zgjerimin e bllokut.
Kancelari gjerman, Friedrich Merz, nuk pret që Ukraina të bashkohet me BE-në brenda mandatit kohor të buxhetit të ardhshëm shtatë-vjeçar të bllokut, deri në vitin 2034.