51% e ndërmarrjeve aktive në 2024 operojnë pa asnjë të punësuar me pagë
Mbi gjysma e ndërmarrjeve aktive në vend, rreth 50.9%, operuan në vitin 2024 pa asnjë të punësuar me pagë, sipas të dhënave zyrtare të INSTAT. Ky fenomen, ku dominohet vetëpunësimi, bëhet edhe më i dukshëm te sipërmarrjet e reja, ku 56.9% e bizneseve të regjistruara kanë zero punonjës.
Të dhënat tregojnë se një pjesë e konsiderueshme e aktivitetit ekonomik në vend mbështetet te individi i vetëm, duke krijuar një strukturë të fragmentuar që ofron pak hapësirë për punësim masiv. Në nivel sektorial, peshën kryesore të këtij trendi e mbajnë aktivitetet e shërbimeve dhe transporti.
- Sektori i shërbimeve të tjera kryeson listën me 67.1% të ndërmarrjeve pa punonjës.
- Transporti dhe magazinimi renditet i dyti, ku dy në tre biznese aktive nuk kanë asnjë person të punësuar me pagë.
- Sektorët e teknologjisë dhe tregtisë paraqesin shifra mbi 55%, duke konfirmuar se edhe në degët me rritje të shpejtë, siç është informacioni dhe komunikacioni, modeli i punës mbetet kryesisht individual.
Situata është edhe më shqetësuese te bizneset e reja në sektorin e shërbimeve, ku gati 74% nisin aktivitetin pa asnjë të punësuar. Nga ana tjetër, sektorët që kërkojnë investime kapitale dhe makineri, si industria nxjerrëse apo prodhimi i energjisë, janë të vetmet ku bizneset me zero të punësuar janë në pakicë.
Një nga arsyet kryesore lidhet me politikat fiskale dhe lehtësitë tatimore për biznesin e vogël. Për vite me radhë, një fashë e gjerë biznesesh ka përfituar nga tatim-fitimi zero dhe skema të thjeshtuara administrative. Kjo ka nxitur individët të regjistrohen si persona fizikë (shpesh si konsulentë, në IT apo si tregtarë) për të optimizuar taksat, në vend që të punësohen me pagë në një kompani tjetër, ku barra e sigurimeve dhe tatimit mbi të ardhurat personale do të ishte më e lartë.
Shumica e bizneseve në Shqipëri operojnë në sektorë si tregtia me pakicë, transporti (taksitë apo shpërndarja) dhe shërbimet profesionale, të cilat kërkojnë kapital minimal fillestar. Në këto kushte, individët e shohin më të lehtë hapjen e një njësie ekonomike vetjake sesa bashkimin në struktura më të mëdha, duke çuar në fragmentimin e tregut.
Puna freelance ka luajtur gjithashtu një rol të rëndësishëm vitet e fundit, veçanërisht në sektorin e informacionit dhe komunikacionit. Shumë profesionistë të rinj ofrojnë shërbime për klientë vendas apo të huaj duke u regjistruar si subjekte më vete, pa pasur nevojë apo mundësi për të punësuar të tjerë.
Ky përqendrim kaq i lartë i bizneseve pa punonjës në pjesën dërrmuese të aktiviteteve ekonomike tregon se ekonomia shqiptare po prodhon kryesisht mikro-ndërmarrje. Këto të fundit, megjithëse mbajnë gjallë konsumin, kanë një kapacitet shumë të kufizuar për të gjeneruar mirëqenie përmes rritjes së pagave apo zgjerimit të tregut të punës.