SHBA: Borxhi publik tejkalon për herë të parë 40 trilionë dollarë; paralajmërohet krizë fiskale
Borxhi i përgjithshëm publik i Shteteve të Bashkuara ka kaluar për herë të parë në histori shifrën prej 40 trilionë dollarësh, duke nxitur shqetësime lidhur me qëndrueshmërinë fiskale të ekonomisë më të madhe në botë.
Sipas të dhënave të Departamentit amerikan të Thesarit, borxhi total i papaguar arriti në 40.047 trilionë dollarë të martën. Nga kjo shumë, rreth 32.266 trilionë dollarë përfaqësojnë letra me vlerë të Thesarit të mbajtura nga investitorët, ndërsa 7.782 trilionë dollarë përbëjnë borxhin e mbajtur brenda qeverisë federale.
Borxhi është dyfishuar në më pak se një dekadë
Shifra e re nxjerr në pah ritmin e jashtëzakonshëm me të cilin është rritur borxhi amerikan. Në janar të vitit 2017, kur Donald Trump mori detyrën si president, borxhi federal ishte rreth 19.95 trilionë dollarë. Një pjesë e konsiderueshme e kësaj rritjeje ndodhi gjatë pandemisë së COVID-19, kur qeveria amerikane shtoi ndjeshëm huamarrjen për të financuar programet e mbështetjes ekonomike.
Megjithatë, rritja e borxhit ka vijuar edhe pas pandemisë, si pasojë e shpenzimeve të larta qeveritare dhe hendekut të vazhdueshëm mes të ardhurave nga taksat dhe shpenzimeve federale. Ekspertët paralajmërojnë se, nëse kjo tendencë nuk ndryshon, SHBA mund të përballet me një krizë fiskale më të thellë. Alternativat përfshijnë rritjen e të ardhurave tatimore, shkurtimin e shpenzimeve ose një kombinim të të dyja masave.
Rritet presioni në tregun e obligacioneve
Shqetësimet janë pasqyruar edhe në tregun e borxhit amerikan. Investitorët po kërkojnë kthime më të larta për të blerë obligacionet e Thesarit, ndërkohë që qeveria amerikane duhet të financojë një volum gjithnjë e më të madh borxhi. Kthimet e obligacioneve afatgjata janë rritur ndjeshëm, ndërsa kërkesa nga investitorët e huaj, të cilët mbajnë një pjesë të konsiderueshme të borxhit amerikan, është dobësuar gjatë vitit të fundit. Kjo situatë mund të shtojë paqëndrueshmërinë në tregjet financiare dhe të rrisë koston e huamarrjes për qeverinë amerikane.
Deficiti vijon të thellohet
Presioni fiskal është shtuar edhe nga deficiti buxhetor. Departamenti i Thesarit raportoi një deficit prej 432 miliardë dollarësh vetëm për korrikun, një nga shifrat më të larta mujore në historinë e SHBA-së. Shpenzimet për Sigurimet Shoqërore dhe Medicare vazhdojnë të rriten, ndërsa të ardhurat nuk po ecin me të njëjtin ritëm.
Një tjetër faktor shqetësues është kostoja e shërbimit të borxhit. SHBA shpenzon rreth 1.1 trilionë dollarë në vit për interesat e borxhit, dhe pritet që normat e larta të interesit dhe rritja e borxhit ta shtojnë më tej këtë faturë. Në vitin fiskal 2025, pagesat e interesit tejkaluan për herë të parë shpenzimet e mbrojtjes. Në dhjetë muajt e parë të vitit fiskal 2026, ato kanë kaluar edhe shpenzimet për Medicare, duke u bërë një nga zërat më të mëdhenj të buxhetit federal.
Borxhi tashmë është mbi madhësinë e ekonomisë amerikane
Borxhi federal amerikan është tashmë rreth 20% më i lartë se prodhimi vjetor ekonomik i vendit, duke reflektuar përkeqësimin e raportit borxh-PBB gjatë dekadave të fundit. Ndërkohë, paketa kryesore legjislative e mandatit të dytë të Trump, e njohur si “One Big Beautiful Bill”, pritet të shtojë miliarda dollarë të tjerë në borxhin federal gjatë viteve të ardhshme.
Sipas ekspertëve të financave publike, sfida kryesore për Uashingtonin nuk është vetëm madhësia aktuale e borxhit, por ritmi me të cilin ai po rritet. Nëse shpenzimet për pensionet, kujdesin shëndetësor dhe interesat vazhdojnë të rriten më shpejt se të ardhurat qeveritare, presioni mbi buxhetin amerikan pritet të bëhet gjithnjë e më i madh, duke kufizuar hapësirën për investime dhe politika të reja ekonomike.