Analiza: Pse çmimi i naftës ka më shumë rëndësi nga sa mendojmë
Ndërsa konflikti i vazhdueshëm në Iran ka bllokuar eksportet e naftës nga rajoni i Gjirit dhe prodhuesit po fillojnë të reduktojnë prodhimin, tronditja e furnizimit ka sjellë çmimin e naftës në 85 dollarë për fuçi. Kjo situatë ka shqetësuar tregjet, ka rritur çmimet në pompë dhe ka ngjallur frikën e një goditjeje më të madhe ekonomike.
Konflikti ka qenë një kujtesë e padëshiruar e varësisë së vazhdueshme të botës nga Lindja e Mesme për furnizime me energji, duke rikthyer në kujtesë krizat e furnizimit që preken botën në vitet 1950 dhe 1970. Megjithatë, analistët theksojnë se ndikimi këtë herë është shumë më i madh.
Rreth 20% e furnizimit botëror me naftë të papërpunuar kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit, ku konflikti ka bllokuar transportin detar. Analistët vlerësojnë se prodhuesit e naftës dhe gazit jashtë rajonit, siç janë Shtetet e Bashkuara, Brazili dhe Norvegjia, kanë aftësi të kufizuara për të rritur prodhimin. Ndërsa tubacionet lokale të naftës ofrojnë një rrugë alternative, kapaciteti i tyre është i pamjaftueshëm, duke i detyruar prodhuesit në rajon të njoftojnë shkurtime në prodhim.
Në Irak, prodhimi ka rënë me më shumë se 60%, sipas Reuters, ndërsa Kuvajti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe gjithashtu po e reduktojnë prodhimin. Presionet në sektorin e energjisë nuk kufizohen vetëm te nafta. Rreth 20% e rezervave globale të gazit natyror janë gjithashtu në rrezik, pasi kompania shtetërore e energjisë e Katarit ka pezulluar prodhimin, duke përmendur sulmet ushtarake.
Duke pasur parasysh mungesën e alternativave të lehta për të plotësuar boshllëqet, analistët e J.P. Morgan parashikojnë “mungesa të dukshme” në Azi dhe Evropë brenda një jave. Në Azi, e cila varet në mënyrë të konsiderueshme nga importet e energjisë, disa qeveri kanë njoftuar tashmë kufizime çmimesh dhe masa racionimi. Sipas mediave shtetërore, universitetet në Bangladesh janë mbyllur para kohe për festën e Fitër Bajramit.
Në Mbretërinë e Bashkuar, Kancelarja e Thesarit, Rachel Reeves, ka paralajmëruar për rreziqet e një goditjeje inflacioniste. Disa vende kanë diskutuar plane për të liruar rezervat strategjike të naftës për të zbutur krizën, por ndikimi i një veprimi të tillë do të ishte i kufizuar. Hunter Cornfield, analist i lartë i makroenergjisë në Rapid Energy Group, ka deklaruar se shkalla e çdo çlirimi do të ishte “e papërfillshme” krahasuar me kërkesën.
Ai shtoi: “Ky është në thelb shoku më i madh i furnizimit, të paktën në historinë moderne të tregut global të naftës.”
Çmime më të larta të energjisë
Aktualisht, tronditja e furnizimit përkthehet në çmime më të larta të energjisë. Nafta bruto Brent dhe çmimi referues amerikan, West Texas Intermediate, janë rritur që nga fillimi i konfliktit, duke arritur pothuajse 120 dollarë për fuçi në një moment të hënën, para se të binin pak nën 85 dollarë për fuçi. Kjo po rëndon kostot me të cilat përballen bizneset dhe familjet.
Në Mbretërinë e Bashkuar dhe Evropë, çmimet e gazit janë pothuajse dyfishuar që nga fillimi i konfliktit në Iran. Edhe në SHBA, e cila si prodhuese e madhe e naftës dhe gazit ka tendencë të jetë relativisht e izoluar nga luhatjet globale të çmimeve, çmimet në pompë po i afrohen 3.50 dollarëve për galon, nga rreth 2.90 dollarë një muaj më parë, duke u rikthyer në nivelet e fundit të vitit 2024.
Javën e kaluar, Goldman Sachs vlerësoi se një rritje e përkohshme e çmimeve të naftës në vetëm 100 dollarë për fuçi mund ta ulë rritjen ekonomike globale me 0.4 pikë përqindjeje. Por nëse konflikti nuk zgjidhet deri në fund të muajit, analistët paralajmërojnë se kjo mund t’i shtyjë çmimet globale të naftës mbi nivelet më të larta të vitit 2022, të vërejtura pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, me naftën që potencialisht mund të arrijë 150 dollarë për fuçi në disa skenarë.
Cornfield theksoi se ndikimi në ekonomi do të ishte “mjaft drastik” në atë pikë, pasi kostot më të larta do t’i detyronin familjet dhe bizneset të reduktonin shpenzimet e tjera dhe ekonomia në përgjithësi do të ngadalësohej.
Ndikimet në biznese, nga teknologjia te fermerët
Analistët tashmë po vëzhgojnë me kujdes nëse tronditja e energjisë do të zvogëlojë prodhimin e çipave – një sektor me implikime për gjithçka, nga makinat te telefonat inteligjentë – pasi Tajvani, një qendër prodhimi, varet në mënyrë të konsiderueshme nga importet e energjisë.
Në SHBA, disa kanë ngritur gjithashtu shqetësime se një rritje e ndjeshme e kostove të energjisë mund të ndikojë negativisht te kompanitë e teknologjisë që përpiqen të zhvillojnë infrastrukturën e inteligjencës artificiale (IA), duke goditur kështu një nxitës kyç të rritjes ekonomike.