Absolutisht! Këtu është rishkrimi i artikullit, duke ruajtur kuptimin, tonin dhe stilin origjinal, duke përmirësuar qartësinë dhe rrjedhshmërinë, dhe duke përdorur vetëm etiketa HTML të thjeshta.
“`html
“Shkërmoqja” e Rrugëve dhe Dëmi i Dytë i Mossigurimit
Në mënyrë ligjore, të gjitha palët e përfshira në procesin e ndërtimit të rrugëve duhet të kenë sigurimin përkatës për përgjegjësitë e tyre. Megjithatë, në praktikë, kjo ndodh shumë rrallë, duke bërë që dëmet apo shembjet e rrugëve, shpesh edhe pak kohë pas përfundimit të ndërtimit, të paguhen për së dyti nga taksapaguesit.
Nga Ersuin Shehu
Kohët e fundit, Shqipëria është përballur me një fenomen në rritje të dëmtimit të rrugëve, i lidhur veçanërisht me rrëshqitjet e dheut. Këto fenomene janë vërejtur në disa rrugë kombëtare, ndërsa më shqetësuese ishte ajo në aksin Librazhd – Përrenjas, e cila solli edhe paralizimin e plotë të qarkullimit në akset kryesore që lidhin Shqipërinë Juglindore me pjesën tjetër të vendit.
Përtej diskutimeve rreth shkaqeve të këtyre rrëshqitjeve dhe përgjegjësive të palëve të ndryshme të përfshira, një aspekt thelbësor është sigurimi ekonomik për dëmet në ndërtimin e veprave publike, përfshirë rrugët. Që pas tërmetit të vitit 2019, është publikisht i njohur detyrimi për sigurimin e përgjegjësive të ndërtuesve për ngritjen e ndërtesave. Megjithatë, një detyrim i ngjashëm ekziston edhe për ndërtimin e veprave inxhinierike, përfshirë rrugët. Ashtu siç ndërtuesi është i detyruar të sigurojë përgjegjësitë e tij kur ndërton një pallat, duke përfshirë fokusin te rrëshqitja e tokës, ky detyrim duhet të zbatohet edhe për ndërtimin e rrugëve. Nëse një rrugë shembet brenda 10 viteve nga ndërtimi i saj, përfituesi, pra shteti, duhet të dëmshpërblehet nga kompania e sigurimit. Shembuj dëmtimesh të rrugëve shumë shpejt pas ndërtimit kanë ndodhur, siç ishte rasti i Unazës së Burrelit. Por, sipas siguruesve, ky detyrim ligjor për firmat e rrugëve nuk zbatohet pothuajse kurrë.
Ligji Detyron për Sigurim Projektues, Zhvillues dhe Ndërtues
Në dhjetor 2022, Këshilli i Ministrave miratoi një vendim për përcaktimin e kushteve dhe elementeve të përgjithshme të sigurimit të përgjegjësisë profesionale për projektuesin, grupin e projektimit dhe zbatuesin e punimeve, si dhe rregullat dhe elementet e sigurimit të përgjegjësisë së zhvilluesit për të gjitha ndërtimet me vlerë mbi 100 milionë lekë.
- Projektuesi i licencuar është i detyruar të lidhë një kontratë sigurimi për përgjegjësinë profesionale. Kjo kontratë mbulon çdo dëm të shkaktuar si pasojë e veprimtarisë së tij gjatë procesit të ndërtimit. Shuma e sigurimit duhet të mbulojë çdo shpenzim të nevojshëm për riprojektim, si dhe shpenzime shtesë të zhvilluesit ose organeve publike, që rrjedhin nga gabime në projektim.
- Zbatuesi i punimeve, si person juridik i licencuar, është gjithashtu i detyruar të lidhë një kontratë sigurimi për përgjegjësinë profesionale. Kjo kontratë mbulon çdo dëm të shkaktuar si pasojë e veprimtarisë së tij gjatë procesit të ndërtimit. Shuma e sigurimit duhet të mbulojë të paktën shpenzimet për kryerjen e punimeve të reja, si dhe shpenzime shtesë të zhvilluesit ose organeve publike, që rrjedhin nga zbatimi i punimeve në kundërshtim me kontratën, dokumentet e planifikimit dhe zhvillimit, ose legjislacionin në fuqi.
- Zhvilluesi, si person fizik apo juridik, është i detyruar të lidhë një kontratë sigurimi për përgjegjësinë profesionale për të gjitha ndërtimet me vlerë mbi 100 milionë lekë. Kjo kontratë mbulon dëmet e shkaktuara nga rreziqet gjatë procesit të zhvillimit kundrejt palëve të treta. Shuma e sigurimit llogaritet në përqindje ndaj preventivit të punimeve të zbatimit, pa vlerën e TVSH-së, dhe nuk duhet të jetë më shumë se 15% e vlerës së preventivuar të punimeve.
Detyrimi Ligjor për t’u Siguruar Nuk Zbatohet
Ogert Shkrepa, kryetar i Komitetit të Produkteve të Reja në Shoqatën Shqiptare të Siguruesve, thekson se investimet publike janë të ekspozuara ndaj rreziqeve natyrore dhe është jetike që veprat të ofrojnë garanci për të ardhmen.
“Zakonisht, dëmet që lindin si pasojë e defekteve të fshehura, pasi mbaron projekti, shfaqen brenda 10 viteve të para. Ekziston një Vendim i Këshillit të Ministrave që përcakton se gjatë certifikimit të objektit dhe marrjes në dorëzim nga autoriteti që e ka ndërtuar veprën, duhet të jepet një garanci 10-vjeçare. Ky është një produkt europian, i destinuar të mbrojë buxhetin e shtetit dhe të parandalojë pagesën e së dytë të së njëjtës vepër nga taksapaguesit. Kjo praktikë është zbatuar kryesisht për ndërtimet e pallateve, gjatë certifikimit nga bashkitë. Ndërsa, për veprat publike, ky detyrim ligjor nuk ka gjetur zbatim. Edhe pse ligji kërkon sigurimin gjatë ndërtimit të veprës, në realitet kjo ndodh në shumë pak raste,” thotë z. Shkrepa.
Ai shpjegon se në momentin që një firmë ndërtimi merr një projekt ose lidh kontratën, duhet të sigurojë rreziqet në ndërtim dhe përgjegjësitë ndaj palëve të treta. Çdo dëm që mund të lindë gjatë fazës së punimeve paguhet nga kompania e sigurimit.
“Pasi marrin përsipër një rrezik të tillë, kompanitë e sigurimit kanë inxhinierët e tyre të ndërtimit, të cilët vlerësojnë rrezikun, analizojnë raportin gjeologjik të tokës, ekzaminojnë zonën e ndërtimit dhe konsultojnë të dhënat historike për ngjarje të mëparshme në atë zonë. Kjo lejon një vlerësim adekuat të rrezikut të zonës dhe përcaktimin e primit të sigurimit. Gjithashtu, siguruesi mund të japë rekomandime për ndërtuesin, bazuar në rreziqet e konstatuara,” – shton z. Shkrepa.
Ai thekson nevojën për rishikim dhe forcim të kapaciteteve të punonjësve publikë, në mënyrë që ata të jenë jo thjesht inspektorë, por të kenë aftësinë të vlerësojnë saktë rrezikun.
Përtej detyrimit ligjor, i cili nuk zbatohet plotësisht, ai vëren se kultura e sigurimit vullnetar është shumë e dobët edhe në këtë segment. “Këtë praktikë e zbatojnë kryesisht kompanitë e huaja, pasi ato kanë një kulturë tjetër sigurimi. Në disa raste, kompanitë e huaja madje detyrojnë edhe nënkontraktorët shqiptarë të kryejnë sigurimet përkatëse të përgjegjësive,” shprehet ai.
Shifrat e Sigurimit Mbeten të Ulëta
Të dhënat e Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF) tregojnë se sigurimi i përgjegjësive civile, duke përfshirë edhe sigurimet e ndërtuesve, vazhdon të jetë në shifra modeste. Për vitin 2025, primet e shkruara bruto në sigurimin e përgjegjësive civile të përgjithshme arritën në 945 milionë lekë, ose rreth 10 milionë euro. Ky produkt përbën më pak se 4% të primeve të shkruara bruto në sigurimet e jo-jetës. Numri i kontratave të lidhura gjatë vitit 2025 ishte pak mbi 20 mijë. Edhe pse numri i kontratave mund të duket i konsiderueshëm, përfaqësuesit e kompanive të sigurimeve shpjegojnë se shumica e tyre lidhen me sigurimin e apartamenteve të reja të shitura gjatë vitit, duke përfshirë detyrimin për sigurimin e përgjegjësisë së ndërtuesit. Dëmet e paguara në këtë segment ishin modeste, vetëm 9.5 milionë lekë.
Specifikisht, primet e shkruara bruto në sigurimin e përgjegjësive në ndërtim arritën në 360 milionë lekë, ku besohet se pjesën më të madhe e përbëjnë sigurimet e detyrueshme të ndërtuesve për ndërtimin e pallateve. Sigurimi i përgjegjësive të ndërtuesve përbënte më pak se 1.5% të primeve të shkruara bruto në sigurimet e jo-jetës për vitin 2025.
Burimi: AMF
“`