“`html
Lufta në Iran: Si po e ndryshon inteligjenca artificiale fushën e betejës
Inteligjenca artificiale (IA) po gjen zbatim në një shkallë të paprecedentë në operacionet ushtarake të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit kundër Iranit, duke shënuar një fazë të re në zhvillimin e luftës moderne. Sipas analistëve, kjo teknologji mundëson përpunimin e sasive masive të të dhënave dhe identifikimin e shpejtë të objektivave ushtarake, por paralelisht ngre shqetësime serioze rreth sigurisë së civilëve dhe përgjegjësisë për vendimet e marra në terren.
Siç thekson për Der Spiegel analisti i luftës moderne Noah Sylvia nga Royal United Services Institute në Londër, IA tashmë përdoret në procese kritike të operacioneve ushtarake, duke filluar nga analizimi i bazave të mëdha të të dhënave deri te krijimi i një pamjeje operacionale dhe profilizimi i objektivave. Sistemet moderne mbledhin informacion nga satelitë, dronë, sensorë dhe baza të dhënash historike, duke i shndërruar këto në të dhëna të përdorshme për komandantët në kohë reale.
Një rol të rëndësishëm luan edhe sistemi Project Maven, i lidhur me kompaninë amerikane Palantir Technologies, i cili mundëson ndërlidhjen e sasive të mëdha të informacionit, edhe nga sistemet më të vjetra të inteligjencës ushtarake. Nëpërmjet mjeteve të IA identifikohen modele dhe objektiva të mundshëm, duke përshpejtuar procesin e analizës. Një shembull tipik është analiza e materialit të mbledhur nga dhjetëra dronë në fushën e operacioneve. Avionët pa pilot prodhojnë një sasi të madhe videosh çdo orë, të cilat do të ishin pothuajse të pamundura të analizoheshin manualisht nga njerëzit. IA klasifikon materialin, identifikon lëvizje të dyshimta dhe përshpejton ndjeshëm punën e analistëve ushtarakë. Teknologjia madje lejon kërkimin e informacionit me komanda në gjuhë natyrore, si p.sh. kërkesa për të shfaqur incidente të caktuara në një zonë dhe periudhë kohore të caktuar.
Megjithatë, mbetet e paqartë se në çfarë mase këto sisteme përfshihen drejtpërdrejt në procesin e përzgjedhjes së objektivave për sulm. Mediat e specializuara ushtarake raportojnë se mijëra objektiva janë goditur vetëm brenda një jave, një shkallë operacionale që konsiderohet e pashembullt për operacionet moderne amerikane.
Përdorimi i IA ka nxitur një debat të fortë, edhe pas një sulmi në një shkollë vajzash në qytetin Minab të Iranit, ku humbën jetën civilë. Raportet fillestare sugjerojnë se incidenti mund të jetë shkaktuar nga përdorimi i të dhënave të vjetruara dhe jo domosdoshmërisht nga një vendim i gabuar i IA. Sipas ekspertëve, vendimi përfundimtar mbetet gjithmonë në dorën e njerëzve që analizojnë informacionin.
Analistët paralajmërojnë se shpejtësia e lartë e operacioneve mund të dobësojë procesin e kontrollit dhe verifikimit. IA përshpejton analizën e të dhënave, por kur vendimet merren me ritme shumë të shpejta, rritet rreziku i përdorimit të informacionit të pasaktë ose të vjetëruar. Ekspertët theksojnë gjithashtu se sistemet aktuale të IA janë shumë efektive në detyra specifike, si njohja e automjeteve në video, por kanë kufizime të mëdha në kuptimin e situatave komplekse.
Për më tepër, lindin çështje etike dhe institucionale: përdorimi i sugjerimeve algoritmike në luftë kërkon transparencë mbi mënyrën se si funksionojnë sistemet, çfarë të dhënash përdorin dhe cilat janë kufijtë e tyre. Një shqetësim tjetër është tendenca e njerëzve për t’u besuar vendimeve të makinave më shumë sesa vlerësimeve njerëzore, edhe pse shumë sisteme funksionojnë si një “kuti e zezë” dhe nuk shpjegojnë qartë procesin e vendimmarrjes. Në këtë kontekst, sistemet e automatizuara mund të krijojnë mijëra profile objektivash brenda një dite, duke rritur rrezikun e neglizhimit të parametrave ligjorë dhe etikë të operacioneve ushtarake.
Sipas analistëve, inteligjenca artificiale nuk përcakton vetë strategjinë e një lufte, por përshpejton vendimet që janë marrë tashmë nga komandat ushtarake. Nëse një ushtri është e gatshme të marrë më shumë rrezik për viktima civile ose të përshkallëzojë një konflikt, mjetet e IA mund ta bëjnë këtë më të lehtë. Në të kundërt, nëse përdoret me kujdes, teknologjia mund të kontribuojë edhe në uljen e dëmeve kolaterale.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se automatizimi në rritje i luftës mund të krijojë një realitet të rrezikshëm, nëse teknologjia avancon më shpejt sesa aftësia e njerëzve për ta kontrolluar atë.
“`