“`html
Investimet publike 2025: Zero fonde nga Plani i Rritjes
Viti 2025 ka treguar sërish një dobësi kronike në alokimin e financimeve të huaja sipas planifikimeve, duke dështuar plotësisht përdorimin e fondeve nga Plani i Rritjes i Bashkimit Europian. Ky plan përfaqëson një pjesë thelbësore të investimeve në statistikat fiskale.
Të dhënat zyrtare nga Ministria e Financave tregojnë se, edhe pse ishte parashikuar një alokim prej 700 milionë lekësh (rreth 7 milionë euro) nga Plani i Rritjes i BE-së për investime nga fondet e huaja, realizimi faktik për vitin 2025 shënoi zero.
Ndërsa fondet e brendshme varen nga vendimmarrja e qeverisë, fondet e Planit të Rritjes janë të lidhura ngushtë me zbatimin e reformave. Nëse Shqipëria nuk plotëson kushtet specifike në fushën e sundimit të ligjit, prokurimeve publike apo reformës administrative, siç kërkon Plani i Rritjes, Bashkimi Europian nuk i alokon këto fonde. Gjithashtu, fondet e BE-së kërkojnë standarde strikte të fizibilitetit, të cilat institucionet shqiptare shpesh nuk arrijnë t’i përgatisin në kohë.
Shqipëria ka filluar të përfitojë fondet e para nga Plani i Rritjes i BE-së për Ballkanin Perëndimor (2024-2027), por shumat e përfituara janë modeste dhe dukshëm më të ulëta se plani fillestar. Drejtoria e Zgjerimit në BE, në një analizë për vitin 2025, theksoi se plani i rritjes për Shqipërinë përfshin një shumë prej 922.1 milionë eurosh, të cilat do të jepen në formën e granteve të pakthyeshme dhe huave me kushte të favorshme për zbatimin e agjendës reformuese, për periudhën 2025-2027.
Deri më tani, fondet e tërhequra arrijnë rreth 163.8 milionë euro. Kjo do të thotë se Shqipëria ka përfituar rreth 17.7% të totalit të financimit të parashikuar nga ky plan. Rreth 758 milionë euro mbeten ende për t’u disbursuar këtë vit dhe vitin e ardhshëm, në varësi të ecurisë së reformave dhe përmbushjes së objektivave të vendosura nga Bashkimi Europian.
Sektori i energjisë paraqet situatën më shqetësuese brenda zërit të investimeve nga fondet e huaja. Nga një plan ambicioz prej 2 miliardë lekësh për financim të huaj, nuk u alokua asnjë qindarkë në vitin 2025. Vitin e kaluar ishin planifikuar të investoheshin rreth 36 miliardë lekë nga investimet e huaja, por u realizuan vetëm 20 miliardë lekë, duke shënuar një rënie prej 44% krahasuar me planin.
Viti 2025 ka thelluar trendin ku qeveria dhe strukturat e saj tregojnë vështirësi në përthithjen e financimeve të huaja. Banka Botërore, BERZH apo KFW operojnë me rregulla prokurimi shumë më rigoroze se ato vendase. Çdo ankesë nga bizneset në lidhje me tenderë ose vonesa në miratimin e dokumentacionit nga bankat huadhënëse sjell shtyrjen e disbursimit të fondeve për vitin pasardhës.
Gjithashtu, shumë investime të huaja mbeten pezull për shkak të dështimit të qeverisë për të finalizuar në kohë procesin e shpronësimeve të tokave, duke pamundësuar lëvrimin e kësteve të radhës nga donatorët.
Megjithëse investimet kapitale në total për vitin e kaluar arritën rreth 1.4 miliardë euro, duke shënuar një rritje prej 10% krahasuar me vitin 2024, kjo rritje erdhi kryesisht nga financimet e brendshme.
“`