Ky artikull është politikisht i ndjeshëm, por nuk përmban elemente të gjuhës së urrejtjes, dhunës, diskriminimit ose përmbajtje eksplicite. Ai trajton çështje ekonomike dhe politike.
Titulli: Bilanci i një dekade të Këshillit të Investimeve: Dialogu biznes-qeveri dhe sfidat drejt Bashkimit Europian
Në këtë intervistë, Diana Leka (Andoni), Drejtore e Sekretariatit të Këshillit të Investimeve (KI), paraqet një pasqyrë të qartë mbi marrëdhënien mes qeverisë dhe biznesit, sfidat kryesore të ambientit të të bërit biznes dhe progresin e reformave në funksion të integrimit europian. Ajo analizon gjetjet nga anketat me biznesin, problematikat strukturore dhe mundësitë që ofron procesi i integrimit në BE.
Znj. Leka thekson rolin e dialogut publik-privat, rëndësinë e konsultimit efektiv për mirëzbatimin e politikave, si dhe pritshmëritë dhe prioritetet për vitin 2026 dhe dekadën e ardhshme.
Momente kyçe në marrëdhënien biznes-qeveri
Në kuadrin e klimës së investimeve, debati fokusohet te qëndrueshmëria e mjedisit politik, rritja ekonomike dhe qeverisja/institucionet, duke përfshirë mirëzbatimin e kuadrit ligjor/rregullator. KI është fokusuar veçanërisht te e lehta e të bërit biznes, siç janë:
- Regjistrimi i biznesit dhe pagesa e taksave.
- Investimet e huaja.
- Siguria e pronës dhe hapja e ekonomisë ndaj tregjeve globale.
- Aksesi në kredi dhe instrumente financiare.
- Funksionimi i gjykatave për çështjet e biznesit.
- Tregu i punës, cilësia e infrastrukturës, rrjetet e komunikimit IT dhe furnizimi me energji.
- Cilësia e arsimit dhe shëndetësisë, si dhe mbështetja ligjore për digjitalizimin dhe inovacionin.
Këshilli i Investimeve ka mundësuar një model dialogu mes qeverisë dhe komunitetit të biznesit, duke nxitur palët të dëgjojnë dhe të japin rekomandime.
Përfshirja e biznesit në politikat fiskale dhe konsultimi publik
Një aspekt kyç është përfshirja në kohë e biznesit në diskutimet për politikat e miradministrimit fiskal. Megjithëse janë bërë ndryshime ligjore dhe rregullatore, kjo problematikë ende kërkon adresim më sistematik.
Angazhimi më serioz i palëve kundrejt procesit të konsultimit publik është thelbësor për mirëzbatimin e ligjeve. Pandemia ka treguar rëndësinë e komunikimit efektiv privat-publik. Megjithatë, subjektet ende evidentojnë kohë të shkurtër konsultimi, mungesë përgjigjesh institucionale të argumentuara dhe mospërfillje të rekomandimeve.
Bizneset duhet të angazhohen më shumë në advokimin e të drejtave të tyre, pasi vëllimi i ligjeve që prekin ekonominë në kuadrin e proceseve integruese është i madh.
Mbështetja e biznesit të vogël dhe të mesëm (NMVM)
Formalizimi dhe prioritizimi i mbështetjes së biznesit të mesëm dhe të vogël është i rëndësishëm për përshpejtimin e integrimit në BE. Bizneset duhet të reflektojnë dhe të organizohen për të advokuar për të drejtat e tyre, ndërsa qeveria dhe donatorët duhet të ofrojnë instrumente tranzitore.
Sfidat kryesore për biznesin dhe fokusimi i reformave
Bazuar në anketimet, informaliteti mbetet një nga sfidat thelbësore në ekonominë shqiptare, i nxitur nga korrupsioni dhe konkurrenca e pandershme. Klima e të bërit biznes ndikohet nga:
- Efikasiteti i sistemit gjyqësor dhe mbrojtja e të drejtave të biznesit.
- Niveli i korrupsionit dhe transparencës institucionale.
- Cilësia dhe kostot e fuqisë punëtore.
Përshtatja me rregullat dhe kërkesat e tregut europian, veçanërisht respektimi i standardeve në prodhim/shërbim, do të jetë sfida kryesore. Investimet në teknologji, digjitalizim dhe burime njerëzore janë parakusht për rritjen e standardeve.
Kompanitë shqiptare kanë pritshmëri pozitive ndaj integrimit në BE, por u mungon informacioni i qartë. Institucionet, dhomat dhe shoqatat e biznesit duhet të adresojnë këtë mungesë informacioni dhe trajnimi, sidomos për NMVM-të.
Përmirësimi i administratës dhe angazhimi institucional
Ndërveprimi i biznesit me institucionet, duke fokusuar administrimin fiskal, inspektimet, ankimimin administrativ, rimbursimin e TVSH-së, e-lejet dhe konsultimin publik, ka qenë në vëmendje të vazhdueshme. Lufta kundër korrupsionit, qëndrueshmëria institucionale dhe ligjore, llogaridhënia, transparenca dhe profesionalizmi, si dhe konsultimi efektiv janë aspekte kyçe për administratën.
Situata ka ndryshuar në kahun pozitiv, me përshpejtim të angazhimit të institucioneve dhe shoqatave të biznesit në drejtim të aksesit në financë, inovacionit dhe digjitalizimit të NMVM-ve, si dhe operacionalizimit të Zonave të Teknologjisë dhe Zhvillimit Ekonomik (TEDA-ve).
Sektori me potencial dhe sfida
Sektori energjisë së rinovueshme, turizmi, ndërtimi, logjistika dhe përpunimi i burimeve natyrore kanë potencial. Sektori prodhues dhe agro-përpunues do të hasë sfida në konkurrueshmëri dhe zgjerim tregu për shkak të kërkesave për standarde teknike dhe certifikime.
Sektori i shërbimeve, veçanërisht TIK-u dhe shërbimet profesionale, kanë dinamikë më të lartë dhe akses më të lehtë në tregje ndërkombëtare.
Sektori i turizmit do të përballet me sfida sa i përket mungesës së standardeve në hotele dhe shërbime të tjera. Për të përmbushur këto standarde, bizneset duhet të investojnë. KI ka sugjeruar krijimin e instrumenteve tranzitore, si grante apo kredi të buta, për të mbështetur adaptimin e industrisë.
Parashikimi për vitin 2026
Dekada e re e Këshillit të Investimeve do të fokusohet te bashkëpunimi më i konsoliduar me komunitetin e biznesit dhe institucionet për të lehtësuar përshtatjen dhe integrimin në tregun europian. Do të fillojë një punë informuese dhe një fushatë ndërgjegjësimi për Ndërmarrjet e Vogla e të Mesme, në bashkëpunim me dhomat dhe shoqatat e biznesit.
KI mbetet një qendër e dijeve dhe monitorimit të problematikave të biznesit, duke vepruar si një urë lidhëse mes tyre, duke shfrytëzuar eksperiencën e krijuar në 10 vite aktivitet.