“`html
Analiza e REL: Si ndryshimet globale mund t’i sjellin njohje të reja Kosovës
Në skenën globale, Kosova ende përpiqet të forcojë pozitat e saj. Edhe pas gati 18 vitesh pavarësi, shumë shtete, përfshirë ato të botës islame, nuk e njohin ende, ndërkohë që diplomacia e saj shpesh duket e fragmentuar dhe e paqartë.
Këtë vit, Presidentja Vjosa Osmani, e cila mban përgjegjësinë për politikën e jashtme, ka konfirmuar njohjen e Kosovës nga tre shtete: Kenia në mars, Sudani në prill dhe Siria në tetor. Hera e fundit kur Kosova kishte siguruar tre njohje brenda një viti ishte në vitin 2015, nga Ishujt Kuk, Antigua dhe Barbuda, dhe Niue. Gjatë dekadës deri në vitin 2024, vendi mori vetëm gjashtë njohje të tjera.
Qeveria e Albin Kurtit, e cila udhëhoqi gjatë katër viteve të fundit, në programin e saj qeverisës për vitet 2021-2025 kishte shkruar se “Republika e Kosovës do ta forcojë subjektivitetin e saj ndërkombëtar”. Ky objektiv përfshinte përpjekjet për njohje dhe marrëdhënie diplomatike, anëtarësim në organizata ndërkombëtare, bashkëpunim ekonomik, shkëmbime kulturore, si dhe të gjithë spektrin e bashkëpunimit bilateral dhe multilateral.
Gati në fund të mandatit, në dhjetor 2024, Kurti u përpoq t’i relativizonte kritikat për mungesën e njohjeve të reja, duke argumentuar se ato nuk ishin pjesë e premtimeve të fushatës. Ai tha se nuk u kishin premtuar elektoratit as liberalizimin e vizave, as njohje të reja, por punësim dhe drejtësi, duke sugjeruar se matja e rezultateve duhet të bëhej krahasuar me këto zotime.
Radio Evropa e Lirë kërkoi nga Presidenca dhe Ministria e Punëve të Jashtme dhe Diasporës informacione rreth aktiviteteve lobuese, prioriteteve dhe mundësive për njohje të reja, por nuk mori përgjigje. Në ueb-faqen e MPJD-së figurojnë 120 shtete që e njohin Kosovën, por bie në sy numri relativisht i ulët i shteteve me shumicë myslimane, duke pasur parasysh se Kosova vetë është vend me shumicë myslimane. Vetëm pak më shumë se gjysma e 57 vendeve anëtare të Organizatës së Bashkëpunimit Islamik e kanë njohur pavarësinë e Kosovës, shpallur në vitin 2008. Para njohjeve të Sudanit dhe Sirisë këtë vit, vendi i fundit me shumicë myslimane që njohu Kosovën ishte Bangladeshi, në vitin 2017.
Ish-ambasadori i Kosovës në Itali, Albert Prenkaj, thotë se identifikimi i fuqishëm i Kosovës si projekt i SHBA-së, në një periudhë kur Uashingtoni ka pasur marrëdhënie të tensionuara me shumë vende të botës islame, ka ndeshur shpesh me interesat rajonale të këtyre shteteve. Sipas tij, faktori fetar nuk ka pasur pothuajse fare peshë. Ai shtoi se paraqitja e Kosovës si “islam laik” nuk është pranuar nga vendet islame, të cilat e konsiderojnë fenë më të thellë në shoqëri.
Hulumtuesi Butrint Berisha, i cili ka doktoruar në marrëdhënie ndërkombëtare, thekson se faktori historik ka luajtur një rol të rëndësishëm. Serbia ka trashëguar lidhjet e ish-Jugosllavisë me vendet arabe, afrikane dhe aziatike, të cilat i shfrytëzon për të penguar avancimin e marrëdhënieve të Kosovës me botën islame. Beogradi po ashtu ka zhvilluar një fushatë çnjohjeje.
Berisha nënvizon se shumë shtete, përveç ndikimit të jashtëm, kanë sfidat e veta që i bëjnë më hezituese ndaj njohjes së Kosovës. Si shembull përmend Marokun dhe Saharanë Perëndimore, ku shtetet me probleme në kontrollin e territorit janë më të kujdesshme.
Njohja e Kosovës nga Siria erdhi pas ndryshimit të regjimit dhe rritjes së ndikimit të SHBA-së në rajon. Të dy ekspertët sugjerojnë se Kosova duhet të përfitojë nga këto ndryshime globale. Ata propozojnë Libanin si një destinacion të mundshëm për lobim, duke pasur parasysh qeverinë funksionale dhe vëmendjen e SHBA-së. Azerbajxhani, pas marrëveshjes me Armeninë, shihet gjithashtu si një objektiv realist.
Ish-diplomati Prenkaj thekson se Kosova nuk ka ndjekur një strategji të qëndrueshme për t’u paraqitur si aktor i besueshëm ndërkombëtarisht. Ai përmend mungesën e koordinimit mes Presidencës, Qeverisë, MPJD-së dhe aleatëve kryesorë si SHBA, Britania e Madhe dhe Turqia, duke e dobësuar fushatën për njohje.
Në vitin 2008, kryeministri i atëhershëm Hashim Thaçi kishte premtuar njohje nga 193 shtete, por Kosova mbetet larg këtij objektivi. Vendi nuk njihet nga Serbia, Bosnja e Hercegovina, si dhe nga pesë shtete të BE-së: Greqia, Spanja, Rumania, Sllovakia dhe Qiproja. Megjithëse Kosova është anëtarësuar në organizata si Banka Botërore dhe FMN, ajo ka dështuar të hyjë në UNESCO, Interpol, Këshillin e Evropës dhe OKB.
Ekspertët pajtohen se Kosova duhet të ndërtojë një strategji shumëplanëshe dhe të qëndrueshme. Berisha rekomandon shfrytëzimin e partneriteteve ekonomike dhe aktorëve joshtetërorë si OJQ-të dhe figurat publike. Ai argumenton se ka hapësirë për avancimin e raporteve ekonomike me shtete jashtëperëndimore, përfshirë botën myslimane, Afrikën, Azinë dhe Amerikën Latine.
Prenkaj dhe Berisha theksojnë se njohjet e reja janë thelbësore për Kosovën, duke treguar qëndrueshmërinë e shtetit dhe rolin e tij si faktor stabiliteti në rajon. Berisha përmend shembullin e territorit palestinez, i cili, edhe pse i njohur nga më shumë shtete se Kosova, vazhdon të jetë i paqëndrueshëm për shkak të konfliktit me Izraelin. Megjithatë, ai thekson se numri i njohjeve mbetet i rëndësishëm si instrument simbolik dhe diplomatik.
Berisha kujton se vetë procesi shtetformues i Kosovës, që nga vitet ’90, është bazuar në idenë e njohjeve ndërkombëtare.
Në një botë ku aleancat ndryshojnë me shpejtësi dhe konkurrenca diplomatike është në rritje, Qeveria e re e Kosovës do të duhet të ndërtojë një strategji të koordinuar me aleatët, duke pasur gjithashtu aftësinë të adaptohet dhe të veprojë shpejt sa herë që hapen mundësi të reja. Në diplomaci, koha ka po aq rëndësi sa vizioni.
“`