Nëse përmbajtja origjinale përmban gjuhë urrejtjeje, dhunë, diskriminim, përmbajtje eksplicite ose përmendje të ndjeshme (p.sh. të mitur, ngjarje kriminale të rënda, vetëvrasje), zëvendëso ose hiq ato pjesë në mënyrë neutrale dhe profesionale.
Nëse artikulli është thelbësisht i papërshtatshëm për publikim, përgjigju vetëm me tekstin: “Përmbajtja është e papërshtatshme për rishkrim.”
Martesat në Rënie Historike, Divorcet në Rritje: Një rekord prej Një në Tre Çifte Po Ndahën
Shqiptarët po martohen gjithnjë e më pak dhe po divorcohen gjithnjë e më shumë. Shifrat më të fundit të INSTAT tregojnë se numri i martesave ka rënë në nivelin më të ulët historik, ndërsa divorcet kanë ndjekur një trajektore të kundërt, duke arritur kulme të papara më parë.
Sipas të dhënave të Drejtorisë së Përgjithshme të Gjendjes Civile, një në tre martesa ka përfunduar në divorc në vitin 2024. Këto shifra konfirmojnë se Shqipëria po përballet jo vetëm me një valë ndarjesh, por edhe me një tkurrje të dukshme të vetë institucionit të martesës.
Historiku i martesave tregon një rënie të vazhdueshme. Nga rreth 29 mijë martesa në vitin 1990, numri mbeti relativisht stabil gjatë viteve ’90 dhe fillimit të viteve 2000, me luhatje rreth 25-27 mijë në vit. Megjithatë, pas vitit 2004, nisi një rënie strukturore. Një ndërprerje e theksuar u vu re nga mesi i viteve 2000, kur numri i martesave ra nën 22 mijë dhe nuk arriti më të rikuperohej, pavarësisht disa ringjalljeve të përkohshme.
Pas vitit 2015, trendi u bë qartësisht negativ, me një përshpejtim të rënies pas vitit 2019. Pandemia e theksoi më tej këtë prirje, por rënia nuk ndaloi as pas saj. Viti 2024 shënon minimumin historik me vetëm 16,120 martesa, gati gjysma e nivelit të fillimit të viteve ’90. Kjo reflekton jo thjesht një efekt demografik apo ekonomik, por një ndryshim të thellë në zgjedhjet sociale, emigracionin e të rinjve dhe hezitimin gjithnjë e më të madh për të formalizuar lidhjet në martesë.
Në të njëjtën kohë, treguesi i divorceve për 1,000 martesa ka ndjekur një trajektore rritëse për më shumë se tri dekada. Nga 9.2 divorcë për 1,000 martesa në vitin 1990, dhe pas një rënieje në minimumin historik prej 5.9 në vitin 1997, divorci nisi një ngjitje të pandalshme gjatë viteve 2000 dhe 2010. Pas vitit 2018, ky tregues kaloi mbi 20 ndarje për 1,000 martesa.
Raportimi më i fundit tregon se viti 2024 shënon një rekord absolut prej 29.8 divorceve për 1,000 martesa, niveli më i lartë i regjistruar ndonjëherë në vend. Analistët socio-demografikë e shohin këtë jo vetëm si një ndryshim statistikor, por si një transformim të thellë të strukturave sociale.
Sociologu Gëzim Tushi shprehet se në vitet pas tranzicionit, kur mungesa e perspektivës dhe krizat ekonomike mbanin bashkë familje të tëra, divorci shihej shpesh si një luks ose dështim. Sot, sipas tij, shqiptarët, të ekspozuar ndaj ndikimeve ndërkombëtare, më të pavarur ekonomikisht dhe më të vetëdijshëm për standardet e mirëqenies personale, po bëjnë zgjedhje të reja për jetën në çift.
Ekspertët e familjes dhe politikave sociale vlerësojnë se rritja e divorceve është ndikim i drejtpërdrejtë i disa faktorëve kryesorë:
- Urbanizimi i shpejtë
- Emigracioni masiv i brezave të rinj
- Presioni ekonomik mbi familjet e reja
- Një normë sociale që ka evoluar drejt mirëqenies individuale, mbi mbijetesën kolektive
Sistemi gjyqësor dhe shërbimet sociale po përballen me një volum gjithnjë e më të madh çështjesh familjare, që kërkojnë reagim politik dhe mbështetje institucionale, sipas psikologëve socialë në gjykata. Z. Tusha thekson se rritja e divorceve sjell sfida të reja për kujdesin ndaj fëmijëve, për çështjet e pronës dhe për mbështetjen sociale të prindërve të vetëm.
Avokatja Nexhi Beqiri shton se divorcet vitet e fundit vijnë kryesisht nga çifte në të 40-at, të cilët nuk bëjnë kompromise si dikur. Problematikat që shoqërojnë këto divorce, sipas saj, janë ndarjet e pasurive dhe kujdestaritë e fëmijëve, të cilat marrin muaj e vite në rrugët e gjykatave.