Plani i Trump: Dy Skenarët nëse Zelenskyy thotë ‘po’ ose ‘jo’
Prezantimi i planit të paqes me 28 pika nga SHBA-të nuk është thjesht një dokument i ri diplomatik, por sinjali zyrtar se Uashingtoni po ndryshon kurs. SHBA po shikon më shumë drejt Paqësorit, ndërsa Evropa mbetet e ekspozuar, e turpëruar dhe thellësisht e ndarë.
Teksti me 28 pika nuk përfaqëson “paqe” në kuptimin klasik, por është një kornizë e parë amerikane që pranon qëndrimin aktual të Rusisë, tkurrjen e Ukrainës dhe nevojën e Perëndimit për t’i dhënë fund një lufte që nuk mund ose nuk dëshiron ta financojë pafundësisht. SHBA-të e paraqesin si realizëm, por për Evropën, ky është fillimi i një stuhie gjeopolitike që sjell korrelacione të reja, gabime të reja dhe përgjegjësi të reja.
Rreziqet
Në rrezik nuk është vetëm e ardhmja e Ukrainës, por edhe kohezioni i vetë Evropës. Plani me 28 pika synon:
- Ngrirjen e vijave në frontet aktuale.
- Angazhime neutraliteti për Ukrainën jashtë NATO-s, me një prani të reduktuar ushtarake.
- Riintegrimin gradual të Rusisë në sistemin ndërkombëtar, në këmbim të garancive të kufizuara të sigurisë.
Për Evropën, kjo do të thotë të jetojë për vite me radhë me një Rusi dominuese në Lindje dhe një Ukrainë të dobësuar. Ekuilibri i sigurisë i dekadave të fundit po shembet. Për herë të parë që nga viti 1945, një fuqi e huaj po ndryshon kufijtë në Evropë, dhe pyetja kryesore është nëse BE-ja do ta legjitmojë këtë fakt të kryer apo do ta sfidojë atë – pa mbështetjen amerikane.
Në këtë mjedis, Volodymyr Zelensky përballet me dilemën më të vështirë të presidencës së tij dhe ndoshta të jetës së tij.
Skenari i Parë: Nëse Zelensky Thotë “Po”
Nëse Zelensky pranon Planin 28-Pikësh, Ukraina do të fitojë armëpushimin, por do të humbasë oksigjenin strategjik, ndërsa Evropa do të hyjë në një epokë të re pasigurie. Prania e planit do të veprojë si një frenim për konfliktin, por çmimi do të jetë i rëndë:
- Institucionalizimi i humbjes territoriale: Zelensky do të jetë i detyruar të nënshkruajë një marrëveshje që “ngrin” pushtimin rus. Krimea, Donbasi dhe çdo territor në duart e Rusisë do të përfshihen në status quo-në e re.
- Dobësimi i Ukrainës: Ukraina do të ketë një ushtri më të vogël, të kufizuar në mjete dhe fushëveprim, duke jetuar me “garancitë e sigurisë” amerikane, por pa sigurinë që do të ofronte NATO.
- Kthimi i Rusisë në normalitet: Moska jo vetëm që po fiton terren, por edhe një rrugë drejt riintegrimit në sistemin ndërkombëtar, me heqjen graduale të sanksioneve dhe përmirësimin e profilit të saj.
- Lëkundja e skenës politike ukrainase: Një “po” do të shkaktojë çarje të brendshme, me Zelensky-n që do të akuzohet për nënshkrimin e një kapitullimi.
- Evropa e ekspozuar: Nëse Uashingtoni i jep fund luftës, Evropa do të thirret të paguajë për të – ekonomikisht, ushtarakisht, politikisht. Ajo do të mbështesë një Ukrainë të plagosur, duke jetuar me një Rusi që ka provuar se faktet e kryera funksionojnë. Stuhia, në këtë skenar, është e ngadaltë, por e thellë: një Evropë që humbet monopolin e saj mbi stabilitetin në kufijtë e saj lindorë.
Skenari i Dytë: Nëse Zelensky Thotë “Jo”
Nëse Zelensky refuzon planin, Evropa hyn në një zonë rreziku, SHBA-të tërhiqen gradualisht dhe Rusia shtyn edhe më fort. Kjo nuk do të thotë trimëri, por përballje me një realitet në ndryshim, duke përfshirë:
- Reduktimi i ndihmës amerikane: Uashingtoni do të ketë një justifikim të lehtë për të zvogëluar mbështetjen ushtarake dhe ekonomike, pasi prioriteti i SHBA-së është Paqësori.
- Presioni ushtarak rus: Moska do të ketë legjitimitetin politik për të përshkallëzuar operacionet, duke argumentuar se “sa më shumë të vonohet Ukraina, aq më shumë humbet terren”.
- Destabilizimi i brendshëm: Sistemi ukrainas, tashmë me çarje, do të përkeqësohet nga korrupsioni, lodhja, viktimat dhe presioni në front.
- Irritimi evropian: BE-ja do të gjendet në një pozicion të vështirë, duke u thirrur të financojë një luftë që nuk e kontrollon dhe nuk mund ta fitojë vetë, pa mbështetjen kryesore të SHBA-së.
- Rreziku i një krize rajonale të pakontrolluar: Me SHBA-në që po tërhiqet, Rusinë që po bën presion dhe Evropën e ndarë, lufta mund të hapë një cikël të ri – më të egër, më të paparashikueshëm dhe më afër kufijve të BE-së.
Në këtë skenar, stuhia do të jetë e papritur dhe e dhunshme, duke synuar një Evropë që po “zvarritet” pas zhvillimeve që nuk i kontrollon.
Pika e përbashkët e dy skenarëve është se Evropa nuk vendos – ajo reagon. Pavarësisht nga zgjedhja e Zelensky-t, Evropa është në të njëjtin udhëkryq strategjik: pa doktrinën e saj të sigurisë, pa një politikë të unifikuar, pa sigurinë e mbrojtjes amerikane.
Plani me 28 pika nuk është vetëm një propozim për Ukrainën, por zbërthimi i parë i përrallës evropiane se paqja është e dhënë. Evropa duhet t’i përgjigjet një pyetjeje që e ka shmangur për dekada: A dëshiron dhe, nëse po, a mund të marrë përgjegjësinë për sigurinë e vet? Plani me 28 pika nuk është fundi i luftës, por fundi i një epoke ku gjithçka u zgjidh në anën tjetër të Atlantikut.