Studimi: 66% e studentëve punësohen menjëherë, 40% jashtë profilit
Studentët shqiptarë të sapo diplomuar hasin vështirësi në integrimin e menjëhershëm në tregun e punës, dhe pothuajse gjysma e tyre punojnë në profile që nuk lidhen me arsimin e tyre.
Raporti më i fundit, i titulluar “Trendet dhe Zhvillimet në Edukim, Aftësi dhe Punësim 2025”, i publikuar nga Fondacioni Europian i Trajnimeve, nxjerr në pah zhvillimet komplekse të tregut të punës në Shqipëri. Ai tregon se suksesi në diplomim shpesh nuk përkthehet në një karrierë të sigurt ose të përshtatshme me kualifikimin e fituar.
Sipas të dhënave, Shqipëria regjistron një normë punësimi prej 66% për të diplomuarit e rinj. Ky tregues është dukshëm më i ulët në krahasim me standardin e Bashkimit Europian, ku norma e punësimit arrin 82.4%. Ky hendek prej më shumë se 16 pikë përqindjeje sinjalizon se një pjesë e konsiderueshme e investimit në arsim mbetet e pashfrytëzuar ose e keq-orientuar në tregun e punës.
Problemi më shqetësues që evidenton raporti është mospërputhja e aftësive. Rezulton se rreth 30% deri në 40% e të diplomuarve me arsim të lartë ushtrojnë profesione që nuk kanë lidhje me kualifikimet e tyre arsimore. Ky fenomen tregon një lidhje të dobët mes sistemit arsimor dhe tregut të punës, duke detyruar forcën e re të punës të pranojë pozicione që nuk shfrytëzojnë potencialin e tyre të plotë, çka çon në humbje të produktivitetit në nivel kombëtar.
Përtej vështirësisë për të gjetur një punë në profilin e tyre, cilësia e vendeve të punës në Shqipëri mbetet një shqetësim madhor. Më shumë se gjysma e të gjitha vendeve të punës në vend klasifikohen si “punësim i ndjeshëm” (vulnerable employment), një normë që është dyfishi ose trefishi i mesatares së BE-së.
Kjo situatë shoqërohet edhe me një nivel të ulët investimi publik në arsim, ku Shqipëria shpenzon vetëm 2.9% të PBB-së, duke mbetur ndjeshëm nën mesataren e BE-së prej 4.7%. Kjo mungesë fondesh reflektohet drejtpërdrejt në cilësinë e procesit mësimor, ku 73.9% e 15-vjeçarëve shqiptarë rezultojnë me mungesë të aftësive bazë në matematikë, duke krijuar një cikël vështirësish që fillon që në shkollë dhe kulmon me sfidat në tregun e punës.
Raporti sugjeron se për Shqipërinë, sfida nuk është vetëm rritja e numrit të të punësuarve, por përmirësimi i cilësisë së vendeve të punës dhe harmonizimi i programeve mësimore me kërkesat reale të ekonomisë. Kjo do të shmangë humbjen e kapitalit njerëzor përmes punësimit të pasigurt dhe mospërputhjes profesionale.