“`html
Jo vetëm apartamentet, edhe qiratë po bëhen të papërballueshme për vendasit dhe familjet e reja
Elona dhe Sokoli, një çift i ri 24 dhe 26 vjeç, kanë vendosur të fillojnë jetesën së bashku. Paga mujore bruto e Sokolit është 100 mijë lekë (rreth 80 mijë lekë neto) dhe e Elonës 90 mijë lekë bruto (72 mijë lekë neto). Të ardhurat e tyre mujore neto arrijnë në rreth 152 mijë lekë.
Fillimisht, ata menduan të blinin një shtëpi në një zonë të mirë, për të shmangur kostot e makinës, karburantit dhe parkimit. Megjithatë, me të ardhurat aktuale, blerja e një shtëpie rezulton e pamundur. Çmimet mesatare të apartamenteve variojnë nga 1800 – 2000 euro për metër katror, duke kërkuar rreth 160-180 mijë euro për një sipërfaqe prej 90 metra katrorë.
Banka ofron financim deri në 70% të vlerës, rreth 110-120 mijë euro. Sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë nga nëntori, normat mesatare të interesit për kredi të reja ishin 3.84% në lekë dhe 4.6% në euro. Për një kredi prej 120 mijë eurosh, kësti mesatar mujor për një periudhë 20-vjeçare do të ishte rreth 770 euro ose 70 mijë lekë.
Megjithatë, sipas kritereve të Bankës së Shqipërisë, kësti për strehim nuk duhet të kalojë 40% të të ardhurave për shtëpinë e parë dhe 35% për shtëpinë e dytë (në valutë, përkatësisht 35% dhe 30%). Këto kushte kufizojnë këstin maksimal që Elona dhe Sokoli mund të përballojnë në rreth 60 mijë lekë në muaj. Për më tepër, ata do të duhej të kishin kursime prej rreth 50 mijë eurosh për të mbuluar 30% të vlerës së apartamentit, një shumë e vështirë për t’u kursyer me kostot aktuale të jetesës.
Përballë këtyre sfidave, çifti vendosi të kërkonte një apartament me qira pranë zonave qendrore, për t’u afruar me vendin e punës dhe për të shmangur përdorimin e makinës. Por edhe në lagje të mira, qiratë arrinin në 700 euro në muaj, duke konsumuar gati gjysmën e të ardhurave të tyre mujore (46%). Ky nivel tejkalon ndjeshëm kufijtë e përballueshmërisë sipas standardeve ndërkombëtare, ku qiraja nuk duhet të jetë më e lartë se 30% e buxhetit familjar.
Në praktikë, për të ruajtur një qëndrueshmëri financiare, ata do të duhej të paguanin jo më shumë se rreth 450 euro në muaj për strehim. Diferenca prej mbi 250 eurosh në muaj nënkupton më pak të ardhura për ushqim, shërbime, transport dhe kursime.
Pas pagesës së qirasë, Elona dhe Sokoli do të kishin rreth 82 mijë lekë për të mbuluar të gjitha shpenzimet e tjera të jetesës. Në një periudhë me rritje të çmimeve të energjisë, ushqimeve dhe shërbimeve, nisja e një jete të pavarur në kryeqytet bëhet gjithnjë e më e vështirë, duke i lënë ata në një cikël presioni financiar dhe duke pamundësuar planet për zgjerimin e familjes.
Dritan Leka, nga agjencia imobiliare “CPM”, shpjegon se kërkesa e lartë për qira vjen kryesisht nga pamundësia financiare e familjeve të reja për të blerë apartamente, për shkak të rritjes së çmimeve të shitjes. Ai thekson se kjo situatë po nxit rritjen e çmimeve të qirave, veçanërisht në zona me kërkesë të lartë si Liqeni i Thatë, pranë Digës dhe shkollës “Petro Nini Luarasi”, por tendenca është e përgjithshme në Tiranë dhe nuk pritet të ndryshojë shpejt.
Stela Dhami nga “Colliers International” vë në dukje se qiratë dhe apartamentet e shtrenjta janë arsye kryesore për emigrimin e të rinjve. Ajo thekson se është detyrë e qeverisë të sigurojë banesa të përballueshme për të rinjtë dhe popullatën në përgjithësi. Bazuar në përvojat ndërkombëtare, ajo sugjeron politika sociale si: kredi me interesa të ulëta për familjet e reja, garanci për kolateralin dhe mbulim të riskut me bankat.
Dhami propozon gjithashtu regjistrimin e stokut të apartamenteve të pashitura dhe më pas, institucionet të mund të bëjnë marrëveshje me ndërtuesit për t’i ofruar këto apartamente në partneritet me sektorin privat.
“`