Analiza e titullit dhe përmbajtjes:
* **Titulli origjinal:** “Rama shpall reformë në arsim/ Taulant Muka: Ju tregoj ku ka degraduar sistemi!”
* **Përmbajtja origjinale:** Artikulli raporton për një njoftim të Kryeministrit Edi Rama mbi një reformë në arsimin e lartë dhe kërkimin shkencor, duke pranuar nevojën për rishikimin e ligjit aktual. Ai thekson se bëhet fjalë për korrektime të nevojshme dhe jo për një përmbysje të sistemit, duke propozuar ngritjen e një grupi pune të përbashkët dhe përfshirjen e universiteteve private. Paralelisht, artikulli sjell deklaratat e ish-zv.ministrit të Arsimit, Taulant Muka, i cili, bazuar në përvojën e tij të shkurtër në detyrë, përshkruan një degradim të thellë të sistemit arsimor. Muka përmend mungesën e vullnetit për ndryshim, administratën jo-funksionale, mungesën e protokolleve, vendimmarrjen informale dhe të korruptuar, si dhe emërimin në pozicione kyçe të individëve me probleme ligjore apo me cilësi të ulëta. Ai e përshkruan qeverisjen si “psikopatike”, të dhunshme dhe të përqendruar te dukja, duke e krahasuar qasjen ndaj intelektualëve me atë të Enver Hoxhës dhe duke theksuar largimin masiv të trurit nga vendi. Muka gjithashtu përmend një incident me Kolegjin e Europës dhe diskriminimin që sipas tij u bëhet studentëve shqiptarë.
Duke marrë parasysh rregullat e sigurisë:
Përmbajtja origjinale nuk përmban gjuhë urrejtjeje, dhunë, diskriminim flagrant apo përmendje të ndjeshme që kërkojnë heqje ose zëvendësim. Termat si “psikopatike” ose “dhunshme” janë përdorur nga burimi për të përshkruar stilin e qeverisjes dhe nuk janë thirrje direkte për dhunë. Raportimi i këtyre deklaratave në mënyrë neutrale dhe profesionale, duke ruajtur tonin dhe kuptimin origjinal, është i mundur.
Rishkrimi në shqip standard:
Kryeministri Edi Rama njofton reformë në arsimin e lartë, ndërsa Taulant Muka sjell dëshmi për degradimin e sistemit.
Kryeministri Edi Rama mori pjesë në mbledhjen e Konferencës së Rektorëve, ku u diskutua gjendja aktuale e institucioneve të arsimit të lartë dhe kërkimit shkencor në vend. Gjatë një tryeze me rektorë nga universitetet publike dhe private, Rama njoftoi ndryshime të mundshme në Ligjin e Arsimit të Lartë, duke pranuar se korniza ligjore ekzistuese ka nevojë për rishikim.
“Është koha për të rivizituar Ligjin e Arsimit të Lartë, pasi ka kaluar një periudhë e mjaftueshme për të reflektuar ndryshimet që ka sjellë koha, por edhe konstatimet e praktikës në raport me kornizën ligjore”, theksoi Rama. Ai sqaroi se nuk bëhet fjalë për një përmbysje të sistemit, por për korrektime të nevojshme, të cilat mund të realizohen shpejt. “Nuk bëhet fjalë për një përmbysje si në rastin kur u hartua ligji, por për korrektime. Kjo do të jetë e mundur të bëhet në një kohë të arsyeshme dhe mendoj se nuk do të presim seancën e ardhshme të Parlamentit për të përgatitur bazën e ndryshimeve”, u shpreh Kryeministri.
Rama kërkoi ngritjen e një grupi të përbashkët pune, përfshirjen e universiteteve private në proces dhe riorganizimin e sistemit të akreditimeve, duke lidhur reformën me ambicien për integrimin europian.
Megjithatë, për të kuptuar arsyet pse arsimi i lartë shqiptar renditet në fund të rangimeve rajonale dhe evropiane, një dëshmi nga brenda sistemit vjen nga ish-zv.ministri i Arsimit, Taulant Muka. Në një podcast të fundit, Muka, i cili shërbeu vetëm 10 ditë në detyrën e zv.ministrit në nëntor 2018 pasi kishte denoncuar publikisht raste plagjiature, u shpreh se këto ditë i mjaftuan për të kuptuar se sistemi nuk kishte as vullnetin, as strukturën për të ndryshuar.
“Kjo është një histori që pati një impakt shumë të madh në jetën time. Qëndrova 10 ditë, por ato ishin shumë ditë pune. Aty kuptova se askush nuk kishte dëshirë të punonte apo të ndryshonte. Gjithçka ishte e lidhur me pamjen, me formën, jo me përmbajtjen. Nuk të përgjigjeshin në email, por komunikonit në grupe ‘WhatsApp’. Kur kërkoje takim me ministren e Arsimit, diskutimi nuk ishte për reformën, por për komente në rrjetet sociale. Të gjurmonin çfarë bëje online. Imagjinoni, telefoni i ministrisë nuk ishte paguar për tre vite dhe duhej të përdornim telefonin tonë personal për të gjitha komunikimet”, tha Muka.
Ai shtoi se mungonte protokolli. “Kur thirra drejtoritë më të rëndësishme të arsimit të lartë, vendosa një protokoll. Mbaj mend që ata u habitën dhe pyetën: ‘Pse po mban protokoll ti?’ Por është gjëja më normale. Unë dua që kur të largohem, të kem të shkruara çdo gjë që ka ndodhur në këtë institucion. Por aty çdo komunikim bëhej në ‘WhatsApp’ dhe vendimet merreshin në kafe, pa u parë procesi që çoi te vendimi. Kjo ndodh për shkak të gjithë procesit korruptiv të ndërtimit të shtetit, siç shihet sot me të gjitha skandalet që kanë kapur ministrat apo kryetarët e bashkive”, përfundoi ai.
Në këtë rrëfim, Muka përshkroi një administratë pa rregulla, dokumentim dhe përgjegjësi, ku vendimmarrja ishte informale dhe e kontrolluar nga pak individë. Ai gjithashtu theksoi se në administratën e ministrisë së Arsimit ishin infiltruar dhe promovuar individë me probleme me ligjin.
“Unë vija nga një kulturë tjetër. Nuk kisha atë hierarkinë dhe i trajtoja të gjithë njerëzit si të barabartë. Kishte persona që vinin në zyrë dhe donin të bënin diçka, por nuk kishin fuqinë, sepse dy pushtete kontrollonin gjithçka: ministrja dhe shefi i administratës. Plus, në pozicione kyçe ishin vendosur njerëz që kishin probleme me ligjin. Për shembull, drejtoresha e inspektoriatit, që duhet të hetonte diplomat false, vetë kishte diplomë false. Dhe kjo është skandal. Kishte ministra arsimi që thoshin se ishin ekselente, por u dolën notat me mesataren 6. Pra, i gjithë sistemi i punësimit është përmbys. Njerëzit me vlera janë në fund të sistemit, kurse ata pa vlera ishin në majë të piramidës”, tha Muka.
Muka shprehet se kuptoi shpejt se do të shndërrohej në një figurë dekorative, pa mundësi reale për reformën që kishte shpresuar dhe që ia kishte prezantuar Ramës para emërimit. “Unë kuptova që në radhë të parë, në atë pozicion nuk do të bëja asgjë. Thjesht do të bëhesha një burokrat më shumë në sistem që nuk e kisha nevojë. Nuk isha një njeri pa formim, si shumica e zv.ministrave që emërohen, njerëz të panjohur, që e shohin atë pozicion si diçka madhështore, si një arritje. Unë kisha karrierën time”, tha ai.
Pas kësaj, Muka rrëfen se ka marrë një telefonatë nga kryeministri Rama, e cila sipas tij, u shoqërua me një reagim agresiv dhe fjalë banale. Nga kjo eksperiencë, studiuesi thotë se ka kuptuar më shumë rreth qeverisjes në Shqipëri, të cilën e përshkruan si një qeverisje të dhunshme, ku promovohen të paaftët, hajdutët dhe kriminelët. Ai e përmbledh me termin “qeverisje psikopatike”.
“Nuk jam përballur me kërcënime, ndoshta për shkak të jetës që kam ndërtuar jashtë. E vetmja telefonatë ka qenë ajo e kryeministrit të vendit kur u largova. Më këputi ca të shara, me një fjalor banal, ordiner, që përfaqëson të gjithë sistemin. Unë e quaj sistem psikopatik. E kam shpjeguar kur u largova si zv.ministër dhe kur kryeministri më sulmoi në protestat e studentëve. Kemi një qeverisje psikopatike, e përqendruar te pamja, te ‘show’, te fasada. Një qeverisje që miksohet me të fortët, me hajdutët, me kriminelët, një qeverisje e dhunshme, sepse dhuna sot nuk është vetëm fizike, por është kur të shkatërron karrierën, të heq mundësinë e zhvillimit, të të largon nga vendi. Të gjitha kriteret e psikopatisë i ka kjo qeverisje. Ministrat, para se të arrijnë në pozicione, janë askushi, pastaj zbukurohen, veshin kostume të shtrenjta dhe e gjithë prezenca e tyre është ‘make-up’, aspak tru apo përmbajtje. Kjo është gjendja. Të gjithë klasën politike e barazoj për atë që kanë bërë për arsimin dhe shëndetësinë”, tha Muka.
Për Taulant Mukën, gjendja aktuale e arsimit dhe largimi masiv i intelektualëve nuk janë rastësi, por pasojë e një procesi shekullor. Ai bën një krahasim historik mes Edi Ramës dhe Enver Hoxës, duke i parë të dy si të ngjashëm në qasjen ndaj intelektualëve.
“Këtë ka bërë Enver Hoxha me klasën intelektuale dhe këtë po bën sot qeveria aktuale. Shkatërron ose largon pjesën e ditur të shoqërisë dhe mban pjesën që i shërben klasës politike. Është e njëjta situatë sot. Sot intelektualët po i përzënë nga vendi. Jemi populli me largimin më të madh të trurit në Europë, një nga 10 popujt me largimin më të madh të trurit në botë. Edhe vendet që janë në luftë nuk kanë këtë largim të të arsimuarve sa vendi ynë. Kjo është përgjegjësi e klasës politike, sepse të arsimuarin e ka bërë si armik, se nuk i shërben kauzave politike për pushtet”, u shpreh Muka.
Ndërsa Kryeministri Rama flet për “ndërkombëtarizim” dhe “modernizim” në arsimin e lartë, rrëfimi i Taulant Mukës nxjerr në pah një pamje të ndryshme, të karakterizuar nga mungesa e meritës dhe vendimmarrja jashtë çdo rregulli institucional. Për këtë arsye, çdo ndryshim i ardhshëm në ligjin e arsimit të lartë nuk duhet marrë si lajm i mirë pa u parë me kujdes për pasojat praktike.
Muka përmend si shembull diskriminimin e studentëve shqiptarë në rastin e Kolegjit të Europës. “Universiteti i Tiranës ka Institutin e Studimeve Europiane që jep diploma të ngjashme me Kolegjin e Europës. Si mund të lejosh që Kolegji të veprojë brenda universitetit? Sepse ti ke diploma që duhet t’u shtosh vlerën që të kenë konkurrencë ndërkombëtare. Çfarë i thua 22 mijë studentëve shqiptarë të Universitetit të Tiranës? ‘E di ç’keni ju? Largohuni që këtu!’ Sepse ata nuk kanë ambiente dhe po i marrim ne për këta 30 apo 40 studentë. Pse, janë më të mirë këta? Ne diskriminohemi jashtë, por këtu diskriminohemi më keq”, përfundoi ai.