Absolutisht, ja artikulli i rishkruar në shqip standard, duke respektuar rregullat e sigurisë dhe kërkesat e formatimit:

Emigracioni i të rinjve dhe kostot e jetesës ulin lindjet me 35% në një dekadë

Në harkun kohor 2015-2025, numri i lindjeve në Shqipëri ka pësuar një rënie prej 35%, duke u afruar drejt pragut psikologjik të 20 mijë lindjeve vjetore. Pas pandemisë, ky trend negativ është thelluar dhe ka marrë një karakter më të qëndrueshëm. Kjo situatë nuk vihet re vetëm për shkak të normës së ulët të fertilitetit, por edhe për mungesën e prindërve potencialë. Brezat e rinj janë më të paktë, ndërkohë që emigracioni vazhdon, duke krijuar një spirale rënëse që ushqen veten.

Grupmoshat e reja të femrave në moshë riprodhuese po pakësohen më shpejt se popullsia në përgjithësi. Edhe kur ekziston dëshira për të pasur fëmijë, numri i grave në moshë të përshtatshme për të lindur është më i ulët. Emigracioni i të rinjve dhe kostot e larta të jetesës kontribuojnë ndjeshëm në këtë trend. Rajonet po humbasin forcën riprodhuese më shpejt se kryeqyteti, ndërsa sektori i arsimit po përgatitet për një fazë të fortë tkurrjeje.

Shqipëria ka hyrë në një cikël ku rënia e popullsisë po ushqen veten, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë ndalimin e këtij procesi. Ndërmjet viteve 2015 dhe 2025, numri i fëmijëve të lindur në vend ka rënë me 35%. Kjo shifër reflekton jo vetëm dëshirën e njerëzve për të pasur më pak fëmijë, por edhe një tkurrje të përgjithshme të “motorit riprodhues” të vendit.

Demografët shpjegojnë se kur baza e re e popullsisë zvogëlohet shpejt, sidomos në grupmoshat 20-39 vjeç (mosha riprodhuese), tkurrja priret të përshpejtohet. Ky fenomen, i njohur si “moment demografik në kah negativ”, tregon se edhe sikur niveli i fertilitetit të mos bjerë më, thjesht fakti që ka më pak gra dhe burra në moshë riprodhuese ul numrin absolut të lindjeve. Ky proces, nga ana tjetër, ushqen një cikël tjetër tkurrjeje.

Të dhënat zyrtare të INSTAT tregojnë se ndërmjet viteve 2015 dhe 2025, numri i grave në kulmin e moshës riprodhuese (20-34 vjeç) ka rënë me 32%. Disa qarqe kanë humbur më shumë se gjysmën e grave në moshë lindjeje gjatë dekadës së fundit. Popullsia e re në moshë riprodhimi u tkurr dy herë më shpejt se popullsia e përgjithshme, duke garantuar një përkeqësim të fortë të lindjeve në të ardhmen.

Vitin e kaluar, në të gjithë vendin lindën 21,425 bebe, duke shënuar një rënie prej 8% krahasuar me vitin paraardhës. Ritmi i rënies është thelluar pas pandemisë, duke arritur rreth 26% gjatë periudhës 2021-2025.

Profesor Ilir Gëdeshi, i cili prej vitesh monitoron zhvillimet demografike në vend, thekson se numri i lindjeve nuk po ulet vetëm për shkak të emigrimit të lartë të të rinjve apo ndryshimeve në stilin e jetesës që favorizojnë karrierën, por edhe për shkak të kostove të larta me të cilat përballet një familje e re. “Vrojtimet tona kanë zbuluar se çiftet e reja në Tiranë lindin më pak fëmijë sesa bashkëmoshatarët e tyre shqiptarë që jetojnë jashtë vendit. Vëmë re se sapo dy të rinj largohen nga Shqipëria, ata zakonisht lindin dy apo më shumë fëmijë”, tha z. Gëdeshi.

Demografët pohojnë se ekziston ende një hendek mes dëshirës për të pasur fëmijë dhe numrit real të lindjeve. Në vitin 2018, një anketë e shëndetit pyeti gratë për numrin ideal të fëmijëve që dëshironin të lindnin gjatë jetës së tyre. Rezultatet treguan se 100 gra dëshironin të sillnin në jetë të paktën 250 fëmijë, një shifër më e lartë se norma e zëvendësimit të popullsisë. Megjithatë, në realitet, këto gra lindën shumë më pak fëmijë se sa dëshironin. Gjashtë vite më vonë, 100 gra në moshë riprodhimi lindën vetëm 121 fëmijë, më pak se gjysma e asaj që konsideronin si ideale në vitin 2018.

Demografët argumentojnë se qeveria, përmes politikave të saj, duhet të adresojë pikërisht këtë hendek, duke krijuar mjedisin e nevojshëm që gratë të mund të lindin të gjithë fëmijët që dëshirojnë.

Skenarët: 13 mijë bebe në vitin 2035

Nëse zhvillimet demografike vazhdojnë me ritmet aktuale, me emigracion të fortë të të rinjve dhe rënie të normave të fertilitetit, numri i lindjeve pritet të zbresë gradualisht drejt 13 mijë deri në vitin 2035, për shkak të rënies së pritshme të numrit të prindërve të ardhshëm. Në kushtet kur baza e re e popullsisë zvogëlohet shpejt, kjo mund të sjellë rreth 10 mijë lindje në vit deri në vitin 2040.

Jemi në një pikë ku rritja e lindjeve nuk vjen më nga dëshira për të pasur fëmijë, por nga mungesa e personave që mund të sjellin jetë. Vendi ka hyrë në një cikël ku tkurrja po kalon nga një rënie lineare në një rënie të përshpejtuar, pasi tani nuk po bie vetëm norma e lindshmërisë, por po tkurret vetë popullsia në moshë riprodhuese.

Nëse në vitin 2015, Shqipëria numëronte mbi 124 mijë vajza të moshës 20-24 vjeç, në vitin 2025 ky numër ka rënë në rreth 72 mijë, një ulje drastike prej rreth 42%. E njëjta tendencë vërehet edhe në grupmoshën 15-19 vjeç, ku një rënie prej rreth 49 mijë personash paralajmëron se dekada e ardhshme do të jetë edhe më sfiduese për balancat demografike të vendit.

Nga ana tjetër, rënia është më e moderuar në moshat më të vjetra të fertilitetit (45-49 vjeç), ku rezultuan mbi 72 mijë gra, numër relativisht më i lartë krahasuar me vajzat e reja. Kjo përmbysje e strukturës, ku ka më shumë gra që po dalin nga mosha riprodhuese sesa vajza që po hyjnë në të, konfirmon se momenti demografik është kthyer në një kah negativ të vështirë për t’u kthyer.

Në vitin 2015, struktura e grave në moshë riprodhimi ishte e orientuar drejt të rejave, me mbi 117 mijë vajza në grupin 15-19 vjeç. Sot, ky grup është reduktuar në rreth 68 mijë. Ky reduktim pothuajse në gjysmën e popullsisë riprodhuese brenda 10 viteve shpjegon arsyen pse shifrat e lindjeve në nivel kombëtar po pësojnë dhe do të pësojnë rënie dyshifrore vit pas viti. Emigracioni masiv i moshave të reja lë pas një boshllëk që nuk mund të mbushet me politika sociale afatshkurtra.

Përshpejtohet rënia

Shqipëria përfaqëson një rast tipik të tranzicionit demografik, ku rënia e lindjeve nuk ndodh në mënyrë lineare, por me valë të ndryshme në kohë.

• Në periudhën 1993-2004 vërehet një rënie shumë e fortë e lindjeve, me -33%. Kjo fazë përkon me ndryshimet e mëdha shoqërore dhe ekonomike pas viteve 1990. Shqipëria kaloi nga një sistem i mbyllur në një ekonomi tregu, duke shkaktuar emigracion masiv, pasiguri ekonomike dhe ndryshim të menjëhershëm të stilit të jetesës. Familjet kaluan nga modeli tradicional me shumë fëmijë drejt familjeve më të vogla, ndërsa emigrimi i të rinjve në moshë riprodhuese ul menjëherë numrin potencial të lindjeve. Në këtë periudhë, rënia ishte kryesisht rezultat i “shokut të tranzicionit”, ku një pjesë e madhe e popullsisë u largua menjëherë.
• Në vitet 2004-2015, ritmi i rënies u ngadalësua ndjeshëm në -12.7%. Frenimi i rënies u ndikua në këtë periudhë nga stabilizimi i emigracionit të të rinjve dhe vala e kthimit të emigrantëve nga kriza greke. Modeli i ri familjar ishte tashmë i konsoliduar në këtë periudhë, me martesat që bëheshin më vonë, hyrjen më të madhe të grave në tregun e punës dhe rritjen e kostove për fëmijën. Lindjet ishin në rënie, por me ritëm më të ulët.
• Të dhënat zyrtare tregojnë se periudha 2015-2020 shënoi një përshpejtim të ri të rënies, me -34.5%, madje më të fortë se në vitet ’90. Kjo është faza e valës së dytë demografike. Tani nuk kemi më vetëm ndryshim sjelljeje, por edhe mungesë strukturore të popullsisë në moshë riprodhuese. Brezat e lindur pas viteve ’90 janë më të ulët në numër dhe një pjesë e madhe e të rinjve vazhdojnë të emigrojnë. Në të njëjtën kohë, rritet mosha mesatare e lindjes së fëmijës së parë, shtyhet prindërimi dhe rritet pasiguria ekonomike, veçanërisht pas vitit 2015. Si pasojë, rënia bëhet më agresive, pasi ka më pak gra në moshë lindjeje dhe ato që mbeten lindin më pak fëmijë.

Vendi ka hyrë në zonën e rrezikut demografik afatgjatë (2023-2025). Të dhënat tregojnë se në vitin 2025 pritet të ketë rreth 21 mijë lindje, shumë pranë pragut të ri psikologjik të 20 mijë lindjeve. Në këtë fazë, po përjetojmë skenarë të tkurrjes së fortë të popullsisë, plakjes së shpejtë dhe presionit mbi sistemet sociale dhe tregun e punës.