Sure, here’s the rewritten article in standard Albanian, with HTML tags as requested:
Siria sot, një vit pa Assad, por fantazma e regjimit ende gjallë
I shtrirë në shtrat pas operacionit të fundit, Ayman Ali rrëfen historinë e revolucionit sirian përmes plagëve që i mbulojnë trupin. Syri i djathtë, i humbur gjatë një sulmi në vitin 2012, është mbuluar me shirit mjekësor të verdhë. Përkrah murit mbështetet një shkop, pasojë e një plagosjeje nga një raketë në vitin 2014. Për 14 vite, Ali ëndërroi lirinë dhe drejtësinë. Sot, një vit pas rrëzimit të Bashar al-Assad, ai ka marrë vetëm njërën: lirinë. Drejtësia mungon. Njeriu që ai donte të përballej me ligjin, një i afërm i tij, anëtar i milicive të Assad-it, kishte ikur shumë kohë përpara se Ali të kthehej në Damask.
Rënia e një regjimi gjysmë shekullor
Një vit më parë, pas një ofensive të papritur 11-ditore që i habiti edhe vetë sirianët, regjimi 53-vjeçar i familjes Assad u shemb. Lufta civile që pasoi që prej 2011 rëndoi vendin me 620 mijë viktima dhe e ktheu Sirinë në atë që quhej “mbretëria e heshtjes”. Assad dhe familja e tij u larguan në Moskë, ku jetojnë sot nën mbrojtje ruse. Në Damask, dhjetëra mijëra njerëz dolën nëpër sheshe, ngritën flamurin revolucionar dhe brohoritën për liri. Në xhaminë e Umayyad-it, lideri i ri i vendit, Ahmad al-Sharaa, premtoi rindërtim dhe drejtësi për të gjithë sirianët. Por pas festimeve, pyetje të vështira filluan të ngrihen.
Drejtësi e munguar, plagë që rihapen
“Ne e dimë kush i bëri masakrat, ata ende jetojnë mes nesh,” thotë Ali. “Por pa prova, si mund t’i çosh në gjyq?” Mungesa e drejtësisë ka sjellë dhunë të re. Në Homs, në tetor, Riham Hamouyeh, një mësuese 32-vjeçare alawite, u vra brutalisht në shtëpinë e saj nga persona të maskuar. Ajo kishte marrë kërcënime që prej arrestimit të bashkëshortit të saj, ish-mekanik i ushtrisë së Assad-it. Kjo ishte vetëm një nga dhjetëra vrasjet e përditshme që godasin ish-oficerë të regjimit dhe anëtarë të komunitetit alawit, pavarësisht amnistisë së shpallur nga autoritetet e reja.
Një vit stabilitet, por tensionet zien nën sipërfaqe
Presidenti i ri Sharaa ka befasuar botën me ofensivën e tij diplomatike. Ai u prit nga Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë, arriti të zbusë sanksionet dhe riktheu Sirinë në skenën ndërkombëtare, një kthesë e paimagjinueshme një vit më parë. Por brenda Sirisë, tensionet sektare po rishfaqen. Masakrat ndaj komunitetit alawit në mars dhe sulmet ndaj druzve në korrik kanë ndezur frikën dhe pasigurinë. Sweida është pothuajse e izoluar, dhe banorët e saj janë armatosur e mbyllur në shtëpitë e tyre.
Drejtësia tranzicionale, më e ngadaltë se shërimi i plagëve
Siria e re ka nisur gjyqet e para publike ndaj zyrtarëve të vjetër dhe anëtarëve të forcave të reja të sigurisë. Të prangosur dhe të maskuar, të pandehurit u sollën para kamerave, një moment historik në një vend ku për dekada sundonte pandëshkueshmëria totale. Por procesi është i ngadalshëm, i fragmentuar dhe larg standardeve të drejtësisë ndërkombëtare. Në një skenë të paharrueshme në Homs, një nga autorët e një masakre të vitit 2012 u detyrua të rikthente hap pas hapi krimin para familjarëve të viktimave. “Desha ta vrisja,” thotë Hassan Abdallah. “Por kur e pashë të pranonte gjithçka, ndjeva një farë lehtësimi.” Megjithatë, aktivistët paralajmërojnë se pa një strategji kombëtare për drejtësinë, mundësia për shërim shoqëror do të shuhet shpejt.
Liri po, demokraci jo
Edhe pse sirianët sot janë më të lirë se kurrë të kritikojnë qeverinë, demokracia mbetet ende një premtim i parealizuar. Kushtetuta e re i jep presidentit pushtet të pakufizuar. Parlamenti u emërua pa zgjedhje. Ndërtesat e vjetra të Partisë Ba’ath sot janë zëvendësuar nga një “Byro e Çështjeve Politike”, e perceptuar si forma e re e aparatit represiv. Organizatat civike raportojnë se çdo aktivitet duhet të aprovohet nga aparati i ri politik.
Midis shpresës dhe rrezikut të hakmarrjes
Në shtratin e tij të rikuperimit, Ayman Ali përmblodhi dilemën e Sirisë: “Nëse secili bën drejtësinë vetë, vendi shembet. Kemi vuajtur 14 vite; ose ndërtojmë një shtet, ose kthehemi në ferr.” Siria është më e lirë se kurrë. Por liria, pa drejtësi dhe pa pajtim, është e brishtë, aq sa një shkëndijë e vogël mund ta kthejë vendin sërish në flakë.
The Guardian, përgatiti në shqip ©LAPSI.AL