Nga goditja e fuqisë rajonale të Teheranit te rreziku i Ngushticës së Hormuzit: Ja si po funksionon strategjia e përbashkët SHBA-Izrael ndaj Iranit
Dy javë pas nisjes së operacionit, shumë analistë po e përshkruajnë konfliktin si një gabim të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, duke nxjerrë në pah çmimet ekonomike dhe tensionet rajonale. Lufta është e vështirë dhe ka shkaktuar kosto reale për miliona njerëz, përfshirë edhe qytetet ku jetojmë. Por kjo narrativë është e paplotë dhe në disa aspekte e gabuar.
Bilanci strategjik, jo vetëm kostoja
Kritikët matin fushatën sipas dëmeve të dukshme, por injorojnë atë që ka ndodhur në nivel strategjik. Armët kryesore të Iranit – arsenali raketor, infrastruktura bërthamore, mbrojtja ajrore, flotat detare dhe rrjetet proxy – po dobësohen në mënyrë sistematike. Hedhjet e raketave balistike dhe dronëve kanë rënë mbi 90% brenda pak javësh. Shumica e këtyre kapaciteteve janë bërë jofunksionale, duke zvogëluar ndjeshëm aftësinë e Iranit për të goditur Izraelin apo për të ekspozuar rajonin ndaj kërcënimeve strategjike.
Dy faza të qarta të fushatës
Faza e parë neutralizoi mbrojtjen ajrore dhe komandën iraniane, pa humbje për avionët amerikanë apo izraelitë. Faza e dytë po synon bazat industriale të mbrojtjes, objektet e prodhimit të raketave dhe qendrat kërkimore, duke siguruar që ajo që është shkatërruar të mos mund të rindërtohet. Ky është një proces i menaxhimit të rënies së fuqisë, jo i projektimit të forcës. Irani tani duhet të zgjedhë: ose të shfrytëzojë kapacitetin e mbetur dhe të rrezikojë shkatërrimin e mëtejshëm, ose ta ruajë atë dhe të humbasë mundësinë për të imponuar kosto në luftë.
Rezervat bërthamore dhe presioni ndërkombëtar
Para nisjes së sulmeve, Irani kishte rreth 440 kg uranium të pasuruar në nivel të lartë – mjaft për disa bomba bërthamore. Çdo vit “durimi strategjik” kishte shtuar centrifuga në sallat e pasurimit dhe kilogramë në stokun e uraniumit. Sulmet nuk mund të shkatërrojnë dijen, por pengojnë rindërtimin dhe e detyrojnë regjimin të përballet me kufizime reale. Çdo regjim pasues do të trashëgojë një mjedis strategjik ku parandalimi bërthamor është më i fortë.
Ngushtica e Hormuzit: një aset që konsumohet
Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit është përdorur nga Irani si kërcënim, por çdo ditë që bllokohet, Irani dëmton vetveten ekonomikisht dhe izolon partnerin e tij kryesor, Kinën. Kapacitetet detare që e mbajnë bllokadën po degradohen çdo ditë, dhe pyetja nuk është nëse ngushtica do të rihapet, por kur dhe sa do të jetë në gjendje Irani për ta sfiduar atë.
Rrjeti proxy po shpërbëhet
Sulmet e Hezbollahut, milicive irakiane apo Houthive nuk tregojnë zgjerim të fuqisë iraniane, por përkundrazi fragmentim. Struktura qendrore e komandës është goditur, duke lënë reagime të parapërcaktuara që tregojnë dëshpërim, jo forcë. Milicitë janë më të izoluar, ndërsa shtetet e rajonit po luftojnë për të mbajtur kontrollin – duke arrestuar operativë ose duke neutralizuar dronë iranianë.
Një fund i qartë operativ
Kritikët thonë se nuk ka një objektiv final. Por objektivi duket nga fazat operacionale: degradimi i përhershëm i aftësisë së Iranit për të projektuar fuqi jashtë kufijve – përmes raketave, kapacitetit bërthamor dhe rrjeteve proxy. Kjo është një lloj çarmatimi strategjik, më afër asaj që Aleatët bënë ndaj Gjermanisë në Luftën e Dytë Botërore sesa luftës së SHBA-së në Irak. Askush nuk po planifikon pushtimin e Teheranit. Pyetja reale është çfarë ndodh pas përfundimit të bombardimeve – dhe kjo kërkon një kornizë pas-konflikti: verifikim, marrëveshje diplomatike ose mekanizëm presioni të qëndrueshëm. Kjo është përgjegjësia e administratës për publikun dhe partnerët rajonalë.
Strategjia ushtarake po funksionon, edhe pse lufta është e shëmtuar
Mungesa e një plani diplomatik publik nuk do të thotë se fushata ushtarake po dështon. Ajo thjesht po ecën përpara diplomacisë – një çështje e renditjes së hapave, jo një problem strategjik. Kushtet ushtarake për një marrëveshje të qëndrueshme – kapaciteti raketor i Iranit i dëmtuar, infrastruktura bërthamore e paprekshme dhe rrjetet proxy të fragmentuara – po krijohen tani. Lufta është e vështirë, dhe kostoja njerëzore është e madhe: mbi 1,400 civilë janë vrarë në Iran, dhe së paku 11 ushtarë amerikanë kanë humbur jetën. Çmimet e naftës po ndikojnë në çdo ekonomi në botë. Unë jetoj me sirenat e alarmit çdo ditë, si të gjithë në Gjirin Persik. Këto kosto janë reale dhe serioze, dhe çdo llogari që i injoron është e padrejtë. Por gabimi i kritikëve është i dyfishtë: ata matin vetëm kostot e veprimit, sikur kostot e mosveprimit të ishin zero. Nuk ishin. Ato do të ishin matur në rritjen e ngadaltë të një kërcënimi që, nëse do të lihej pa kontroll, do të kishte prodhuar krizën që të gjithë thonë se e frikësojnë: një Iran me armë bërthamore, i aftë të mbyllë Ngushticën e Hormuzit sipas dëshirës, i rrethuar nga forca proxy që mund të mbajnë rajonin peng për kohë të pacaktuar.
Pas shtatëmbëdhjetë ditësh, lideri suprem iranian është vrarë, pasardhësi i tij raportohet i plagosur, dhe çdo instrument kryesor i fuqisë iraniane – raketat, infrastruktura bërthamore, mbrojtja ajrore, flota dhe rrjetet proxy – është dëmtuar përtej rimëkëmbjes afatshkurtër. Ekzekutimi i fushatës nuk ka qenë i përsosur, komunikimi publik i dobët dhe planifikimi pas-konfliktit i paplotë. Lufta kurrë nuk është e pastër. Por strategjia – ajo reale, e matur në kapacitete të dëmtuara dhe jo në ciklet e lajmeve – po funksionon.