“`html
REL: Sulmi i Izraelit godet iranianët aty ku u dhemb më së shumti
Kur aeroplanët izraelitë goditën kompleksin e gazit Parsi Jugor, afër Asalojehit, ata goditën më shumë sesa tubacione dhe kompresorë. Ata goditën pjesën më thelbësore të infrastrukturës për funksionimin e Iranit – një fushë kyç që ofron rreth 75 për qind të furnizimit të brendshëm me gaz të vendit dhe prodhon afër 80 për qind të energjisë elektrike të Iranit.
Sulmi ndaloi prodhimin në dy rafineri me një kapacitet ditor prej 100 milionë metrash kub, duke bërë që çmimet të rriten ndjeshëm. Ky veprim nxiti kundërsulme nga Irani ndaj infrastrukturës së energjisë në shtetet arabe të Gjirit Persik, përfshirë terminalin e gazit të lëngshëm natyror (LNG) Ras Lafan të Katarit.
Një objektiv që prej kohësh ishte degraduar
Parsi Jugor përballej me vështirësi edhe para se të ndodhte sulmi. Fusha shtrihet përgjatë kufirit detar me Katarin në Gjirin Persik – ku i njëjti rezervuar njihet si Kupola Veriore dhe furnizon rreth 20 për qind të LNG-së së botës. Megjithatë, pjesa e fushës që ndodhet në territorin iranian prej vitesh ka vuajtur nga mungesa e theksuar e investimeve.
Që kur Uashingtoni u tërhoq nga marrëveshja bërthamore në vitin 2018 dhe vendosi sanksione të ashpra ndaj Teheranit, kompanitë ndërkombëtare, si Total nga Franca, janë larguar. Kjo ka bërë që infrastruktura e vjetruar e fushës të mos rinovohet pothuajse fare.
Shahram Kholdi, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Kanada, thekson se fusha ishte tashmë në gjendje të rëndë. “Republika Islamike ka investuar shumë pak në sektorin e naftës dhe gazit që kur presidenti amerikan Donald Trump u tërhoq nga marrëveshja bërthamore,” shprehet ai për Radion Farda të Radios Evropa e Lirë. “Shumë nga këto ndërtesa kishin nevojë për renovim. Katari po nxjerr një pjesë shumë më të madhe të gazit nga rezervuari i përbashkët pasi infrastruktura jonë është vjetruar dhe degraduar.”
Edhe në kohë paqeje, iranianët janë përballur me mungesë të furnizimeve me gaz. Regjimi ka drejtuar furnizimet drejt eksporteve të petrokimikateve, duke përdorur termocentralet me mazut – naftë e rëndë që ka shkaktuar ndotje të ajrit në qytetet iraniane.
Logjika strategjike, kostoja njerëzore
Zyrtarët izraelitë deklarojnë se sulmi ishte i koordinuar me Shtetet e Bashkuara dhe kishte për qëllim të ulte kapacitetin e Republikës Islamike për të mbajtur ushtrinë e saj. Megjithatë, analistët paralajmërojnë se dëmet mund të mos kufizohen vetëm në sferën ushtarake.
Umud Shokri, analist i sigurisë së energjisë dhe profesor në Universitetin George Mason, argumenton se zgjedhja e Parsit Jugor si objektiv është shumë e rëndësishme. “Shënjestrimi i Parsit Jugor është skenari më i keq sepse ai mbështet shumicën e furnizimit me gaz të Iranit, duke ushqyer gjenerimin e energjisë, ngrohjen, industrinë dhe petrokimikatet,” thotë ai. “Ndërprerja nuk godet vetëm eksportet, por edhe jetën e përditshme. Duhet të prisni që pothuajse menjëherë të ketë ndërprerje të energjisë elektrike, mungesa të furnizimeve dhe inflacion, që do të thotë se iranianët e zakonshëm do të përjetojnë të parët goditjen.”
Që nga nisja e operacionit ushtarak, Trump ka deklaruar se nuk do të ketë “asnjë marrëveshje me Iranin, përveç dorëzimit pa kushte”. Ndërkohë që mbështet ndryshimin e regjimit, duke e cilësuar atë si “gjëja më e mirë që mund të ndodhë”, Trump thekson gjithashtu se kjo mund të mos ndodhë “menjëherë”.
Sa i përket qëllimit politik pas goditjes së infrastrukturës, Kholdi e shpreh qartë: “Besoj se qëllimi i synuar ose i paqëllimshëm është që ta sjellë popullatën në një pikë ku ata të kërkojnë rrëzimin e këtij regjimi. Nuk shoh logjikë tjetër për këtë çështje.”
Shokri argumenton se sulmet “nuk shkaktojnë qartësisht destabilizim” të establishmentit klerikan. “E dobësojnë, po, por po ashtu i japin justifikim që të forcojë kontrollin dhe të hedhë fajin diku tjetër,” thotë ai. Megjithatë, ai është skeptik se presioni civil do të sjellë ndryshim politik teksa konflikti vazhdon. “Jo, kurrë,” përgjigjet ai në pyetjen nëse njerëzit nën bombardime aktive do të dilnin në rrugë.
Rreziku kryesor, sipas tij, është ajo që ndodh pasi të përfundojë lufta. “Pasi të arrihet një armëpushim, Republika Islamike nuk do të jetë në gjendje të rikthejë menjëherë [ndërtesat e gazit në] Asalojeh,” paralajmëron Kholdi. “Shteti do të përballet me mungesa të mëdha, edhe nëse Republika Islamike kolapson.”
Irani, argumenton ai, do të detyrohej të importonte gaz nga fqinjët, si Turkmenistani, gjatë periudhës së tranzicionit. Ndërkohë, rindërtimi – që kërkon teknologji të avancuar japoneze ose nga Koreja e Jugut dhe financim nga Banka Botërore dhe Fondi Monetar Ndërkombëtar – mund të zgjasë për vite të tëra. Ai thekson se kjo është një sfidë për të cilën lëvizjet opozitare të Iranit nuk janë përgatitur. Kornizat e tyre për tranzicion janë hartuar para se Parsi Jugor të shndërrohej në objektiv.
“Mendoj se llogaritjet e të gjithëve përfshinin shpresën që udhëheqësit e Republikës Islamike do të shfaqnin njëfarë racionaliteti dhe thjesht do të hiqnin dorë dhe do të largoheshin,” thotë ai. “Më lejoni të mbaj të gjithë përgjegjës, përfshirë edhe veten time.”
“`