Propozimi i Bankës Botërore: Taksa e karbonit nga indeksimi me inflacionin te unifikimi për të gjitha llojet e karburanteve
Taksa e karbonit mund të rishikohet për t’u përshtatur me angazhimet ndërkombëtare të vendit, duke u lidhur me politikat klimatike, ku disa sektorë mund të penalizohen. Një raport i Bankës Botërore, duke u fokusuar në njësinë për klimën, ka analizuar situatën aktuale të taksës së karbonit në Shqipëri dhe ka propozuar disa masa për të ardhmen.
Raporti “Taksa e Karbonit e Shqipërisë mbi reformën e Qymyrit” thekson se Shqipëria duhet të reformojë më tej çmimet e energjisë për të përmbushur angazhimet sipas Marrëveshjes së Parisit dhe për t’u përgatitur për Mekanizmin e Bashkimit Europian për Përshtatjen e Karbonit në Kufij (CBAM).
Sipas raportit, karburantet për transport, si nafta dhe benzina, aktualisht tatohen me norma më të larta se karburantet fosile si qymyri, gazi natyror dhe keroseni, si brenda vendit, ashtu edhe në krahasim me vendet e rajonit ose ato aspiruese. Reformimi i subvencioneve dhe taksave për karburantet fosile në Shqipëri është i domosdoshëm, duke pasur parasysh se çmimet me pakicë të qymyrit dhe gazit natyror mbulojnë vetëm kostot e furnizimit, duke injoruar ndotjen lokale të ajrit dhe dëmet klimatike globale nga djegia e tyre.
Dokumenti nënvizon se reformimi i çmimeve të energjisë, përfshirë një taksë më të fortë për çdo njësi emetimi tëkuivalent me karbonin, do të ndihmonte Shqipërinë të mbrohej nga CBAM. Ky reformim do të nxisë uljen e emetimeve të gazeve serrë, gjenerimin e të ardhurave, veprimin ndërkombëtar klimatik dhe do të ndihmojë përshtatjen ekonomike, veçanërisht duke pasur parasysh rritjen e eksporteve të Shqipërisë që lidhen me këtë mekanizëm gjatë viteve të fundit.
Rritja e fundit e Taksa së Karbonit mbi Qymyrin, e ligjitimuar dhe e përcaktuar, konsiderohet si një hap i mirë në drejtimin e duhur për arsye mjedisore, fiskale dhe ekonomike. Reformimi i saj nga Qeveria e Shqipërisë pritet të ulë emetimet e gazeve serrë me 8.6% (75% të angazhimit të Shqipërisë sipas Marrëveshjes së Parisit) dhe të rrisë të ardhurat me rreth 0.16-0.31% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, krahasuar me skenarin “Business-As-Usual” në vitin 2030. Kjo reformë nuk pritet të ketë ndikim negativ në rritjen reale të prodhimit apo në pabarazinë e konsumit të familjeve.
Nën një trajektore të Taksës së Karbonit mbi Qymyrin që përputhet me çmimin e parashikuar të Sistemit të Tregtimit të Emetimeve të Bashkimit Evropian, këto ndikime do të forcoheshin më tej. Në vitin 2030, në nivel të gjithë ekonomisë:
- Emetimet e gazeve serrë pritet të ulen me 0.9 pikë përqindjeje shtesë (në 9.54%, duke tejkaluar 82% të angazhimit të Shqipërisë sipas Marrëveshjes së Parisit).
- Të ardhurat fiskale pritet të rriten me 0.02-0.04 pikë përqindjeje shtesë (në 0.18-0.35% të Prodhimit të Brendshëm Bruto).
Propozimet për taksën e karbonit:
Çdo përputhje e ardhshme me Mekanizmin e Bashkimit Europian për Përshtatjen e Karbonit në Kufij do të kërkojë koordinim të mëtejshëm me Bashkimin Europian. Në të ardhmen, Qeveria e Shqipërisë mund të konsiderojë:
- Të sqarojë se Taksa e Karbonit mbi Qymyrin bazohet në përmbajtjen e karbonit.
- Të indeksojë Taksa e Karbonit me inflacionin.
- Të aplikojë një taksë karboni uniforme në të gjithë ekonominë, me të njëjtin nivel për çdo njësi emetimi tëkuivalent me karbonin nga të gjitha llojet e karburanteve fosile/sektorëve.
- Të inkorporojë përdorimin (“riciklimin”) e një pjese të të ardhurave të gjeneruara nga çmimi i karbonit për kompensimin e grupeve të cenueshme në legjislacionin përkatës.
- Të miratojë politika plotësuese për çmimin e karbonit, për të forcuar përpjekjet aktuale të zbutjes dhe dekarbonizimit.