“`html
Greqia dhe Turqia, tensione të reja në Egje
Tensionet mes Greqisë dhe Turqisë, dy vende partnere në NATO, po shtohen në prag të një takimi të pritur mes presidentit turk Rexhep Taip Erdogan dhe kryeministrit grek Kyriakos Mitsotakis. Duket se të dy vendet synojnë të zhvillojnë bisedime sërish, këtë herë në nivelin më të lartë.
Duke filluar nga e hëna, më 26 shkurt, në Ankara do të zhvillohet mbledhja e “Këshillit Suprem të Bashkëpunimit Greqi-Turqi”. Nëse gjithçka shkon sipas planit, në këtë takim do të jenë të pranishëm edhe presidenti turk Rexhep Taip Erdogan dhe kryeministri grek Kyriakos Mitsotakis. Ekziston gjithashtu mundësia e një takimi të veçantë mes dy udhëheqësve në një datë tjetër.
Këshilli i Lartë i Bashkëpunimit u krijua në vitin 2010 pas një periudhe të vështirë dhe plot konflikte në Mesdheun Lindor. Megjithëse nuk ka arritur suksese të mëdha, Këshilli përpiqet të promovojë një agjendë pozitive mes dy partnerëve të NATO-s, veçanërisht në fushat e ekonomisanë dhe turizmit. Ky Këshill është mbledhur vetëm pesë herë deri tani, ndërsa takimi i fundit u mbajt në Athinë në dhjetor 2023.
“Turqia bën kërkesa dhe pretendime territoriale të njëanshme, të cilat nuk kanë bazë ligjore dhe nuk mund të jenë temë serioze debati,” shpjegonte në atë kohë Konstantinos Filis, drejtor i kërkimeve në Institutin e Marrëdhënieve Ndërkombëtare të Athinës, në një intervistë për DW. Nga ana tjetër, Fuat Aksu, shkencëtar politik në Universitetin Teknik Yildiz në Stamboll, kundërshtonte: “Greqia pret që Turqia të përmbushë gjithmonë kërkesat e saj dhe të bëjë lëshime.”
Navtex, një pikë e re debati
Që atëherë, situata në Detin Egje nuk ka ndryshuar shumë. Tensioneve i shtohet një pikë tjetër debati: Të enjten e kaluar, Turqia përdori sistemin navigacionit detar “Navtex” për të paralajmëruar për rreziqet e sigurisë dhe aktivitetet ushtarake greke. Paralajmërime të ngjashme kanë ndodhur edhe në të kaluarën. Në fund të fundit, bëhet fjalë për autoritet në Egje: kush ka të drejtë të deklarohet përgjegjës për çështjet e sigurisë?
Athina e cilëson këtë si një përpjekje të paligjshme të fqinjit të saj për të zgjeruar ujërat e saj territoriale. Gazeta e njohur javore greke “To Vima” e konsideron këtë një “provokim të ri turk”. Nga këndv perspective turke, kjo është thjesht një çështje rutinë, që përputhet me legjislacionin aktual. Megjithatë, mund të jetë më shumë se kaq: sipas gazetës proqeveritare Türkiye, “Navtex ka shkaktuar panik në Greqi dhe ka ndryshuar status quo-në në Egje”.
Për kryeministrin grek Mitsotakis, mosmarrëveshja për Navtex nënkupton edhe më shumë presion nga e djathta. “Turqia po rrëmben gjysmën e Egjeut, por qeveria jonë nuk sheh asnjë arsye për shqetësim,” ankohet Kyriakos Velopoulos, kryetar i partisë së djathtë populiste “Zgjidhja Greke” (EL), e cila sipas sondazheve ka arritur vendin e tretë përsa i përket mbështetjes së votuesve.
Grindje pa fund megjithë Konventën e OKB-së për Ligjin e Detit
Prej dekadash, Greqia dhe Turqia debatojnë për shelfin kontinental para bregdetit turk, shfrytëzimin e lëndëve të para dhe për një zgjerim të mundshëm të ujërave territoriale në Egje. Në kuadër të doktrinës së saj ushtarake aktuale “Atdheu Blu”, Turqia pretendon territore detare prej më shumë se 450.000 kilometra katrorë para bregdetit të saj.
Si busull ligjore në raste të tilla shërben Konventa e Kombeve të Bashkuara e vitit 1982 mbi të Drejtën e Detit, megjithëse Turqia nuk e ka nënshkruar atë. Megjithatë, ajo mund të zbatohej: sipas mendimit mbizotërues të juristëve, ky traktat pasqyron të drejtën ndërkombëtare zakonore ekzistuese dhe për këtë arsye është i detyrueshëm edhe për ata që nuk e kanë nënshkruar.
Asnjë marrëveshje në horizont
Sipas Konventës së OKB-së mbi të Drejtën e Detit, çdo shtet mund të përcaktojë në parim ujërat territoriale që shtrihen deri në 12 milje detare. Por ekziston një përjashtim i rëndësishëm: në rastet e kufijve të paqartë ose mbivendosjeve, palët e përfshira duhet të arrijnë një marrëveshje dypalëshe. Por marrëveshja mes Greqisë dhe Turqisë është ende në pritje.
Që në vitin 1995, parlamenti turk e pati shpallur zgjerimin e ujërave territoriale greke në Detin Egje “shkak për luftë”. Sepse në një rast të tillë, Egjeu do të bëhej një lloj deti i brendshëm grek. Në vitin 2021, qeveria e Athinës zgjeroi ujërat e saj territoriale në 12 milje detare në Detin Jon drejt Italisë. Sot, Greqia rezervon në mënyrë të qartë të drejtën për të zgjeruar ujërat e saj territoriale edhe në Detin Egje, tha së fundmi ministri i Mbrojtjes Nikos Dendias për stacionin televiziv të Athinës “Open”.
Si instancë e fundit në të gjitha çështjet e së drejtës ndërkombëtare konsiderohet Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND) në Hagë. Por ky organ i Kombeve të Bashkuara nuk vepron me iniciativën e vet. Si Greqia ashtu edhe Turqia do të duhet të paraqesin një kërkesë të përbashkët për të autorizuar gjykatën që të ndërmjetësojë. Për këtë debatohet që nga viti 1976, por deri tani pa sukses. / DW
“`