Diplomacia në Lëvizje pas Ndryshimeve të Rëndësishme në Planin e Paqes për Ukrainën – Reagime nga SHBA, Evropa, Rusia dhe Kievi
Plani i paqes i propozuar nga SHBA-të për Ukrainën po i nënshtrohet ndryshimeve thelbësore, pas reagimeve nga Kievi, vendet evropiane dhe Moska mbi pikat kyçe të versionit origjinal prej 28 pikash. Plani i ri, tashmë i reduktuar në 19 pika, sjell modifikime në dispozitat lidhur me sigurinë, sovranitetin dhe perspektivën e anëtarësimit të Ukrainës në NATO. SHBA-të flasin për “progres të rëndësishëm”, BE-ja për “modifikim të konsiderueshëm”, ndërsa Rusia thekson nevojën që plani të reflektojë realitetin aktual.
Në të njëjtën kohë, luftimet në front vazhduan intensivisht gjatë natës, me sulme të reja ruse ndaj Kievit dhe Kharkivit, si dhe sulme ukrainase ndaj Krasnodarit.
Bisedimet filluan në një atmosferë të tensionuar, pasi Kievi kuptoi se teksti fillestar i promovuar nga SHBA-të përmbante elemente që ngjanin me pranimin e humbjeve territoriale dhe kufizimeve në aftësitë mbrojtëse të vendit. Si pasojë, qeveria ukrainase dërgoi menjëherë zyrtarë të lartë në Gjenevë, ku morën pjesë edhe këshilltarë të sigurisë kombëtare nga Gjermania, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar. Atmosfera ishte veçanërisht e ngarkuar; kreu i ekipit negociator ukrainas, Andriy Yermak, u shfaq “ekspresiv”, ndërsa Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, u detyrua të mohonte sugjerimet se teksti ishte “shkruar nga Kremlini”.
Pavarësisht kundërshtimeve, Kievi mori pjesë në bisedime nën presionin e SHBA-së, pasi ish-presidenti Donald Trump kishte paralajmëruar se Ukraina do të përballej me “pasoja” nëse nuk vepronte me shpejtësi. Deklarata e përbashkët ukrainaso-amerikane e së dielës mbrëma iu referua një “kornize të përditësuar dhe të rishikuar”.
Sipas zyrtarëve ukrainas, teksti i ri përmban 19 pika, pothuajse krejtësisht të ndryshme nga versioni origjinal. Pjesa më e madhe e këtyre ndryshimeve vjen si rezultat i kundërshtimeve të forta nga pala ukrainase, ndërhyrjeve nga homologët evropianë dhe gatishmërisë së Uashingtonit për të shmangur përshtypjen e imponimit të një zgjidhjeje në favor të Rusisë. Burime evropiane theksojnë se teksti i ri “është shumë më afër asaj që Kievi mund të pranojë”.
Thelbi i ndryshimeve fokusohet në katër aspekte kryesore:
- Anëtarësimi i ardhshëm i Ukrainës në NATO: Hiqet vetoja automatike mbi anëtarësimin e ardhshëm të Ukrainës. Kievi nuk do të pranojë një zgjidhje që përjashton përgjithmonë marrëdhënien e tij me Aleancën.
- Kufizime mbi forcat e armatosura ukrainase: Tërhiqet dispozita për një “kufizim” të numrit të ushtarëve. Ukraina këmbëngul se nuk mund të kufizojë aftësitë e saj mbrojtëse për sa kohë që ekziston një kërcënim rus.
- Çështja territoriale – Donbasi dhe territoret e pushtuara: Fshihet dispozita e diskutueshme që parashikonte cedimin e pjesës tjetër të Donbasit Rusisë. Teksti i ri specifikon se Ukraina do të kërkojë rivendosjen e sovranitetit të saj vetëm përmes mjeteve diplomatike, një qasje që Volodymyr Zelensky ka deklaruar më parë se mund të diskutohej.
- Garancitë e sigurisë: Ky është elementi më i rëndësishëm për Kievin. Po diskutohet një sistem garancish “në stilin e Nenit 5”, me një angazhim për ndihmë të menjëhershme amerikane në rast të një sulmi të ri rus. Ky është një kusht që Zelensky e ka konsideruar si të paprekshëm.
Gjithashtu, amnistia e plotë për krimet e luftës është hequr nga teksti.
Reagimet nga SHBA-të, Evropa dhe Rusia
Në Shtetet e Bashkuara, Marco Rubio foli për “progres të jashtëzakonshëm”, duke e cilësuar çështjen si “të ndjeshme”, pa dhënë detaje të mëtejshme. Donald Trump, i cili disa ditë më parë akuzoi Kievin për “mungesë mirënjohjeje”, tani deklaron se “diçka e mirë po vjen”.
Bashkimi Evropian, veçanërisht Gjermania, e konsideron tekstin e ri si “të modifikuar ndjeshëm në drejtimin e duhur”. Parisi dhe Berlini po bëjnë thirrje për një kornizë që siguron sovranitetin e Ukrainës dhe sigurinë evropiane.
Rusia paralajmëron se do të pranojë vetëm një plan që “pasqyron situatën në terren”. Analistët theksojnë se Vladimir Putin duket më i sigurt ushtarakisht, duke marrë parasysh krizën politike në Kiev, vështirësitë e rekrutimit në Ukrainë dhe përparimet e fundit ruse në sektorë të veçantë të frontit.
Pavarësisht përparimit në negociata, situata në terren mbetet e tensionuar. Raketat dhe dronët rusë vazhdojnë të godasin Kievin dhe Kharkivin, duke shkaktuar viktima, dëme të mëdha dhe ndërprerje të energjisë elektrike. Këto sulme shihen si “mesazhe force” nga Moska në prag të negociatave.
Në të njëjtën kohë, Ukraina po intensifikon sulmet në territorin rus. Rajoni i Kubanit (Krasnodar) u godit nga dhjetëra dronë ukrainas, duke shkaktuar lëndime dhe dëme të konsiderueshme në shtëpi dhe infrastrukturë.