Vizita e Ivanka Trump në Zvërnec, siç raportohet nga BIRN, ka rilindur konfliktin ekzistues për pronësinë e tokave në këtë zonë.
Gjatë dy ditëve, më 21 dhe 22 janar, Zvërneci, një zonë e bukur pranë lagunës së Nartës në Vlorë, u vizitua nga Ivanka Trump, vajza e presidentit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Zona u siguruar nga forca të shumta policie, ndërkohë që Trump, e shoqëruar nga një grup arkitektësh dhe biznesmenësh, u fotografua duke lëvizur me një eskortë automjetesh. Ivanka Trump vizitoi dy herë manastirin e vjetër të Shën Mërisë në ishullin e Zvërnecit, ku bëri fotografi dhe ndezu qirinj. Ajo zhvilloi gjithashtu disa takime me Kryeministrin Edi Rama, me të cilin u filmua edhe gjatë një darke. Megjithatë, vendi kryesor i vizitës ishte plazhi i Portë Novës, ku grupi ngriti çadra dhe kaloi shumicën e kohës.
Banorët e fshatit Zvërnec nuk u përfshinë në këto aktivitete. Kryeplaku i fshatit, Kostaq Konomi, shprehu pakënaqësi, duke thënë: “Nuk u thirr njeri. Ata qëndruan dy-tre ditë atje, por nuk të linin të afroheshe.”
Komuniteti i vogël i Zvërnecit prej vitesh jeton nën presionin e humbjes së pronave, si pasojë e një konflikti të gjatë gjyqësor me Artur Shehun, një biznesmen kontrovers në fushën e pasurive të paluajtshme në Vlorë, i cili jeton prej dy dekadash në Florida, SHBA. Megjithatë, planet e dhëndrit të presidentit Trump, Jared Kushner, dhe bashkëshortes së tij, Ivanka Trump, për ndërtimin e një resorti luksoz në Zvërnec, kanë sjellë këtë rrezik më afër.
Banorët e fshatit Zvërnec, të cilët pretendojnë se janë pronarë të tokës ku planifikohet të bëhet investimi, ankohen se po përjashtohen nga çdo informacion dhe vendimmarrje. “Pse kjo heshtje këtu, nuk e di çfarë bëhet? Këtu lë shumë dyshim,” tha Konomi, duke ironizuar edhe mediat, të cilat gjatë orëve të shumta të transmetimeve televizive nuk përmendën banorët e zonës që e kanë lidhur jetën me tokën.
I pyetur nga BIRN për projektin e Kushner dhe Ivanka Trump në Zvërnec, Kryeministri Edi Rama, përmes një zëdhënësi, deklaroi se qeveria nuk ishte e përfshirë. “Zona në fjalë është pronë private dhe qeveria s’është palë në asnjë marrëveshje. Projekti do të trajtohet si të gjithë projektet e tjerë që kalojnë në rrugën institucionale deri në pajisjen me leje,” thuhet në përgjigjen e kryeministrit. Ministri i Turizmit, Blendi Gonxhe, gjithashtu konfirmoi se ministria e tij nuk ishte e përfshirë në planet e Kushner për ndërtime në Shqipëri. Përfaqësuesit e kompanisë së Kushner nuk iu përgjigjën kërkesave të BIRN për koment mbi konfliktin e pronësisë deri në momentin e publikimit të shkrimit.
Projekti mbi tokën e kontestuar
Projektet e Jared Kushner dhe Ivanka Trump në Shqipëri përfshijnë një resort ultra-luksoz në ishullin e Sazanit dhe një kompleks të dytë turistik në zonën e Zvërnecit. Projekti i Sazanit u zyrtarizua në fund të vitit 2024, kur pak para inaugurimit të dytë të Donald Trump si president i SHBA-së, qeveria e Edi Ramës i dha atij statusin e investitorit strategjik. Megjithatë, duket se interesi kryesor është zhvendosur drejt Zvërnecit, pavarësisht se projekti nuk ka kaluar ende procedurat burokratike të miratimit.
Sipas projektit të publikuar, resorti parashikohet të shtrihet nga plazhi i Dajlanit drejt atij të Portë Novës, duke përfshirë një ligatinë dhe një pyll të dendur në kufi me lagunën e mbrojtur të Nartës.
Pak ditë para vizitës së Ivanka Trump në Vlorë, banorët e Zvërnecit u alarmuan nga një njoftim i Kadastrës së Vlorës. Sipas dokumenteve në posedim të BIRN, Artur Shehu kishte paraqitur një kërkesë të re në Kadastër për të pajisur me “dublikatë” certifikate pronësie për një pasuri pylli prej 51,944 m². Tokë kjo, sipas banorëve, që shtrihet në zonën e projektit dhe është aktualisht në proces gjyqësor. Në kërkesë, Shehu pretendonte se dokumenti origjinal i ishte humbur.
Sipas kryeplakut Konomi, kjo kërkesë nuk ishte thjesht një procedurë administrative, por sinjali i radhës se konflikti i vjetër me banorët e zonës po hynte në një fazë të re, për shkak të interesit për investimet luksoze në zonë. Konomi dhe një banor tjetër iu drejtuan Agjencisë Shtetërore të Kadastrës, duke kërkuar refuzimin e kërkesës së Shehut, për shkak se prona ndodhet në konflikt gjyqësor. “Pasuria e pretenduar nga shtetasi Artur Shehu është pronë e banorëve të fshatit Zvërnec, të cilën e kanë përfituar nëpërmjet ligjit nr. 7501, datë 19.07.1991, ‘Për tokën’,” thuhet në ankesën e tyre.
Çështja e tokave në Zvërnec, që përfshijnë kullota, ullishta, toka bujqësore dhe sipërfaqe djerrë buzë detit, është një konflikt që ilustron amullinë në të cilën ndodhet e drejta e pronës në Shqipëri prej vitesh. Banorët e kanë përfituar tokën bazuar në ligjin 7501 dhe disponojnë aktet e marrjes së tokës në përdorim (AMTP), por Konomi thekson se shumica u kujdesën që ndarjet pas viteve ’90 të bëheshin sipas kufijve të vjetër. “Unë mora ullinjtë e babait tim,” thotë ai nga oborri i shtëpisë së tij në Zvërnec.
Në vitin 2012, banorët mësuan se e njëjta tokë u ishte njohur edhe trashëgimtarëve të familjes Shehu, ku Artur Shehu figuronte si një nga përfituesit. Të alarmuar, banorët e Zvërnecit u bashkuan dhe bënë padi në Gjykatë. Katërmbëdhjetë vjet më vonë, ata janë ende në proces gjyqësor, pasi çështja është kthyer disa herë për rigjykim.
Konflikti i stërzgjatur civil për pronësinë nuk është i vetmi. Për tokat në Zvërnec ka një seri procesesh penale të nisura nga prokuroritë e Vlorës dhe Tiranës me të dyshuar ish-përfaqësuesin ligjor të Shehut, të cilat gjithashtu janë ende në shqyrtim nëpër gjykata. Sipas një vendimi të Gjykatës së Lartë, njëri prej dokumenteve të përdorura nga familja Shehu është provuar si i falsifikuar.
Për banorët, vizita e Trump dhe e arkitektëve në Zvërnec nuk do të ishte një lajm i zymtë nëse pronat do t’u njiheshin atyre. “Le të vijnë të investojnë, do hapin punë për rininë,” thotë një burrë rreth të 60-ave, i cili këmbëngul gjithashtu që investimi të mos jetë zaptues. Edhe Konomi shprehet i habitur se si banorët që jetojnë prej shekujsh në këtë zonë nuk llogariten. “Diskutohet Zvërneci, Zvërneci, Zvërneci dhe askush nuk e përmend që ka ca njerëz aty, që ka një konflikt prone që vijon prej vitit 2006,” tha ai.
Përtej konflikteve të pronësisë, projekti i Kushner në Zvërnec përballet me kundërshti dhe kritika nga aktivistët mjedisorë, të cilët janë të shqetësuar për ndikimin që ai do të ketë mbi zonën e mbrojtur dhe lagunën e Nartës – një nga habitadet më të rëndësishme për jetën e shpendëve të egër në Europë.
Sipas Taulant Binos, drejtues i organizatës mjedisore AOS, projekti rrezikon të dëmtojë zonën më të brishtë të litoralit në Pishë-Poro-Nartë si dhe Deltën e Vjosës. “Zvërneci është një nga zonat më të ndjeshme bregdetare në vend. Gjeologji e brishtë, lagunë, dunë, shkëmbinj dhe plazhe të paprekura,” thuhet në një deklaratë të AOS.
Bino ngre dyshime se ndryshimet në ligjin për zonat e mbrojtura kishin për qëllim ngritjen e resorteve të tilla brenda tyre, të cilat me ligjin e mëparshëm e kishin të pamundur për t’u realizuar. “Ky vendim tregon pse u miratuan ndryshimet e ligjit për zonat e mbrojtura. Që t’i hapej rrugë çfarëdo lloj investimi, në çfarëdo lloj territori të zonës së mbrojtur, dhe aq më tepër në zonat e peizazhit të mbrojtur, sikurse Pishë-Poro-Nartë,” tha ai.
Për Binon, ky është një precedent që do të sjellë tjetërsimin e të gjithë bregdetit. “Investimi në Zvërnec është vetëm një hap për të urbanizuar gjithë bregdetin shqiptar, sepse sikurse ndodh në Zvërnec, me të njëjtën teori do të ndodhë edhe në zona të tjera të mbrojtura të Shqipërisë, e në gjithë bregdetin shqiptar,” tha ai.
I pyetur nga BIRN për shqetësimet e ngritura nga organizatat mjedisore, Kryeministri Rama, përmes një zëdhënësi, deklaroi se i shihte ato si shprehje të lirisë. “Kryeministri vlerëson çdo kundërshti si shprehje e lirisë së gjithkujt për të pasur opinionin e vet,” thuhet në përgjigjen e zyrës së shtypit.