Tarifat e energjisë, raporti: Struktura në Shqipëri lidhet me kosto, jo me efikasitet
Tarifat e energjisë në Shqipëri aktualisht bazohen kryesisht në një strukturë që pasqyron kostot e operatorëve të rrjetit, pa krijuar sinjale të mjaftueshme për të nxitur efikasitetin. Kjo konkluzë vjen nga një raport i publikuar nga Bordi Rregullator i Komunitetit të Energjisë.
Dokumenti, i titulluar “Raporti i Praktikave më të Mira për Metodologjitë e Tarifave”, analizon praktikat në vendet anëtare të Komunitetit të Energjisë dhe thekson se modeli i përdorur në Shqipëri mbetet i orientuar drejt rikuperimit të kostove, në vend që të shpërblejë performancën.
Sipas raportit, metodologjia shqiptare ndjek një qasje “cost-plus”, ku operatorëve u lejohet të mbulojnë shpenzimet dhe të sigurojnë një normë të caktuar kthimi. Megjithëse ky model garanton stabilitet financiar për operatorët e rrjetit, ai kufizon nxitjet për të ulur kostot ose për të përmirësuar cilësinë e shërbimit. Në krahasim me disa vende të Bashkimit Europian, ku përdoren mekanizma rregullatorë të lidhur me performancën, Shqipëria ende ndjek një qasje më tradicionale të rregullimit tarifor.
Raporti vëren gjithashtu se tarifat në Shqipëri nuk ofrojnë sinjale të mjaftueshme për përdoruesit e rrjetit për të optimizuar konsumin e energjisë. Pa një diferencim më të gjerë sipas kohës së përdorimit, konsumatorët kanë më pak nxitje për të zhvendosur kërkesën jashtë orëve të pikut, gjë që ndikon negativisht në efikasitetin e përgjithshëm të sistemit dhe në përdorimin e kapaciteteve ekzistuese.
Një tjetër aspekt i evidentuar është mënyra e shpërndarjes së kostove ndërmjet kategorive të konsumatorëve. Sipas analizës, struktura aktuale nuk pasqyron gjithmonë në mënyrë të plotë përdorimin real të rrjetit, çka mund të krijojë shtrembërime në çmime dhe të ndikojë në balancën mes grupeve të ndryshme të përdoruesve.
Në dokument theksohet se një sistem tarifor më modern duhet të mbështetet në mekanizma që lidhin të ardhurat e operatorëve me performancën dhe efikasitetin. Futja e rregullimit të bazuar në incentiva dhe përdorimi më i gjerë i tarifave të diferencuara sipas kohës konsiderohen hapa të rëndësishëm për të përmirësuar sinjalet e tregut dhe për të nxitur përdorimin më racional të energjisë.
Raporti sugjeron gjithashtu se rritja e transparencës në metodologjinë e tarifave do të ndihmonte në përmirësimin e kuptueshmërisë për konsumatorët dhe në forcimin e besimit në sistem. Ky veprim do të ishte gjithashtu në përputhje me praktikat e Bashkimit Europian, ku rregullimi tarifor synon jo vetëm rikuperimin e kostove, por edhe nxitjen e konkurrencës dhe efikasitetit.
Në këtë kontekst, Shqipëria mbetet në një fazë tranzicioni, ku sistemi aktual funksionon, por nuk është ende plotësisht i përshtatur me modelet më të avancuara që aplikohen në tregjet europiane. Raporti sugjeron se një zhvendosje graduale drejt një strukture që pasqyron më mirë efikasitetin dhe performancën do të jetë thelbësore për zhvillimin afatgjatë të sektorit energjetik.