Kujt i takon? Plas sherri mes BE dhe SHBA për djathin me feta
Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian janë përfshirë në një përplasje të fortë tregtare lidhur me përdorimin e emrave të djathërave të tillë si: djathë me feta, djathë parmixhano dhe djathë asiago. Të dyja palët po luftojnë që rregullat e tyre të mbizotërojnë në tregun ndërkombëtar.
Rasti konkret është familja Sartori nga Wisconsin, e cila ka prodhuar djathë asiago prej katër brezash, duke ndjekur një traditë që filloi me emigrantin italian Paolo Sartori. Megjithatë, nën presionin e Brukselit, shumë vende po ua ndalojnë kompanive amerikane përdorimin e emrit “Asiago”, pasi konsiderohet se ai i referohet ekskluzivisht djathit të prodhuar sipas standardeve të rrepta dhe në rajone specifike të Italisë.
E njëjta gjë vlen edhe për produkte të tilla si djathi “Parmigiano Reggiano” dhe djathi “Pecorino Romano”, gjë që i detyron kompani si Sartori të kufizojnë shpërndarjen e produkteve të tyre jashtë Shteteve të Bashkuara.
“Konsumatorët duhet të vendosin se cili djathë fiton në treg, jo avokatët evropianë”, – thotë Bert Sartori, stërnipi i themeluesit të kompanisë.
Sipas Wall Street Journal, Uashingtoni po përpiqet të ndryshojë rregullat e lojës duke përfshirë terma në marrëveshjet tregtare që i njohin emrat specifikë si “gjenerikë”, domethënë si përshkrime të llojit të produktit dhe jo të origjinës gjeografike. Në këtë kontekst, vende të tilla si Tajvani, Malajzia dhe Argjentina janë zotuar t’u lejojnë kompanive amerikane të tregtojnë produktet e tyre nën emrat e përdorur gjerësisht në treg.
Nga ana tjetër, Bashkimi Evropian mbron statusin e emërtimit sipas origjinës. Konsorciumi i Parmigiano Reggiano, që përfaqëson qindra prodhues italianë, këmbëngul që produkte si parmixhano mund ta mbajnë këtë emër vetëm nëse prodhohen në Italinë veriore dhe sipas standardeve të rrepta.
Në vitin 2023, një kompani amerikane u detyrua të hiqte fjalën “parmixhano” nga materiali reklamues në një ekspozitë në Gjermani, pas ndërhyrjes së autoriteteve. Sipas Konsorciumit, shitjet e “parmixhanos së rremë” jashtë BE-së tejkalojnë 2 miliardë euro në vit.
Për Bashkimin Evropian, “djathi me feta”, megjithëse nuk është një emër vendi, mund të prodhohet vetëm në zona specifike të Greqisë, me një traditë që daton mijëra vjet më parë. Sipas Bashkimit Evropian, ai përmendet edhe në “Odisea”, si një produkt i gjetur në shpellën e ciklopit Polifem. Në anën tjetër, në SHBA, djathi me feta konsiderohet “thjesht një djathë i bardhë, i thërrmueshëm, pavarësisht nga origjina”.