Reagim ndaj artikullit: “India dhe Pakistani ende nuk arrijnë të bien dakord për rivendosjen e Traktatit të Ujërave të Indusit, por riangazhimi mund të ndihmojë në arritjen e një paqeje të qëndrueshme”
Ky artikull u publikua fillimisht nga Chatham House më 17 prill 2026, me autor Pradeep Kumar Saxena. Chatham House pretendon të jetë një institut i pavarur politikash dhe një forum besueshëm për debat dhe dialog, me synimin për të ndihmuar qeveritë dhe shoqëritë në ndërtimin e një bote të sigurt, të qëndrueshme, të begatë dhe të drejtë.
Megjithatë, artikulli paraqet një këndvështrim të anuar fort në favor të ruajtjes së status quo-së së një traktati që ka funksionuar në dëm të Indisë për më shumë se gjashtë dekada. Artikulli niset nga një premisë thelbësisht e gabuar, duke e paraqitur Traktatin e Ujërave të Indusit si një instrument bashkëpunimi. Në realitet, ai ka funksionuar më tepër si një instrument ndarjeje, një mekanizëm që i imponoi Indisë një sërë detyrimesh, pa vendosur një barrë të krahasueshme mbi Pakistanin.
Qëndrueshmëria e çdo traktati për ndarjen e ujërave varet kryesisht nga sjellja e shtetit të sipërm përgjatë rrjedhës së lumit. Nëse ky Traktat ka mbijetuar për gjashtë dekada pavarësisht konflikteve të përsëritura, merita i takon tërësisht Indisë, e cila, si një komb i përgjegjshëm dhe parimor, vazhdoi të respektojë detyrimet e saj edhe gjatë periudhave më të trazuara, pa pasur reciprocitet. Kjo ndodhi ndërkohë që Pakistani vazhdoi ta përdorte Traktatin si një instrument politik për të penguar dhe ngadalësuar zhvillimin në Jammu dhe Kashmir.
E DREJTA SOVRANE E INDISË PËR TË PEZULLUAR NJË TRAKTAT TË PADREJTË
Artikulli e paraqet pezullimin e Traktatit të Ujërave të Indusit nga India pas sulmit në Pahalgam si një akt përshkallëzues ose destabilizues. Ky interpretim është njëkohësisht mashtrues dhe moralisht i përmbysur. India është një shtet viktimë, i cili ka vuajtur për dekada të tëra sulme shkatërruese terroriste në territorin e saj, të atribuuara aktorëve që veprojnë nga territori pakistanez ose me mbështetjen e tij. Sulmi në Pahalgam ishte thjesht pika e fundit që mbushi kupën.
Pretendimi se India duhet të vazhdojë të përmbushë detyrimet e Traktatit ndaj një shteti që sponsorizon terrorizmin kundër saj, bie ndesh me parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare, përfshirë doktrinën rebus sic stantibus, e cila lejon pezullimin e detyrimeve traktatore kur rrethanat themelore kanë ndryshuar në mënyrë thelbësore. Një Traktat i projektuar për të nxitur bashkëpunimin nuk mund të pritet të mbijetojë si një detyrim i njëanshëm, kur pala tjetër vazhdon të minojë marrëdhëniet dypalëshe përmes dhunës së ushtruar nga përfaqësues të saj.
PABARAZIA STRUKTURORE E TRAKTATIT ËSHTË INJORUAR PËR NJË KOHË SHUMË TË GJATË
Artikulli e paraqet Traktatin e Ujërave të Indusit si një “forcë stabilizuese” dhe një model qëndrueshmërie, por shmang në mënyrë të dukshme të përmendë koncesionet që India bëri në emër të bashkëpunimit. Si shteti i sipërm përgjatë rrjedhës së lumit, Indisë iu caktuan vetëm tre lumenjtë lindorë – Ravi, Beas dhe Sutlej – të cilët përbëjnë më pak se 20 për qind të rrjedhës totale të pellgut ujëmbledhës dhe përfshinin ujëra tashmë në përdorim.
Madje, edhe për këtë pjesë të vogël, India u detyrua të paguante 62 milionë paund (rreth 2.45 miliardë dollarë me vlerën aktuale) si kompensim për punimet zëvendësuese në Kashmirin e pushtuar nga Pakistani. Ky koncesion i jashtëzakonshëm mund të jetë bërë në vitin 1960 nën presionet gjeopolitike të kohës, kur nevojat zhvillimore të Indisë dhe hidrologjia e pellgut nuk ishin kuptuar plotësisht.
Gjashtë dekada më vonë, me rritjen e jashtëzakonshme të popullsisë dhe kërkesës për ujë në Indi, si dhe me Jammu dhe Kashmirin që mbeten kronikisht të pazhvilluara për shkak të kufizimeve të Traktatit mbi përdorimin e ujit, ky rregullim është bërë strukturalisht i paqëndrueshëm. Artikulli pretendon se “nëse kapacitetet e rezervuarëve të Indisë rriten në kushtet e mungesës në rritje të ujit, ekziston rreziku i një krize në përshkallëzim”, një argument që në thelb nënkupton se India duhet të heqë dorë nga aspiratat e saj legjitime për zhvillim.
PAKISTANI E KA SHNDËRRUAR MEKANIZMIN E ZGJIDHJES SË MOSMARRËVESHJEVE NË NJË ARMË POLITIKE
Artikulli flet me tone pozitive për Komisionin e Përhershëm të Indusit dhe proceset me palë të treta si mekanizma që mundësojnë “ndarjen e të dhënave” dhe menaxhimin e mosmarrëveshjeve. Ajo që nuk përmendet është abuzimi i vazhdueshëm nga Pakistani me këto mekanizma për të penguar projektet plotësisht legjitime indiane të hidrocentraleve me rrjedhë natyrore në lumenjtë perëndimorë, disa prej të cilëve kanë kapacitete më të vogla se 5 MW dhe nuk shkaktojnë asnjë dëm material në disponueshmërinë e ujit për Pakistanin.
Pakistani ka ngritur kundërshtime ndaj projekteve Kishanganga, Baglihar, Ratle dhe shumë projekteve të tjera, duke e tërhequr Indinë në procese arbitrazhi me juridiksion të diskutueshëm dhe duke përdorur forumet e Traktatit si instrumente të ngacmimit diplomatik, në vend që të shërbejnë për zgjidhjen reale të mosmarrëveshjeve. Vetë artikulli pranon se mosmarrëveshjet teknike janë bërë “më të shpeshta dhe gjithnjë e më të politizuara”, por nuk i atribuon Pakistanit asnjë përgjegjësi për këtë përkeqësim.
ARGUMENTET PËR MODERNIZIMIN VLEJNË NË TË DY DREJTIMET
Siç pranon vetë artikulli, Traktati i Ujërave të Indusit “paraprin shkencën moderne të klimës dhe mbështetet mbi supozime hidrologjike të vjetruara”. Nëse Traktati është kaq i papërshtatshëm për realitetet aktuale, përfundimi logjik është se ai duhet të rinegociohet në mënyrë themelore – mbi baza që pasqyrojnë kushtet aktuale hidrologjike, një shpërndarje të drejtë të ujërave, përparimet teknologjike dhe imperativat legjitime të zhvillimit të Indisë – dhe jo thjesht të “rivendoset” për të ruajtur një marrëveshje që ka qenë e njëanshme ndaj Indisë që nga fillimi.
KRAHASIMET ME PELLGJET E TJERA LUMORE NUK JANË TË PËRSHTATSHME
Artikulli bën krahasime me pellgun e Detit Aral, Komisionin e Lumit Mekong dhe Pellgun e Lumit Senegal për të argumentuar në favor të qeverisjes bashkëpunuese. Këto shembuj përfshijnë shtete që janë gjerësisht të harmonizuara në interesat e tyre zhvillimore dhe që nuk janë përfshirë në terrorizëm të vazhdueshëm ndërkufitar kundër njëri-tjetrit. Marrëdhënia Indi–Pakistan nuk ka një bazë të tillë. Kornizat e bashkëpunimit funksionojnë vetëm aty ku ekziston një nivel minimal i mirëbesimit.
Mbështetja e vazhdueshme e Pakistanit ndaj infrastrukturës terroriste që synon Indinë e bën krahasimin me Komisionin e Mekongut apo marrëveshjet ujore Jordani–Izrael jo vetëm të papërshtatshëm, por edhe thelbësisht mashtrues.
DIPLOMACI E UJIT PA PËRGJEGJËSI?
Artikulli përfundon duke u bërë thirrje aktorëve ndërkombëtarë të mbështesin “diplomacinë e ujit” dhe duke kërkuar “durim” në rindërtimin e besimit. Qëndrimi i Indisë është i qartë: ajo ndjek një politikë strikte sipas së cilës të gjitha marrëdhëniet me Pakistanin janë çështje dypalëshe, duke refuzuar ndërmjetësimin e palëve të treta. Për më tepër, besimi mund të rindërtohet vetëm përmes veprimeve të verifikueshme dhe të qëndrueshme nga ana e Pakistanit për të çmontuar infrastrukturën terroriste dhe për të respektuar angazhimet e tij ndërkombëtare.
T’i kërkohet Indisë ta trajtojë Traktatin e Ujërave të Indusit si të shenjtë, ndërkohë që Pakistani vazhdon të veprojë pa pasoja, nuk është një recetë për paqe. Është një recetë për vazhdimin e shfrytëzimit të përmbajtjes së Indisë.
Në përmbledhje, ky artikull i njëanshëm i Chatham House pret që India të nënshtrojë interesat e saj sovrane, shqetësimet e saj të sigurisë dhe nevojat e saj zhvillimore për të ruajtur një rregullim institucional të vjetëruar dhe të njëanshëm, të ndërmjetësuar nga një palë e tretë. Përgjigjja e matur e Indisë ndaj agresionit pakistanez, përfshirë vendosjen në pezullim të Traktatit, nuk përbën kërcënim për stabilitetin rajonal. Ajo është një sinjal i vonuar prej kohësh se kushtet e angazhimit duhet të ndryshojnë.
*Autori është ish-Komisioner i Indisë për Ujërat e Indusit