“Paralajmërim i Avancuar për Shpërqendrimin e Shoferit”/ “Vëllai i Madh” në BE? Kamera kundër shpërqendrimit në timon për vendet anëtare
Automjetet e reja në Bashkimin Evropian do të duhet të pajisen me një kamerë që monitoron nëse shoferi është i shpërqendruar gjatë drejtimit. Kjo masë synon të rrisë sigurinë në trafik, por ka ngjallur edhe debate.
Në Gjermani, gjatë vitit 2025, janë regjistruar më shumë se 9,500 aksidente për shkak të shpërqendrimit të drejtuesve të automjeteve gjatë drejtimit. Këtë e ka bërë të ditur Këshilli Gjerman për Sigurinë Rrugore, duke iu referuar të dhënave të reja nga Enti Federal i Statistikave.
Një nga masat, me të cilat Bashkimi Evropian synon të ulë rrezikun e aksidenteve nga shoferët e pavëmendshëm, hyri në fuqi të martën, më 7 qershor. Tani, të gjitha automjetet e reja në BE duhet të jenë të pajisura me një kamerë që zbulon nëse shoferi është i shpërqendruar dhe, në raste të tilla, ta paralajmërojë atë. Sistemi quhet „Advanced Driver Distraction Warning” (ADDW) ose „Paralajmërim i Avancuar për Shpërqendrimin e Shoferit” dhe është pjesë e një pakete më të gjerë sistemesh sigurie, të cilat janë futur njëkohësisht për trafikun rrugor.
Përdoruesit e internetit shqetësohen për mbikëqyrjen
Kjo risi ka shkaktuar pasiguri dhe debate në rrjetet sociale. Këto platforma po shfaqin shqetësime se kamerat e reja në automjete mund të cenojnë privatësinë e shoferëve. Nëse kritikët paralajmërojnë për rrezikun e mbikëqyrjes së vazhdueshme, mbështetësit e masës theksojnë se qëllimi kryesor është rritja e sigurisë në trafik.
Portali Kettner Edelmetalle, në titullin e një artikulli, sugjeron se kjo teknologji mund të jetë vetëm hapi i parë drejt krijimit të një infrastrukture shumë më të gjerë mbikëqyrjeje. A janë të justifikuara këto shqetësime? Çfarë parashikojnë rregullat e BE-së për mbrojtjen e të dhënave? Dhe çfarë filmohet në të vërtetë brenda automjetit?
Si funksionon teknologjia e kamerës?
Kamerat që përdoren për të monitoruar lëvizjet dhe sjelljen e shoferit janë zakonisht të fiksuara dhe instalohen në automjet që në fabrikë. Në shumicën e rasteve, ato ndodhen pas pasqyrës së brendshme ose janë të integruara në panelin e kontrollit të automjetit. Ekzistojnë gjithashtu pajisje shtesë që mund të blihen veçmas dhe të montohen në pjesë të ndryshme të kabinës.
Monitorimi është i vazhdueshëm: Kamera monitoron drejtimin e shikimit, lëvizjet e kokës, pozicionin e syve dhe sjellje të tjera që mund të tregojnë se shoferi është i shpërqendruar ose po përdor telefonin. Nëse sistemi konstaton mungesë vëmendjeje për një periudhë të caktuar, ai lëshon një paralajmërim për të rikthyer vëmendjen e shoferit te rruga.
Rregullorja e BE-së 2023/4523 përcakton me saktësi drejtimet në të cilat shoferi mund ta orientojë vëmendjen e tij pa u konsideruar i shpërqendruar. Kjo përfshin edhe zonat që konsiderohen të padëmshme, si shikimi drejt dritares së pasagjerit ose drejt treguesve dhe ekraneve të panelit të instrumenteve.
Qëllimi i sistemit nuk është të regjistrojë çdo lëvizje të shoferit, por të identifikojë momentet kur vëmendja largohet nga rruga për një kohë që mund të rrezikojë sigurinë në trafik. Sistemi i paralajmërimit aktivizohet në varësi të shpejtësisë së automjetit:
- Në shpejtësi nga 20 deri në 50 km/h: paralajmërimi aktivizohet nëse shoferi e largon shikimin nga rruga për gjashtë sekonda ose më shumë.
- Në shpejtësi mbi 50 km/h: sistemi reagon më shpejt dhe aktivizohet nëse shikimi largohet nga rruga për tre sekonda e gjysmë ose më shumë.
Kjo do të thotë se sa më e lartë të jetë shpejtësia, aq më shpejt sistemi e konsideron shpërqendrimin si rrezik dhe e paralajmëron shoferin për t’ia rikthyer vëmendjen trafikut.
Jo arkiv videosh pa fund
Ndryshe nga sa druajnë shumë zëra në internet, sistemi i kamerave nuk krijon një arkiv të gjatë me video të të gjitha udhëtimeve me makinë. Prodhuesve u ndalohet të regjistrojnë më shumë të dhëna sesa ato që janë të domosdoshme për funksionimin e sistemit ADDW. Kjo do të thotë, për shembull, se krahas videos nuk regjistrohet automatikisht asnjë audio. Po ashtu, të dhënat video nuk ruhen përgjithmonë në memorien e automjetit. Ato mbishkruhen vazhdimisht, në mënyrë që të mos krijohet një bazë të dhënash afatgjatë për lëvizjet ose sjelljen e shoferit. Sistemi është projektuar kryesisht për të analizuar në kohë reale nivelin e vëmendjes së shoferit dhe për ta paralajmëruar atë në rast shpërqendrimi, jo për të regjistruar apo ruajtur të gjitha udhëtimet e tij.
Kush ka qasje tek të dhënat?
Një nga pyetjet më të rëndësishme për pranimin e këtyre sistemeve është se çfarë ndodh me të dhënat që regjistrohen. Sipas rregullave aktuale, të dhënat përpunohen vetëm lokalisht brenda automjetit dhe nuk transmetohen në internet – pra as te prodhuesi i makinës dhe as te ndonjë autoritet shtetëror. Kjo do të thotë se nuk parashikohet dërgimi automatik i videove ose i të dhënave të sjelljes së shoferit në serverë të jashtëm. Sistemi analizon informacionin në kohë reale për të përcaktuar nëse shoferi është i shpërqendruar dhe, nëse është e nevojshme, lëshon një paralajmërim.
Për këtë arsye, një mbikëqyrje e vazhdueshme shtetërore nuk është e mundur me konfigurimin aktual të sistemit, përveç nëse në të ardhmen do të bëheshin ndryshime të tjera teknike në funksionet e automjetit që do të mundësonin transmetimin e këtyre të dhënave. Aktualisht, rregullorja e BE-së nuk e parashikon një gjë të tillë.
Rregullore e rreptë për mbrojtjen e të dhënave
Rregullorja e Bashkimit Evropian parashikon kritere shumë të rrepta për mbrojtjen e privatësisë. Të dhënat biometrike dhe të dhënat personale nuk lejohen të mblidhen nga kamera ADDW. Kjo do të thotë se sistemi nuk duhet të jetë në gjendje të identifikojë personin konkret që ndodhet pas timonit. Qëllimi i tij është vetëm të analizojë nëse shoferi po i kushton vëmendje rrugës, dhe jo të përcaktojë identitetin e tij.
Për më tepër, çdo përpunim i të dhënave duhet të kryhet në përputhje me Rregulloren e Përgjithshme të BE-së për Mbrojtjen e të Dhënave (GDPR).
Fakti që kjo rregullore do të hynte në fuqi nuk është i ri. Rregullorja e BE-së 2019/2144, mbi të cilën bazohet kjo masë, ka hyrë në fuqi që në fillim të janarit 2020. Që nga korriku i vitit 2024, të gjitha modelet e reja të automjeteve duhej të pajiseshin me këto sisteme të reja sigurie. Tashmë, detyrimi është zgjeruar dhe vlen për të gjitha automjetet e reja që dalin në treg në BE. Përjashtim bëjnë vetëm automjetet e rënda komerciale dhe kamionët, për të cilët kjo kërkesë do të zbatohet duke filluar nga viti 2029.
Ndërkohë, automjetet ekzistuese nuk kanë nevojë të pajisen më pas me këtë teknologji. Pronarët e tyre mund të vazhdojnë t’i përdorin normalisht në të gjithë Evropën edhe pa kamerën për monitorimin e vëmendjes së shoferit. Pra, rregulli i ri prek vetëm automjetet e reja, jo ato që tashmë janë në qarkullim.