“`html
Njohja e Kualifikimeve Profesionale të BE-së: Drafti U Përfundua, Zbatim nga Dita e Anëtarësimit
Ministria e Arsimit ka nxjerrë për konsultim një projektligj të rëndësishëm që synon të vendosë në Shqipëri një regjim të harmonizuar me Bashkimin Europian për njohjen e kualifikimeve profesionale. Ky projektligj përcakton rregulla të qarta për profesionistët e kualifikuar në vendet e BE-së, Zonën Ekonomike Europiane dhe Zvicër, si dhe për shtetasit shqiptarë që dëshirojnë të ushtrojnë profesionin e tyre në këto vende.
Qëllimi kryesor i draftit është “mundësimi i lëvizjes së lirë dhe lirisë së ofrimit të shërbimeve” për profesionistët e kualifikuar, duke lehtësuar kështu lëvizjen e tyre si drejt Shqipërisë, ashtu edhe nga Shqipëria drejt vendeve europiane.
Ky ndryshim legjislativ është pjesë e procesit të harmonizimit të legjislacionit shqiptar me dy direktiva kyçe të BE-së:
- Direktiva 2005/36/KE për njohjen e kualifikimeve profesionale.
- Direktiva 2018/958 për testin e proporcionalitetit.
Sipas relacionit të Ministrisë, legjislacioni aktual në Shqipëri nuk ofron ende një sistem të plotë dhe të përafruar me standardet e BE-së. Kjo ka krijuar “pengesa për mobilitetin e profesionistëve, burokraci të tepërt për njohjen e diplomave dhe certifikatave”, si dhe pasiguri juridike për bizneset dhe institucionet arsimore.
Mekanizmat e Njohjes
Projektligji krijon tre rrugë kryesore për njohjen e kualifikimeve profesionale:
- Sistemi i Përgjithshëm: Për rastet kur nuk plotësohen kushtet për njohje automatike.
- Njohja Automatike mbi bazën e Përvojës Profesionale: Për disa kategori profesionesh.
- Njohja Automatike për Profesionet Sektoriale: Për profesionet që plotësojnë kushtet minimale të harmonizuara të formimit.
Në grupin e profesioneve sektoriale përfshihen mjekët, infermierët, stomatologët, mamitë, veterinerët, farmacistët dhe arkitektët. Për këto profesione, sistemi do të mbështetet në njohjen reciproke të kualifikimeve, nëse formimi i kryer në një vend të BE-së plotëson kushtet minimale të harmonizuara europiane. Drafti parashikon që për kualifikimet e përfshira në listat që do të miratohen me vendim të Këshillit të Ministrave, autoritetet shqiptare “nuk do të kontrollojnë përmbajtjen e formimit të kryer në një shtet anëtar të BE-së”. Kjo listë do të përditësohet në përputhje me ndryshimet e listave të BE-së.
Për profesionet që nuk kualifikohen për njohje automatike, do të aplikohet sistemi i përgjithshëm. Nëse autoritetet shqiptare konstatojnë dallime thelbësore midis formimit të aplikantit dhe kërkesave shqiptare, mund të kërkohet një masë kompensuese, një periudhë përshtatjeje deri në tre vjet ose një test përshtatshmërie. Si rregull, profesionistit do t’i jepet e drejta të zgjedhë midis këtyre alternativave.
Afate dhe Procedura Administrative
Drafti vendos gjithashtu afate të qarta për administratën publike:
- Autori i kompetent duhet të konfirmojë marrjen e aplikimit brenda një muaji.
- Shqyrtimi i një dosjeje të plotë duhet të përfundojë jo më vonë se tre muaj, me mundësi shtyrjeje me një muaj në raste të caktuara.
Vendimi ose mungesa e tij brenda afatit ligjor mund të ankimohet.
Shërbimet e Përkohshme dhe Rastësore
Një regjim më i lehtë parashikohet për profesionistët e vendeve anëtare që vijnë në Shqipëri për të ofruar shërbime në mënyrë të përkohshme ose të rastësishme. Ata mund të ushtrojnë një profesion të rregulluar “pa qenë e nevojshme të kryhet njohja e kualifikimeve profesionale”, nëse janë të vendosur ligjërisht në një shtet anëtar dhe plotësojnë kushtet e përcaktuara në ligj.
Përpara ofrimit të shërbimit për herë të parë, profesionisti duhet të paraqesë një deklaratë pranë autoritetit kompetent. Në rastet kur ekziston rrezik serioz për shëndetin ose sigurinë e përfituesit, autoriteti mund të kryejë një kontroll paraprak të kualifikimeve. Nëse administrata nuk reagon brenda afateve ligjore, drafti i jep profesionistit të drejtën të fillojë ushtrimin e profesionit.
Karta Profesionale Europiane dhe Gjuha Shqipe
Projektligji hap rrugën edhe për përdorimin e Kartës Profesionale Europiane, një certifikatë elektronike e integruar në sistemin IMI të tregut të brendshëm të BE-së. Karta do të jetë një alternativë ndaj procedurave tradicionale, si për shërbimet e përkohshme, ashtu edhe për vendosjen e profesionistit në një shtet tjetër.
Megjithatë, njohja e kualifikimit nuk eliminon kërkesën për njohjen e gjuhës shqipe. Drafti përcakton se profesionistët duhet të zotërojnë njohuritë e nevojshme të shqipes për ushtrimin e profesionit. Kontrolli i gjuhës mund të bëhet vetëm në rrethana të përcaktuara, duke përfshirë profesionet që ndikojnë drejtpërdrejt në sigurinë e pacientit ose kur ka dyshime serioze dhe konkrete për nivelin gjuhësor. Çdo kontroll duhet të jetë “i justifikuar, i domosdoshëm dhe proporcional”.
Vlerësimi i Proporcionalitetit dhe Transparenca
Pjesë e reformës është edhe mënyra se si Shqipëria do të vendosë rregulla të reja për profesionet e rregulluara. Përpara çdo kufizimi të ri mbi hyrjen ose ushtrimin e një profesioni, autoritetet do të duhet të kryejnë një vlerësim paraprak të proporcionalitetit. Ky vlerësim duhet të përgatitet “në mënyrë objektive dhe të pavarur” dhe, kur është e mundur, të mbështetet në të dhëna mbi ndikimin në punësim ose hyrjen në treg.
Projektligji kërkon gjithashtu informimin dhe përfshirjen e qytetarëve, përfituesve të shërbimeve dhe grupeve të interesit përpara vendosjes së kufizimeve të reja. Drafti, arsyetimi dhe vlerësimi i proporcionalitetit do të bëhen publikisht të disponueshme “në mënyrë transparente, të kuptueshme dhe të aksesueshme lirisht”.
Efektet dhe Zbatimi
Ministria argumenton se sistemi i ri synon të ulë barrierat administrative, të lehtësojë lëvizjen profesionale, të ndihmojë kthimin e ekspertëve shqiptarë nga diaspora dhe t’u japë bizneseve akses më të lehtë në profesionistë të kualifikuar.
Megjithatë, zbatimi i plotë i këtij regjimi është lidhur drejtpërdrejt me procesin e integrimit të Shqipërisë në BE. Neni i fundit i draftit përcakton shprehimisht: “Ky ligj hyn në fuqi ditën e anëtarësimit të Republikës së Shqipërisë në Bashkimin Europian.”
Edhe efekti buxhetor është shtyrë në të njëjtën kohë. Relacioni sqaron se projektligji “nuk ka efekte financiare të menjëhershme në buxhetin e shtetit” dhe se ndikimi do të evidentohet me hyrjen në fuqi të dispozitave pas anëtarësimit në BE.
“`