“`html
Trump tentoi t’i “shtrëngojë lakun” Iranit për t’i dhënë fund luftës, analiza e BBC: Ja sa mund të ndikojnë sanksionet e SHBA dhe tregtia me shtetet kryesore
Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka kërcënuar Iranin me sanksione, duke e quajtur këtë akt “Ditën D”, me qëllim që, sipas tij, lufta mes Iranit dhe Izraelit të shkojë drejt përfundimit.
Nga ana tjetër, Irani pretendon se sanksionet nuk janë të reja për të dhe se ka marrë masat e nevojshme për t’u përballur me to.
Por sa rezultat mund të kenë në të vërtetë sanksionet e paralajmëruara nga kreu i Shtëpisë së Bardhë? BBC ka bërë një analizë të situatës, duke shqyrtuar marrëdhëniet tregtare që Irani ka me disa shtete kryesore.
- Kina: Kina është blerësi më i madh i mallrave iraniane, duke përbërë 26.9% të eksporteve të saj në vitin 2025, sipas të dhënave nga Qendra Ndërkombëtare e Tregtisë (ITC), një degë e Kombeve të Bashkuara dhe Organizatës Botërore të Tregtisë. Megjithatë, ka disa paralajmërime për të dhënat e ITC-së, të cilat mbulojnë një periudhë para fillimit të konfliktit mes SHBA-së dhe Iranit. Rëndësia e tregtisë iraniane për Kinën është e qartë nga reagimi i saj ndaj njoftimit të SHBA-së për “Ditën D ekonomike”. Kina u shpreh kundër fuqimisht asaj që e quajti “sanksione të njëanshme të paligjshme”, duke shtuar se taktikat e presionit ekonomik nuk do të ndihmonin në zgjidhjen e problemeve dhe se Pekini do të mbronte interesat e veta.
- Turqia: Turqia është një tjetër partner i madh tregtar i Iranit, sipas të dhënave të ITC, por ajo ka një marrëdhënie shumë më miqësore me SHBA-në sesa me Kinën. Kjo e vendos atë në një pozicion sfidues. SHBA-të kanë kërcënuar me ndëshkimin e atyre që vazhdojnë të tregtojnë me Iranin, si pjesë e taktikave të tyre të presionit ekonomik. Megjithatë, ekonomistët theksojnë se Turqia nuk mund ta ndalojë tregtinë me Iranin pa shkaktuar dëme të konsiderueshme në ekonominë e saj, e cila tashmë po përballet me një inflacion që arrin në 31.8%, sipas të dhënave zyrtare. Si anëtari i vetëm i NATO-s që ndan një kufi me Iranin, Turqia duhet të balancojë marrëdhënien e saj me aleatët ushtarakë dhe të ruajë një lidhje me fqinjin e saj të ngushtë ekonomik.
- Pakistani: Ashtu si Turqia, Pakistani kufizohet me Iranin dhe është një nga partnerët kryesorë të saj të eksportit, sipas të dhënave të ITC. Njëkohësisht, Pakistani është i etur të ruajë një marrëdhënie të mirë me SHBA-në. Por ndryshe nga Turqia, partneri kryesor i eksportit të Pakistanit janë SHBA-të, që do të thotë se ka më shumë për të humbur nga çdo ndëshkim ekonomik i imponuar nga Uashingtoni. Pakistani është gjithashtu një ndërmjetës kyç në bisedimet e paqes midis SHBA-së dhe Iranit, duke bërë që një prishje në marrëdhëniet e saj me secilin vend mund ta bëjë gjetjen e një zgjidhjeje për konfliktin edhe më sfiduese. Një faktor tjetër ndërlikues është se jo e gjithë tregtia e Pakistanit me Iranin është nën kontrollin e qeverisë pakistaneze.
- Armenia: Armenia është një tjetër partner i madh tregtar i Iranit, sipas të dhënave të ITC-së. Ajo që e dallon më shumë nga të tjerët është se partneri i saj kryesor i eksportit është Rusia, e cila përbën 34.9% të të gjitha mallrave të shitura nga Armenia në vitin 2025. Kjo ndodh pavarësisht faktit se Rusia është përballur me sanksione nga SHBA-ja dhe aleatët e saj që nga pushtimi i plotë i Ukrainës në vitin 2022. Kjo sugjeron se Armenia mund të jetë e gatshme të vazhdojë tregtinë me Iranin pavarësisht presionit në rritje të SHBA-së.
BBC raporton se Sekretari i Thesarit i SHBA-së, Scott Bessent, u shpreh se sanksionet kundër Iranit do të “shtrëngojnë litarin dhe do të bllokojnë çdo burim të mundshëm të ardhurash”. Megjithatë, shumë ekspertë nuk pajtohen.
Firma këshillimore Oxford Economics tha se ndikimi i drejtpërdrejtë në të ardhurat e Iranit do të ishte “disi i dobët”. Ali Vaez, zëvendësdrejtor në Grupin Ndërkombëtar të Krizave, shtoi: “Çdo gjë që lëviz në Iran është sanksionuar tashmë nga shtresa të shumta sanksionesh. Pra, pyetja tani është zbatimi. A kanë Shtetet e Bashkuara atë që duhet për të vendosur gjoba dhe taksa ndaj vendeve që vazhdojnë të tregtojnë me Iranin?”
Ai vuri në dukje se si SHBA-të filluan një luftë ekonomike me Kinën, partnerin më të madh tregtar të Iranit, vitin e kaluar, por “u tërhoqën prej saj”. Ish-këshilltarja e lartë në Departamentin e Shtetit, Aya Ibrahim, tha se mbështetja e tepërt e SHBA-së tek këto masa “i nxit vendet të gjejnë mënyra për të anashkaluar atë sistem”. Ajo gjithashtu ngriti shqetësime se sanksionet mund të kenë ndikimin më të madh te njerëzit, në vend të ekonomive, pasi ato “u mohojnë njerëzve nevojat për të mbijetuar”.
Ndërkohë, tregjet globale kanë pasur një reagim të heshtur ndaj njoftimit. Çmimet globale të naftës ranë pas njoftimit, por janë ende shumë më të larta se nivelet para luftës. Tregtarët e aksioneve u prekën edhe më pak nga lajmi, me indekset kryesore të kompanive më të mëdha të listuara në SHBA, Evropë dhe Azi që mezi ndryshuan.
SHBA-të kanë ende rrugë të gjatë për të bërë përpara para se të bindin ekonomistët, investitorët dhe kombet që tregtojnë me Iranin se kërcënimi i tyre me sanksione duhet marrë seriozisht.
“`