Reforma hekurudhore, Shqipëria mbetet e fundit në rajon me 45% të zbatimit
Shqipëria ka ngadalësuar ritmin e reformës së sektorit hekurudhor gjatë vitit 2025 dhe mbetet vendi me nivelin më të ulët të zbatimit të Planit Rajonal të Reformës Hekurudhore në Ballkanin Perëndimor. Sipas raportit “2025 Report on the Implementation of the Green Agenda for the Western Balkans Action Plan”, niveli i zbatimit të reformave hekurudhore në Shqipëri ra në 45% në vitin 2025, nga 51% në vitin 2024. Krahasimi me vendet e tjera të rajonit tregon se Bosnjë-Hercegovina kishte një nivel zbatimi prej 52%, Mali i Zi 60%, Kosova dhe Maqedonia e Veriut nga 62%, ndërsa Serbia 65%. Është vënë re edhe një rënie e konsiderueshme në Serbi, nga 93% në vitin 2024.
Një nga elementët kyç të reformës është hapja e tregut hekurudhor për operatorët. Në këtë drejtim, Shqipëria vlerësohet me 52%, ndërkohë që Serbia arrin 89%, Kosova dhe Maqedonia e Veriut 67%, Mali i Zi 56%, dhe Bosnjë-Hercegovina 40%.
Një tjetër sfidë mbetet ritmi i modernizimit të infrastrukturës. Në Shqipëri, punimet për lidhjen e Aeroportit të Tiranës me hekurudhën, si pjesë e linjës Tiranë-Durrës, vijojnë. Raporti përmend gjithashtu punën përgatitore për lidhjen e Porto Romanos dhe Vlorës me rrjetin rrugor dhe hekurudhor. Megjithatë, pavarësisht këtyre projekteve, niveli i përgjithshëm i ndërtimit të terminaleve multimodale dhe modernizimit të infrastrukturës rrugore dhe hekurudhore në rajon paraqitet relativisht i ngadaltë.
Një pjesë e reformës fokusohet në krijimin e lidhjeve efikase mes hekurudhave, porteve, aeroporteve dhe transportit rrugor, duke synuar lehtësimin e kalimit të mallrave nga një mënyrë transporti te tjetra. Në këtë aspekt, Shqipëria ende nuk ka transpozuar rregullat evropiane për transportin e kombinuar të mallrave. Raporti thekson se vetëm Serbia dhe Mali i Zi i kanë transpozuar pjesërisht këto rregulla, ndërsa vendet e tjera të rajonit ende nuk kanë bërë këtë hap.
Një dobësi tjetër e reformës në rajon ka të bëjë me kalimet hekurudhore ndërkufitare. Aktivitetet e planifikuara për vitin 2025 në këtë drejtim kanë shënuar progres minimal ose aspak në pjesën më të madhe të Ballkanit Perëndimor. Përjashtim bëjnë disa zhvillime mes Serbisë dhe Hungarisë. Vendet e tjera nuk kanë bërë përparim të rëndësishëm në krijimin e kuadrit ligjor për kontrollet e përbashkëta hekurudhore në kufi, ngritjen e stacioneve të përbashkëta apo rinovimin e linjave hekurudhore ndërkufitare.
Shqipëria tregon gjithashtu një nivel relativisht të ulët të përputhshmërisë së rregullave kombëtare me sistemin evropian të hekurudhave. Treguesi për Shqipërinë është 42%, ndërsa mesatarja e Ballkanit Perëndimor është 64%. Serbia arrin 92%, Kosova dhe Mali i Zi 67%, ndërsa Bosnjë-Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut 58%.