“`html
Industria e veshjeve dhe këpucëve po përjeton krizën më të thellë në historinë e tranzicionit.
Për të katërtin vit radhazi, industria e prodhimit të këpucëve po humbet terren. Ky segment, ku veprojnë disa nga sipërmarrjet më të mëdha që punojnë me material porositësi, është goditur nga disa faktorë kryesorë:
- Euroja e dobët: Rënia e euros ka ulur ndjeshëm të ardhurat e eksportuesve në lekë. Kontratat paguhen kryesisht në monedhën europiane, ndërsa pjesa më e madhe e kostove mbulohet në lekë. Sa më e dobët euroja, aq më pak të ardhura mbeten për pagat, energjinë, transportin dhe shpenzimet e tjera.
- Mungesa e punonjësve: Mungesa e fuqisë punëtore po kufizon kapacitetet prodhuese. Kompanitë e kanë gjithnjë e më të vështirë të gjejnë dhe të mbajnë punonjës, duke humbur mundësinë për të marrë më shumë porosi ose për t’i përmbushur ato brenda afateve. Në disa raste, kërkesa ekziston, por fabrikat nuk kanë staf të mjaftueshëm për ta përballuar.
- Rritja e pagave: Pagat janë rritur prej vitesh, pasi sipërmarrjet po përpiqen të frenojnë largimin e punonjësve. Presioni u shtua në janar 2026, kur paga minimale arriti në 50 mijë lekë. Për një industri që mbështetet te puna intensive dhe konkurron kryesisht përmes kostos së ulët, çdo rritje page ndikon drejtpërdrejt në çmimin përfundimtar.
- Largimi i porosive drejt vendeve më të lira: Kjo po i shtyn porositësit, kryesisht italianë, të kërkojnë tregje alternative. Një pjesë e prodhimit po zhvendoset drejt vendeve ku kostot e punës janë më të ulëta. Industria e këpucëve është ndër aktivitetet më të lehta për t’u zhvendosur, pasi fabrikat punojnë sipas porosisë, teknologjia transferohet relativisht shpejt dhe furnitorët nuk lidhen domosdoshmërisht me një vend të vetëm. Sapo prodhimi shtrenjtohet, porositë lëvizin.
Goditja nuk vjen vetëm nga Shqipëria. Kërkesa globale për këpucë dhe veshje është dobësuar, pasi konsumatorët po shpenzojnë më me kujdes. Ngadalësimi ekonomik, luftërat dhe pasiguria e zgjatur kanë ulur porositë për produkte që nuk konsiderohen të domosdoshme.
Eksportuesit shqiptarë ndodhen mes dy presioneve: duhet të përballojnë kosto më të larta në vend dhe njëkohësisht të mbajnë çmime të ulëta për të mos humbur klientët e huaj. Ky kombinim po e mban sektorin në tkurrje dhe po rrit rrezikun që edhe më shumë porosi të largohen nga Shqipëria.
Të dhënat nga INSTAT tregojnë një situatë shqetësuese:
- Në vitin 2025, eksportet e tekstileve dhe veshjeve të këmbëve u reduktuan me rreth 1% në vlerë.
- Për periudhën janar – qershor 2026, eksportet e tekstileve e këpucëve ranë përkatësisht me 6.6% dhe 7.3%, me bazë vjetore.
- Industria e tekstileve dhe këpucëve po kalon krizën më të thellë të saj, me tre vite radhazi me rritje negative, për herë të parë në historinë e tranzicionit.
- Në vitin 2025, “prodhimi i tekstileve, veshjeve; industria e lëkurës dhe këpucëve” ra me 5%, pas një tkurrjeje prej përkatësisht prej 6.6% dhe 0.8% në vitin 2024 dhe 2023.
- Në vitin 2024, industria e tekstileve dhe këpucëve punësonte 40 mijë persona, niveli më i ulët në një dekadë. Në krahasim me vitin 2019, punësimi është tkurur me 15.7 mijë persona, ose 28% më pak.
Analiza e kompanive kryesore tregon:
- Qarkullimi vjetor i 10 kompanive më të mëdha në sektorin e këpucëve ishte 9.8 miliardë lekë, me tkurrje prej 5% në raport me vitin 2024.
- Shpenzimet e personelit u rritën në 5 nga 10 shoqëritë, ndërsa pjesa më e madhe e tyre raportojnë shkurtim personeli.
- Sipërmarrjet e prodhimit të këpucëve me cikël pothuajse të mbyllur nuk kanë pasur të ardhura mbi 2 miliardë lekë për dy vite radhazi.
- “Albaco Shoes”, fabrika më e madhe, ka pasur ulje të faturimeve me rreth 26.35% në vitin 2025, për shkak të mungesës së fuqisë punëtore, rënies së kërkesës dhe kursit të këmbimit. Kostot e prodhimit janë rritur rreth 16.4%.
- “AlbanDel”, e dyta më e madhe, ka pasur rritje të ardhurash me 16%, kryesisht nga shtimi i porosive pas zbatimit të një projekti për rritjen e eficiencës. Megjithatë, qarkullimi i punonjësve arriti në 37.2%.
- Kompanitë “Alba Shoes Group” dhe “Protec Shoes” sh.p.k. kanë raportuar reduktim të punësuarish.
- “ProDyn Albania” dhe “Efa Solution” janë ndër të paktat kompani që kanë rritur të ardhurat dhe numrin e punonjësve, duke u fokusuar në prodhimin për markat e luksit dhe nënkontraktimin.
- “Fital”, dikur operator i madh, ka shënuar tkurrje të fortë të aktivitetit dhe ka shkurtuar vazhdimisht punonjës.
Kostot e personelit e kalojnë për herë të parë kufirin e 50% të shpenzimeve totale
Peshë e shpenzimeve të personelit ndaj totalit të shpenzimeve është rritur nga 42.9% në vitin 2022 në 51.5% në vitin 2025. Kjo do të thotë se më shumë se gjysma e shpenzimeve të kompanive lidhen me personelin, ndërkohë që hapësira për të negociuar çmime më të larta me porositësit e huaj mbetet e kufizuar. Nënçmimi i euros ka reduktuar vlerën në lekë të të ardhurave nga eksportet, ndërsa një pjesë e madhe e kostove paguhen në monedhën vendase. Normat e fitimit mbeten minimale, duke u luhatur në 3 – 4%, gjë që dobëson aftësinë e kompanive për të përballuar goditje të reja.
“`