Pse u arrestua Mogherini, mbështetësja e zjarrtë e Reformës në Drejtësi
Federica Mogherini, ish-përfaqësuese e Lartë e BE-së për Politikën e Jashtme dhe Sigurinë dhe ish-nënkryetare e Komisionit Europian, është arrestuar. Ky arrestim ka një efekt të fortë politik në të gjithë Europën, por veçanërisht në Shqipëri, ku për vite me radhë ajo u paraqit si garantuesja kryesore e Reformës në Drejtësi, duke u përdorur nga qeveria Rama si një shenjë besueshmërie për çdo ndërhyrje institucionale.
Sot, zonja që predikonte standarde, pavarësi dhe luftë kundër korrupsionit, është vetë nën hetim për mashtrim, korrupsion dhe manipulim tenderësh në zemër të Bashkimit Europian. Aktualisht rektore e Kolegjit të Europës në Bruzh, Mogherini u arrestua së bashku me dy zyrtarë të tjerë të lartë të BE-së.
Hetimet nga Prokuroria Europiane
Bastisjet u kryen nga Prokuroria Europiane (EPPO), e cila dyshon për manipulimin e një tenderi me vlerë miliona euro, të cilin e ka fituar institucioni që ajo drejton, Kolegji i Europës. Në qendër të hetimit është një program trajnimi 9-mujor për diplomatët e rinj të BE-së, një kontratë prestigjioze me peshë të madhe financiare dhe institucionale.
Gjatë viteve 2021–2022, Shërbimi Diplomatik i BE-së (EEAS) i dha këtë projekt (tender) Kolegjit të Europës, por EPPO dyshon se procesi nuk ka qenë i pastër. Dyshimi kryesor është se Kolegji i Europës, me seli edhe në Shqipëri dhe i drejtuar nga Mogherini, mund të ketë marrë informacion të brendshëm rreth kritereve të tenderit para se ato të bëheshin publike. Ky paranjohuri, nëse konfirmohet, do të përbënte një avantazh të padrejtë, favorizim dhe shkelje të rëndë të konkurrencës së ndershme.
Pikërisht për këtë arsye, Mogherini po hetohet për rolin e saj. Nuk ka prova të shpallura publikisht se ajo ka marrë para ose ka dhënë urdhra të drejtpërdrejtë, por EPPO beson se ajo ka qenë në dijeni, ka lejuar ose ka përfituar nga qarkullimi i informacionit konfidencial.
Përfshirja e zyrtarëve të tjerë
Mes të arrestuarve është edhe Stefano Sannino, ish-Sekretar i Përgjithshëm i EEAS, institucioni që organizoi vetë tenderin. Për shkak të pozicionit të tij, ai kishte akses të plotë në dosje dhe kriteret e përzgjedhjes. Hetuesit po përpiqen të zbulojnë nëse ai ka ndarë në mënyrë të paligjshme këto kritere me Mogherinin dhe bashkëpunëtorët e saj. Çështja heton mashtrim në tenderë publikë, korrupsion, konflikt interesi dhe shkelje të sekretit profesional.
Prokuroria Europiane ka kërkuar heqjen e imunitetit për disa nga personat e përfshirë për të vazhduar hetimet. Operacioni është drejtuar nga një gjyqtar belg dhe EPPO, ndërsa policia federale belge ka kryer bastisjet në Bruksel, Bryzh dhe në banesat e të dyshuarve.
Ky është një nga aksionet më të forta të EPPO-s ndaj figurave të nivelit të lartë brenda institucioneve të BE-së, duke pasur parasysh profilin e të arrestuarve.
Konteksti Shqiptar dhe Kosovar
Federica Mogherini nuk është një emër i zakonshëm. Ajo ka qenë ministre e Jashtme e Italisë dhe për 5 vite Përfaqësuese e Lartë e BE-së për Politikën e Jashtme, pozicioni më i lartë diplomatik i Unionit. Arrestimi i saj bie veçanërisht në sy në Shqipëri, ku për vite me radhë ajo u pa si person pranë Edi Ramës dhe qeverisë socialiste. Kolegji Europian, ku Mogherini u rreshtua, hapi edhe një degë në Tiranë, një zhvillim i promovuar fuqishëm nga Edi Rama.
Duke qenë se Kolegji i Europës sapo ishte hapur dhe dega e tretë u hap në Tiranë pas Bryzhit dhe Varshavës, pati hapësirë për dyshimin e arsyeshëm se Mogherini vazhdonte t’i shërbente marrëdhënies me Edi Ramën.
Mogherini u paraqit si një nga mbështetëset më të forta politike të Reformës në Drejtësi dhe procesit të vettingut në Shqipëri. Ajo e quante reformën shqiptare shembull për rajonin, një model që duhej ndjekur nga vendet e Ballkanit. Sot, ajo vetë po hetohet për shkelje të rënda të parimeve që predikonte.
Në Shqipëri, ajo u akuzua shpesh për një qëndrim të njëanshëm politik, për afërsi me qeverinë e Edi Ramës dhe për mbyllje sysh ndaj kapjes së institucioneve nga ekzekutivi. Kritikët e saj e akuzuan se përdori retorikën e anti-korrupsionit për të legjitimuar një reformë që në shumë aspekte prodhoi më shumë kontroll politik sesa pavarësi institucionale.
Mogherini ishte kontroverse edhe në Kosovë, ku ajo nuk e përjashtoi publikisht idenë e shkëmbimit të territoreve mes Kosovës dhe Serbisë, një tezë që tronditi diplomacinë europiane, mbolli pasiguri dhe destabilizoi rajonin. Për këtë arsye, ajo humbi shumë kredibilitet jo vetëm në Tiranë, por edhe në Prishtinë dhe Shkup, ku u konsiderua si promotore e ideve të rrezikshme për kufijtë.
Tani, me arrestimin e saj, kritikat e vjetra në Shqipëri dhe rajon marrin një dimension të ri. Një zyrtare që për vite kërkoi standarde, vlerësoi reforma dhe kërkoi besim nga vendet e Ballkanit, sot akuzohet se vetë ka thyer rregullat themelore të BE-së.
Implikimet dhe Konkluzionet
Arrestimi i saj është një goditje e rëndë për imazhin e institucioneve europiane dhe një sinjal se Prokuroria e BE-së nuk po kursen askënd, pavarësisht statusit apo emrit. Për momentin, çështja është në fazë hetimore, por implikimet politike dhe institucionale janë të mëdha. Skandali i Mogherinit rrezikon të hapë një nga kapitujt më të errët të historisë së tenderëve të BE-së, pikërisht në zemër të establishmentit europian.