Viti 2026: Drejtësia sërish në qendër të vëmendjes
Viti 2026 e gjen Shqipërinë në një udhëkryq të rëndësishëm përsa i përket marrëdhënieve mes politikës dhe drejtësisë. Vendit i duhet të avancojë në përmbushjen e kushteve për anëtarësimin në Bashkimin Europian, me sundimin e ligjit si shtyllë kryesore. Pavarësisht premtimeve, kryeministri Edi Rama e mbylli vitin 2025 duke mbrojtur publikisht bashkëpunëtorët e tij, të cilët përballen me akuza për manipulim tenderash nga Prokuroria e Posaçme.
Mbetet ende e paqartë se si do të veprojë Rama përsa i përket kërkesës për heqjen e imunitetit të zv.kryeministres Belinda Balluku, çështje e cila ndodhet në Kuvend që prej 16 dhjetorit. Socialistët po synojnë të fitojnë kohë duke shtyrë vendimmarrjen për Ballukun në janar, duke shkelur rregulloren dhe praktikën parlamentare. Zyrtarja e lartë akuzohet për manipulim tenderash me vlerë qindra miliona euro dhe kërcënim të dëshmitarëve.
Më herët, Rama kishte ndërmarrë veprime ligjore në Gjykatën Kushtetuese për të mbrojtur Ballukun, duke arritur pezullimin e përkohshëm të një vendimi për shkarkimin e saj. Ky ankimim pritet të marrë një përgjigje përfundimtare më 22 janar.
Çështja “Balluku” nuk është e vetmja sfidë për qeverinë. Kryeministri Rama ka mbështetur edhe Mirlinda Karçanajn, drejtoreshë e AKSHI-t, e akuzuar si pjesë e një grupi kriminal të strukturuar për manipulimin e tenderave të lidhur me “Shqipëria digjitale”.
Ndërsa goditjet e SPAK ndaj zyrtarëve të lartë dominuan vitin që po lëmë pas, ekspertët parashikojnë se edhe viti 2026 do të ketë sërish në fokus përballjen mes politikës dhe drejtësisë.
Rigels Xhemollari, drejtor i organizatës “Qëndresa Qytetare”, parashikon një rritje të presionit mbi organet e drejtësisë gjatë vitit 2026. Ai thekson se:
- “Drejtësia, tema dominuese e vitit 2025, pritet të mbetet në qendër të vëmendjes edhe në fillim të vitit 2026.”
- “Do të vijojë përballja e SPAK me korrupsionin dhe krimin e organizuar.”
- “Pritet një intensifikim i presioneve politike, mediatike dhe ekonomike ndaj strukturave të drejtësisë, duke e kthyer betejën për sundimin e ligjit në një nga provat më të forta për shtetin shqiptar.”
Afrim Krasniqi, drejtor i Institutit për Studime Politike, rendit dy zhvillimet më të rëndësishme të vitit: ecurinë e hetimeve të SPAK ndaj zyrtarëve të lartë dhe ecurinë e procesit të integrimit. Megjithatë, ai beson se:
- “Tensioni në rritje kundër SPAK nuk do të prekë punën e organeve të reja të drejtësisë, pavarësisht se është në interesin e të dyja palëve politike.”
- “Interesi kundër SPAK bashkon liderët e qeverisë dhe opozitës, por është i pamjaftueshëm për të penguar avancimin e tyre, duke treguar nevojën për hetime edhe më të avancuara.”
Krasniqi nënvizon rëndësinë që SPAK dhe Gjykata e Lartë e Kosovës (GJKKO) të ruajnë integritetin profesional dhe të përfundojnë gjykimin e dosjeve “VIP”, ku përfshihen politikanë të arrestuar apo nën hetim.
Ecuria e negociatave me Bashkimin Europian do të varet gjithashtu nga sjellja e politikës ndaj drejtësisë dhe funksionimi i parlamentit. Sundimi i ligjit dhe lufta kundër korrupsionit janë shtylla kryesore për afrimin me BE-në. Sipas premtimeve të kryeministrit Rama, synohet mbyllja e kapitullit të parë të negociatave deri në vitin 2027.
Krasniqi parashikon se procesi i negociatave do të jetë teknik dhe pa përfshirjen e publikut, duke favorizuar qeveritë në detyrë për shkak të nevojës për stabilitet.
- “Ashtu siç po ndodh tani, ligje të shumta pritet të kalojnë pa u dhënë rëndësi standardeve parlamentare, cilësisë së tyre dhe jetësimit në praktikë.”
Xhemollari e sheh procesin e integrimit si teknik, duke theksuar se sfida reale e qeverisjes do të jetë përmirësimi i jetës së qytetarëve. Sipas tij, hapja e kapitujve të negociatave gjatë vitit 2025 do të zhvendosë fokusin e qeverisë drejt përmbushjes formale të detyrimeve teknike.
Në planin politik, Xhemollari konsideron si “pataten e nxehtë” shqyrtimin e heqjes së imunitetit të Ballukut nga Kuvendi, çështje që do të dominojë fillimin e sesionit të ri. Ai parashikon gjithashtu sfida të lidhura me ndryshime zgjedhore dhe territoriale.
Debati për sistemin elektoral, financimin e fushatave dhe balancat e pushtetit pritet të shoqërohet me tensione politike dhe përplasje institucionale edhe gjatë vitit 2026. Këto sfida po përballen me një parlament të dobët dhe tension politik të vazhdueshëm.
Krasniqi konstaton se:
- “Opozita nuk ka potencial për reformim dhe ndryshime, qeveria nuk ka agjendë reformash dhe as shenja reflektimi nga gabimet e të kaluarës dhe ato aktuale.”
- “Në këtë mënyrë, viti 2026 pritet të jetë një vazhdimësi e aktualitetit politik të 2025-ës, pa ngjarje apo zhvillime të rëndësishme, dhe një tjetër shans i humbur për tranzicionin.”