“`html
Talente pa skenë: Mungesa e mbështetjes për tingujt xhaz dhe rok në Durrës
Katër vëllezër me origjinë shqiptare dhe shpirt rokeri, të rritur në Melburn, kanë zgjedhur Durrësin si trampolinë për karrierën e tyre muzikore europiane. Të njohur si “Mixed Up Everything”, ata kanë performuar muzikë rok në Gjermani dhe Austri, por ende nuk kanë arritur të sjellin këtë energji në qytetin e tyre. “Kemi dhënë koncerte edhe në Tiranë, por në Durrës akoma jo,” shprehet Kevin Dhima, një nga vëllezërit dhe vokalistë.
Pavarësisht momenteve të shkëlqimit muzikor në histori, Durrësi nuk ka arritur të krijojë një traditë të qëndrueshme të skenës alternative. Artistë veteranë dhe pedagogë muzike theksojnë se mungesa e mbështetjes institucionale, e skenave për interpretim publik, si dhe rënia e numrit të instrumentistëve të rinj, kanë lënë një boshllëk të madh. Edhe përpjekjet sporadike, pavarësisht suksesit me publikun, nuk kanë qenë të mjaftueshme për të krijuar një ekosistem muzikor të qëndrueshëm në qytetin bregdetar. Si pasojë, muzika live mbetet më shumë një pasion individual sesa një përvojë urbane.
Në dekadat e fundit, tradita muzikore e Durrësit karakterizohet nga një kontrast mes potencialit turistik të qytetit dhe mungesës së një skene muzikore të qëndrueshme. Përpjekjet e grupeve rinore për të prezantuar muzikë të re datojnë në vitin 1972, kur ata performuan në festivalin vjetor të këngës në Durrës. “Ja, kjo foto dëshmon interpretimin tonë në skenën e pallatit të kulturës,” tregon me nostalgji Njazi Hidri, i cili atëherë themeloi grupin ‘Ritme blu’ me pesë moshatarë. Megjithëse mbi të shtatëdhjetat, Hidri kujton suksesin e këngës me titull emrin e grupit. “Na penguan disa herë për të konkurruar në natën finale dhe duartrokitjet e shumta të spektatorëve të rinj duket sikur e detyruan më shumë jurinë të na largonte edhe më shumë nga skena,” shprehet Hidri.
Mungesa e një sfondi muzikor të zhvilluar në qytetin bregdetar nuk prek vetëm grupet e rok-ut. “Në Durrës mungon tradita e grupeve që luajnë muzikë xhaz,” tha për BIRN klarinetisti Dash Hoxha. “Edhe në vitet e izolimit komunist, bashkë me trompistët Shaqir Kodra, Isuf Xhumëri dhe Ilir Dedja, interpretonim në Durrës e Tiranë muzikën alternative, por kjo ishte pasojë e talentit dhe pasionit, që na ushqente kryesisht radioja.”
Sipas instrumentistit të njohur, kjo alternativë muzikore dhe koncertet në qytet duhen mbështetur nga institucionet lokale, nga shkolla, pallati i kulturës dhe duhen programuar nga bashkia. Muzika xhaz nuk arriti të rrënjoset në Durrës as pas viteve të demokracisë. Një festival i dedikuar këtij zhanri muzikor u ndal që në edicionin e parë, pavarësisht se instrumentistët dhe këngëtarët mblodhën shumë dëgjues në një nga sheshet buzë detit.
Mungesa e orkestrinave shoqëruese ndihet edhe nga grupet e valltarëve të Qendrës Kulturore të Fëmijëve. Një nga këto grupe po përgatitet të paraqitet në Javën e Kulturës Shqiptare në Poloni, por mund të udhëtojë i përgjysmuar. Koreografi Arjan Plaku tregon për BIRN se instrumentistët punojnë privatisht dhe shpesh hasin vështirësi për të shoqëruar balerinët dhe valltarët me orkestrinë. “Unë mendoj se pallati i kulturës dhe shkolla artistike ‘Jan Kukuzeli’ kanë në dorë përgatitjen dhe paraqitjen e artistëve të rinj para publikut,” shprehet koreografi i njohur. Sipas tij, numri i nxënësve instrumentistë ka rënë ndjeshëm. “Vite më parë futeshin miq për t’i regjistruar fëmijët në shkollën artistike,” thotë Plaku. Të rinjtë artistë përgatiten kryesisht në mjediset shkollore dhe në përgjithësi u mungon përballja me publikun.
Grupi i fundit në zhanrin muzikor të xhazit që ka performuar në skenë ishte ai me emrin “Valentin Rijbin”, i cili i kushtohej një instrumentisti bjellorus, i cili u vendos në Durrës pas Luftës së Dytë Botërore dhe për afro 30 vjet interpretoi në krye të orkestrinave të qytetit. Kanë kaluar më shumë se dy vjet që kur Dash Hoxha dhe tre kolegë të tij saksofonistë nga qytete të ndryshme të vendit ngritën në këmbë publikun që mbushi sallën e teatrit “Aleksandër Moisiu”. “Por nuk mjafton kaq për të krijuar një traditë të re muzikore,” thekson ai. “Mungon ende klima e nevojshme, që duhet ushqyer nga shkolla, nga institucionet vendore të kulturës dhe të pushtetit,” përfundoi klarinetisti dhe saksofonisti i njohur.
“`