“`html
BBC sjell dëshmi tronditëse për jetën e grave në Afganistan: “‘Gratë janë pa tru”, çfarë ndodhi kur një 18-vjeçare kërkoi divorc para një guvernatori taleban
Pesë vite pas rikthimit të talebanëve në pushtet në Afganistan, një reportazh i BBC-së ka zbardhur disa prej realiteteve me të cilat përballen gratë dhe mënyrën se si ish-komandantë të luftës janë shndërruar në zyrtarë të rëndësishëm të regjimit.
Një nga rastet më prekëse është ai i një 18-vjeçareje, e identifikuar me pseudonimin Toumba, e cila kërkon divorc nga bashkëshorti i saj. E reja, e mbuluar plotësisht me niqab dhe syze dielli, deklaron se është abuzuar dhe rrahur për muaj të tërë dhe se nuk dëshiron të vazhdojë më martesën.
Ajo përballet me Abdullah Sarkhandin, ish-komandant taleban dhe aktualisht zyrtar i lartë në Afganistanin verior. Sarkhandi përpiqet fillimisht ta bindë të qëndrojë në martesë, duke e paralajmëruar se pas divorcit mund ta ketë të vështirë të gjejë një bashkëshort tjetër. Por 18-vjeçarja i përgjigjet se vendimin e ka marrë dhe se “nderi dhe dinjiteti” i saj tashmë janë shkatërruar nga dhuna që ka përjetuar.
Sipas reportazhit të BBC-së, bashkëshorti i saj kërkon një shumë të konsiderueshme parash në këmbim të dhënies së pëlqimit për divorcin. Familja e vajzës refuzon ta paguajë shumën dhe babai i saj thotë se do ta çojë çështjen në gjykatë, edhe pse divorci për një grua është jashtëzakonisht i vështirë në sistemin gjyqësor të kontrolluar nga talebanët.
Në një tjetër moment të reportazhit, Sarkhandi shprehet në mënyrë denigruese për gratë, duke thënë para zyrtarëve, truprojave dhe pleqve se ato janë “pa tru” dhe u mungon inteligjenca. Deklarata shoqërohet me të qeshura nga të pranishmit.
Nga komandant lufte në zyrtar të lartë
Historia e Sarkhandit tregon edhe rrugëtimin e disa prej figurave që sot janë pjesë e administratës talebane. Ai ishte komandant gjatë periudhës së parë të pushtetit të talebanëve në vitet ’90 dhe u dorëzua në vitin 2001, pas ndërhyrjes së koalicionit të udhëhequr nga SHBA-ja. Më pas ai u mbajt për vite në burgun e Guantanamos.
Pas rikthimit të talebanëve në pushtet në vitin 2021, ai u emërua guvernator në Bamiyan dhe më pas në Jowzjan. Sipas BBC-së, së fundmi ka marrë një detyrë si zëvendëskomandant i një korpusi ushtarak në Kunduz.
Sarkhandi nuk shfaq pendesë as për shkatërrimin e statujave gjigante të Budës në Bamiyan në vitin 2001. Ai deklaron se i ka shkatërruar vetë dhe se veprimet e talebanëve ishin, sipas tij, në përputhje me vullnetin dhe ligjin e Zotit.
Ish-përgjegjësi i sulmeve vetëvrasëse, sot në administratën e burgjeve
BBC ka takuar gjithashtu Habibullah Badr, një tjetër ish-luftëtar taleban. Ai pranon se gjatë luftës ishte përgjegjës për operacionet vetëvrasëse me bomba në Kabul.
Pas marrjes së pushtetit nga talebanët, Badr u përfshi në administratën shtetërore dhe u bë zëvendësguvernator përgjegjës për burgjet në të gjithë vendin. Madje, ai përfundoi duke drejtuar të njëjtin burg ku kishte qenë i burgosur dhe i dënuar me vdekje nga qeveria e mëparshme.
Gjatë një aktiviteti publik në nder të tij, një qytetar ngriti çështjen e arsimimit të vajzave dhe kërkoi që shkollat të rihapen. Kërkesa shkaktoi një moment të sikletshëm dhe mikrofoni iu hoq. Burri më vonë i tha BBC-së se kishte edhe të tjera gjëra për të thënë, por nuk u lejua të vazhdonte. Ai argumentoi se kërkimi i dijes është një detyrim fetar si për burrat, ashtu edhe për gratë.
Gratë vazhdojnë të përballen me kufizime
Reportazhi thekson se pesë vite pas rikthimit të talebanëve, gratë afgane vazhdojnë të përballen me kufizime të rënda në jetën e përditshme. Atyre u ndalohet të ndjekin universitetet, përballen me kufizime të mëdha në punësim dhe nuk kanë të njëjtën liri lëvizjeje dhe akses në hapësirat publike si burrat.
BBC e pyeti zëdhënësin e qeverisë talebane, Zabihullah Mujahid, për premtimet e bëra në vitin 2021, kur talebanët deklaronin se gratë do të mund të punonin dhe studionin brenda një kuadri të përcaktuar. Mujahid argumentoi se talebanët janë të përkushtuar ndaj të drejtave të grave dhe lirisë së shprehjes, por gjithçka duhet të zhvillohet “brenda kornizës së Sheriatit”. Për çështjen e arsimit të vajzave, ai tha se çështja mbetet për t’u zgjidhur dhe se çdo vendim duhet të jetë në përputhje me interpretimin e Sheriatit nga talebanët.
Reportazhi i BBC-së paraqet kështu një Afganistan ku ish-komandantë dhe ish-luftëtarë të një lufte të gjatë tashmë mbajnë poste shtetërore, ndërsa për shumë gra, premtimet për një shoqëri më gjithëpërfshirëse pas vitit 2021 janë ende larg realitetit.
“`