Si ndryshimet në botë mund t’i sjellin njohje të reja Kosovës
Në skenën globale, Kosova ende po përpiqet të afirmojë vendin e saj. Edhe pas gati 18 vitesh pavarësi, shumë shtete, përfshirë ato të botës islame, nuk e njohin atë. Diplomacia e saj shpesh duket e fragmentuar dhe e paqartë.
Gjatë këtij viti, presidentja Vjosa Osmani konfirmoi njohjen e Kosovës nga tre shtete: Kenia në mars, Sudani në prill dhe Siria në tetor. Hera e fundit kur Kosova kishte siguruar tre njohje brenda një viti ishte në vitin 2015, nga Ishujt Kuk, Antigua dhe Barbuda, dhe Niue. Gjatë dekadës deri sivjet, vendi mori vetëm gjashtë njohje të reja.
Qeveria e Albin Kurtit, gjatë katër viteve të fundit, në programin e saj qeverisës për vitet 2021-2025, kishte shkruar se “Republika e Kosovës do ta forcojë subjektivitetin e saj ndërkombëtar”. Ky synim përfshinte përpjekjet për njohje dhe marrëdhënie diplomatike, anëtarësimin në organizata ndërkombëtare, bashkëpunimin ekonomik, shkëmbimet kulturore, si dhe të gjithë spektrin e bashkëpunimit bilateral dhe multilateral.
Gati në fund të mandatit, në dhjetor 2024, Kurti u përpoq t’i relativizonte kritikat për mungesën e njohjeve të reja, duke argumentuar se ato nuk ishin pjesë e premtimeve të fushatës. Ai theksoi se premtimet e fushatës ishin punësimi dhe drejtësia, jo liberalizimi i vizave apo njohjet e reja. Ai sugjeroi që të mateshin krahasuar me zotimet e dhëna në fushatën e vitit 2021 dhe në programin qeveritar.
Radio Evropa e Lirë kërkoi nga Presidenca dhe Ministria e Punëve të Jashtme dhe Diasporës informacione rreth aktiviteteve të tyre lobuese, prioriteteve dhe mundësive për njohje të reja, por nuk mori përgjigje. Në ueb-faqen e MPJD-së figurojnë 120 shtete që e njohin Kosovën, por bie në sy numri relativisht i ulët i shteteve me shumicë myslimane. Kjo është befasuese, duke pasur parasysh se Kosova vetë është vend me shumicë dërrmuese myslimane. Vetëm pak më shumë se gjysma e 57 vendeve anëtare të Organizatës së Bashkëpunimit Islamik (OIC) e kanë njohur pavarësinë e Kosovës, shpallur në vitin 2008. Para njohjeve të Sudanit dhe Sirisë sivjet, vendi i fundit me shumicë myslimane që njohu Kosovën ishte Bangladeshi, në vitin 2017.
Ish-ambasadori i Kosovës në Itali, Albert Prenkaj, shpjegon se identifikimi i fuqishëm i Kosovës si projekt i SHBA-së, në një periudhë kur Uashingtoni ka pasur marrëdhënie të tensionuara me shumë vende të botës islame, ka rënë shpesh ndesh me interesat rajonale të këtyre shteteve. Sipas tij, faktori fetar ka luajtur pothuajse fare rol. Ai shtoi se kur Kosova e ka paraqitur elementin islamik si “islam laik”, vendet islame nuk e kanë pranuar, pasi ato e kanë islamin më të thellë në shoqëri, dhe kjo qasje nuk i ka bërë të duken seriozë.
Hulumtuesi Butrint Berisha, me doktoraturë në marrëdhëniet ndërkombëtare, thekson se faktori historik ka luajtur gjithashtu një rol të rëndësishëm. Ai sqaron se Serbia ka trashëguar lidhjet e gjera të ish-Jugosllavisë me vendet arabe, afrikane dhe aziatike, të cilat vazhdon t’i shfrytëzojë për të penguar avancimin e marrëdhënieve të Kosovës me botën islame. Për më tepër, Beogradi ka qenë i angazhuar në një fushatë çnjohjeje të Kosovës, e cila, sipas zyrtarëve serbë, ka sjellë disa rezultate, megjithëse nuk janë konfirmuar kurrë nga autoritetet kosovare.
Berisha nënvizon se shumë shtete, përveç ndikimit të jashtëm, kanë edhe sfidat e tyre që i bëjnë më të kujdesshme ndaj njohjes së Kosovës. Ai sjell si shembull Marokun dhe Saharanë Perëndimore, duke theksuar se shtetet me probleme në kontrollin e plotë të territorit të tyre janë më hezituese për të njohur Kosovën, jo vetëm vendet myslimane, por edhe në nivel global.
Njohja e Kosovës nga Siria erdhi pas ndryshimit të regjimit dhe rritjes së ndikimit të SHBA-së në rajon. Të dy ekspertët sugjerojnë se Kosova duhet të përfitojë nga këto ndryshime globale. Ata propozojnë që Libani mund të jetë vendi i radhës me shumicë myslimane për lobim, pasi tani ka një qeveri funksionale dhe është gjithnjë e më shumë në fokus të SHBA-së. Gjithashtu, Azerbajxhani, pas marrëveshjes me Armeninë të ndërmjetësuar nga SHBA-ja, shihet si një objektiv realist për njohje të reja.
Radio Evropa e Lirë kontaktoi ministritë e Jashtme të të dyja këtyre vendeve për të pyetur nëse po shqyrtojnë mundësinë e njohjes së Kosovës, por nuk mori përgjigje.
Ish-diplomati Prenkaj thekson se Kosova, sidomos viteve të fundit, nuk ka ndjekur një strategji të qëndrueshme për t’u shfaqur si aktor i besueshëm në skenën ndërkombëtare. Mungesa e koordinimit mes Presidencës, Qeverisë dhe MPJD-së, si dhe me aleatët kryesorë si SHBA-ja, Britania e Madhe dhe Turqia, ka dobësuar fushatën për njohje të reja.
“Është politikë ad hoc. Kosova, për një periudhë tashmë, nuk ka politikë të jashtme, meqë ka humbur edhe koordinimi me shtetet mike,” thotë ai.
Në vitin 2008, kryeministri i atëhershëm, Hashim Thaçi, premtoi njohje nga 193 shtete, por Kosova mbetet larg këtij objektivi. Vendi nuk njihet as nga dy shtete të Ballkanit Perëndimor – Serbia dhe Bosnja e Hercegovina – si dhe nga pesë shtete të Bashkimit Evropian: Greqia, Spanja, Rumania, Sllovakia dhe Qiproja.
Në aspektin institucional, Kosova ka arritur të anëtarësohet në organizata si Banka Botërore, Fondi Monetar Ndërkombëtar, Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim, por ka dështuar të hyjë në UNESCO, Interpol, Këshillin e Evropës, OKB, etj.
Ekspertët pajtohen se Kosova duhet të ndërtojë një strategji shumëplanëshe dhe të qëndrueshme për njohje ndërkombëtare. Përveç diplomatisë tradicionale, Berisha rekomandon shfrytëzimin e partneriteteve ekonomike dhe të aktorëve joshtetërorë, si OJQ-të dhe personalitetet e njohura.
“Ka shumë hapësirë në shtetet jashtëperëndimore për Kosovën – edhe kur njohja nuk është e mundur – për t’i avancuar raportet ekonomike me këto shtete, duke përfshirë botën myslimane, Afrikën, Azinë dhe Amerikën Latine. Sa më shumë partneritete, aq më shumë mundësi për njerëzit dhe bizneset,” thotë Berisha.
Si Prenkaj, ashtu edhe Berisha theksojnë se njohjet e reja mbeten thelbësore për Kosovën, pasi tregojnë qëndrueshmërinë e shtetit dhe rolin e tij si faktor stabiliteti në rajon. Berisha shton se numri i njohjeve ruan rëndësinë e vet si instrument simbolik dhe diplomatik, pavarësisht realitetit të komplikuar në terren.
Ai rikujton se edhe vetë procesi shtetformues i Kosovës ka qenë historikisht i ndërtuar mbi idenë e njohjeve ndërkombëtare, duke filluar që nga vitet ’90.
Në një botë ku aleancat ndryshojnë me shpejtësi dhe konkurrenca diplomatike është në rritje, ekspertët theksojnë se Qeveria e re e Kosovës do të duhet të ndërtojë një strategji të koordinuar me aleatët, duke pasur gjithashtu aftësinë të adaptohet dhe të veprojë shpejt sa herë që hapen mundësi të reja.