Gazeta “New York Times”: Frymë e re apo riorganizim i kushtueshëm, çfarë do të sjellë në Kiev largimi i krahut të djathtë të Zelenskyt?
Dorëheqja e Andriy Yermak, një figurë kyçe pranë Presidentit Volodymyr Zelensky, hap mundësinë për ndryshime rrënjësore brenda Ukrainës. Kjo lëvizje e lë presidentin ukrainas pa një figurë të fortë për të zbatuar disiplinën brenda politikës konkurruese të Ukrainës, një situatë që Rusia mund ta shfrytëzojë për të përfituar nga krizat e Kievit.
Largimi i Yermak, i cili u bë publik të premten në mes të një hetimi për korrupsion, nxjerr gjithashtu nga bisedimet e vështira të paqes negociatorin kryesor të Ukrainës, duke penguar përpjekjet për t’i dhënë fund konfliktit më të madh në Evropë prej brezash. Megjithatë, ndërsa një delegacion ukrainas ishte planifikuar të vazhdonte negociatat këtë fundjavë në Shtetet e Bashkuara, zyrtarët ukrainas kanë insistuar se dinamika rreth bisedimeve nuk do të ndryshojë rrënjësisht.
Yermak, një ish-producent filmash i afërt me Zelenskyn për vite me radhë, njihej si një operativ politik i mprehtë dhe arrogant. Politikanë dhe gazetarë të opozitës e akuzuan atë për shtypje dhe abuzim, dhe shumë prej tyre e pritën me entuziazëm largimin e tij.
Në diplomacinë për t’i dhënë fund luftës, Yermak luante një rol qendror. Ai kishte lënë mënjanë një ish-ministër të jashtëm që kishte marrëdhënie të mira pune me qeveritë amerikane dhe evropiane. Në raundin e fundit të bisedimeve me administratën Trump, Zelensky e kishte emëruar Yermak për të udhëhequr delegacionin e Ukrainës, edhe pse ishte nën hetim për korrupsion.
Këmbëngulja e Yermak për të qëndruar pranë presidentit tërhoqi vëmendjen si në Ukrainë ashtu edhe jashtë saj. Ai krijoi një kontrast fizik me Zelenskyn kur të dy shfaqeshin të veshur me rroba ushtarake. Si në administratën Trump ashtu edhe në atë të Biden, Yermak thuhet se ka ngacmuar zyrtarët, sipas diplomatëve.
Megjithatë, ndryshimi i negociatorit kryesor të Ukrainës nuk pritet të ndryshojë çështjet themelore të sigurisë për Ukrainën dhe Europën në bisedime. Oleksandr Merezhko, kryetari i komitetit të politikës së jashtme në Parlamentin e Ukrainës, theksoi se “Negociatat janë punë ekipore. Nëse një person tërhiqet, mekanizmi nuk ndryshon asgjë.”
Gjatë javës së kaluar, Yermak kishte negociuar për të zbutur një propozim të administratës Trump, i cili përfshinte kërkesa ruse si tërheqja nga territori në Ukrainën lindore, heqja dorë nga anëtarësimi në NATO dhe përjashtimi i një force paqeruajtëse perëndimore pas luftës. Propozimi përfshinte gjithashtu një premtim për garanci sigurie nga Shtetet e Bashkuara për të parandaluar një pushtim të përsëritur rus, por pa detaje të qarta për nivelin e angazhimit.
Ukrainasit janë të kujdesshëm, duke iu referuar shpesh Memorandumin e Budapestit të vitit 1994, i cili premtoi mbështetje për pavarësinë e Ukrainës në këmbim të dorëzimit të armëve bërthamore, por rezultoi i pafuqishëm kur Rusia filloi pushtimin në 2014.
Ukraina, vendet europiane dhe Shtetet e Bashkuara po peshojnë mundësi të ndryshme, duke përfshirë forcimin e ushtrisë ukrainase për të krijuar një pengesë, ose propozojnë një “forcë sigurie” me trupa evropiane larg frontit. Analistët kanë diskutuar gjithashtu mundësinë e një “lidhjeje”, me një kontingjent të vogël ushtarësh perëndimorë në front, duke pasur parasysh se një sulm rus ndaj tyre do të shkaktonte një përgjigje ushtarake.
Rusia nuk ka pranuar asnjë nga këto propozime. Ukraina, nga ana e saj, po i reziston kërkesave për t’u tërhequr nga territori në rajonin e Donbasit që ushtria e saj ende kontrollon. Kërkesa për një tërheqje vullnetare, nga pikëpamja e Ukrainës, keqinterpreton forcën e saj ushtarake.
Në luftën ajrore, Ukraina ka rritur prodhimin e dronëve shpërthyes me rreze të gjatë veprimi, duke i dërguar ata drejt Rusisë, duke u përqendruar në infrastrukturën ruse të naftës. Strategjia synon të ndihmojë sanksionet perëndimore duke dëmtuar industrinë ruse nga brenda.
Duke njoftuar shkarkimin e Yermak, Zelensky deklaroi se ish-ndihmësi i tij kishte përfaqësuar me besnikëri interesat ukrainase, por po largohej për të shmangur një “shpërqendrim”, pa përmendur drejtpërdrejt hetimin për korrupsion. Hetuesit kishin kontrolluar shtëpinë e Yermak pas akuzave për përvetësim rreth 100 milionë dollarësh nga kontraktorët e kompanisë shtetërore bërthamore, Energoatom, në një skemë të gjerë ryshfeti.
Shkarkimi i tij qetëson shqetësimet se Rusia ose Shtetet e Bashkuara do të përdornin skandalin e korrupsionit si levë për të shtyrë zyrtarët ukrainas të bëjnë lëshime të dhimbshme. Një parti politike opozitare kishte kërkuar më parë largimin e Yermak nga ekipi negociator për këtë arsye.
Aktivistët kundër korrupsionit thonë se Yermak dhe një negociator tjetër i përfshirë në rastin e korrupsionit, Rustem Umerov, kreu i Këshillit Kombëtar të Sigurisë dhe Mbrojtjes, përballeshin me konflikte interesash në negociatat mbi dispozitat në planin e paqes, siç ishte një amnisti e propozuar për krimet e kohës së luftës.
Largimi i Yermak konsiderohet si një ngjarje sizmike në politikën e kohës së luftës së Ukrainës. Duke lënë mënjanë rivalët, ai kishte fituar pushtet të gjerë prapa skenave, duke u kthyer në një “zëvendëspresident, një kryeministër dhe një shef shtabi të bashkuar në një”, sipas analistëve. Megjithatë, Zelensky tani përballet me pyetjen se si, pa Yermak, ai do të mbajë kontrollin mbi partinë dhe ministritë qeveritare.
Analistët sugjerojnë se me Yermak jashtë skenës për të drejtuar politikën e brendshme dhe për të mbikëqyrur negociatat e paqes, kontrolli politik i Zelenskyt mund të dobësohet.
Zelensky ka deklaruar se do të konsultohet me politikanë dhe gjeneralë ukrainas përpara se të emërojë një zëvendësues. Pas largimit të papritur të Yermak, ky i fundit ka deklaruar se planifikon të bashkohet me ushtrinë dhe të shërbejë në vijën e frontit.