## Bota po përdor gjithnjë e më shumë makina elektrike
*Botuar në web, Radio Shtetërore Gjermane DW*
Ky artikull i radios gjermane DW hedh dritë mbi rritjen e shpejtë të përdorimit të makinave elektrike në mbarë botën, duke u përgjigjur pyetjeve kryesore rreth numrit të tyre, zonave me përhapje më të madhe, kostos, autonomisë dhe avantazheve ekonomike në krahasim me automjetet me karburant tradicional.
Tregu global i makinave elektrike po përjeton një rritje më të shpejtë se sa parashikohej. Në vitin 2019, vetëm një nga 100 makina të shitura ishte elektrike, ndërsa vitin e kaluar ky raport u rrit në një për katër. Në maj të këtij viti, 63% e makinave të reja në Kinë rezultuan të jenë elektrike. Përveç Kinës, një vrull i ngjashëm vërehet edhe në Evropë, ndërkohë që shitjet po rriten edhe në rajone të tjera. Megjithatë, pjesa totale e automjeteve elektrike në flotën globale të makinave, që arrin në 1.4 miliardë, ende është relativisht e ulët, me 85 milionë automjete elektrike.
### Kina kryeson tregun
Kina, si tregu më i madh automobilistik në botë, ka inkurajuar prej vitesh automjetet elektrike. Vendi ka investuar gjerësisht në teknologji të së ardhmes si energjia diellore, ajo e erës, si dhe në teknologjinë e baterive, një element kyç i elektromobilitetit. Falë kërkimeve të avancuara dhe prodhimit masiv, bateritë për makinat elektrike janë bërë më të lira, duke kushtuar sot vetëm një të katërtën e çmimit të dhjetë viteve më parë. Në Kinë, pritet që nga viti 2024, makinat elektrike të jenë më të lira se ato me naftë dhe benzinë. Qeveria kineze po zgjeron aktivisht infrastrukturën e karikimit, dhe kostoja e energjisë elektrike është shumë e ulët.
### Makina elektrike apo hibride?
Dy të tretat e makinave elektrike në botë funksionojnë vetëm me energji elektrike dhe karikohen me anë të një kablloje. Një e treta janë automjete hibride, të cilat posedojnë gjithashtu një motor shtesë me benzinë për të mbështetur udhëtimet në distanca më të gjata. Në rastin e hibrideve “plug-in”, të dy motorët mund të lëvizin makinën. Tek të ashtuquajturat Automjete Elektrike me Rreze të Zgjeruar (EREV), rrotat lëvizin vetëm nga motori elektrik. Kur bateria shkarkohet, motori me djegie të brendshme ndizet për të gjeneruar energji elektrike për motorin elektrik dhe për të shtuar distancën e mundshme të udhëtimit. Ekzistojnë gjithashtu të ashtuquajturat HEV (Automjete Elektrike Hibride), të cilat nuk konsiderohen makina elektrike në statistikat ndërkombëtare. Ato funksionojnë me benzinë ose naftë dhe kanë një motor elektrik shumë të vogël pa nevojë për lidhje në prizë. Ky sistem zvogëlon pak konsumin e karburantit gjatë qarkullimit në qytet dhe në distanca shumë të shkurtra.
### Në BE, çdo e treta makinë e re është elektrike
Në vitin 2018, pjesa e makinave elektrike në regjistrimet e reja në Bashkimin Europian ishte vetëm 1%. Në prill 2026, ky numër u rrit në pothuajse çdo të tretën makinë të re. Elektromobiliteti ka përjetuar një zhvillim të veçantë në Evropën Veriore. Në Norvegji, pothuajse të gjitha makinat e reja janë tashmë elektrike (99%), në Danimarkë 82% dhe në Suedi 65%. Qeveritë e këtyre vendeve kanë kohë që promovojnë lëvizshmërinë miqësore me klimën, dhe infrastruktura e karikimit është e zhvilluar mirë dhe vazhdon të zgjerohet. Në Mbretërinë e Bashkuar, rreth 40% e makinave të reja ishin elektrike në maj 2026, në Gjermani 37% dhe në Francë 34%. Në këto tre tregje, shitjet u rritën me rreth 30% krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar.
### SHBA dhe politikat e ndryshueshme
Në Shtetet e Bashkuara, tregu i makinave elektrike ka përjetuar një ngecje në vitet e fundit. Midis viteve 2023 dhe 2025, pjesa e tyre në regjistrimet e reja ishte 10%, ndërsa në prill 2026 ra nën 6%. Vitin e kaluar, u hoqën edhe lehtësimet tatimore për blerjen e makinave të reja elektrike.
Model Y dhe 3, të prodhuara nga kompania amerikane Tesla, janë makinat elektrike më të shitura në botë, të ndjekura nga modelet kineze. Për sa i përket prodhimit, shumica e automjeteve elektrike prodhohen në Kinë (71%), e ndjekur nga Evropa (17%) dhe SHBA (5%). Koreja e Jugut dhe Japonia prodhojnë secila nga 2%, ndërsa India prodhon 1%.
### Azia dhe Amerika Latine po adoptojnë shpejt makinat elektrike
Në shumë vende, përfshirë vendet në zhvillim dhe ekonomitë në transicion, pjesa e makinave elektrike në shitjet e reja është dukshëm më e lartë se në SHBA. Sipas renditjes së Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), disa vende aziatike kryesojnë listën: Nepali me një pjesë prej 68% në vitin 2025, i ndjekur nga Singapori (63%), Vietnami (41%) dhe Tajlanda (23%). Në Turqi, pjesa ishte 22% vitin e kaluar. Shitjet po rriten fuqishëm edhe në Amerikën Latine, duke u trefishuar në vetëm dy vjet. Në tremujorin e parë të vitit 2026, Uruguai kishte pjesën më të madhe (31%), i ndjekur nga Kosta Rika (16%), Kolumbia (15%) dhe Brazili (10%). Në Meksikë, pjesa ishte 6%.
### Etiopia: Pionier afrikan
Etiopia bie në sy veçanërisht në Afrikë. Ajo u bë vendi i parë në botë që ndaloi importin e makinave të reja dhe të përdorura me motorë me djegie të brendshme nga viti 2024. Që atëherë, numri i automjeteve elektrike është pothuajse katërfishuar dhe tani tejkalon 100,000. Deri në 96% të energjisë elektrike në Etiopi vjen nga hidrocentralet e lira, duke i bërë makinat elektrike rreth tetë herë më të lira se makinat me benzinë. Qeveria synon të përdorë energjinë elektrike vendase dhe të ulë kostot e importit të naftës duke kaluar në lëvizshmëri elektrike.
### Makina elektrike më të lira se ato “të rregullta”
Deri më tani, çmimet e automjeteve elektrike kanë qenë përgjithësisht më të larta se ato të makinave me motor me djegie të brendshme. Në vitin 2025, ato ishin rreth 27% më të larta në SHBA, 19% më të larta në Gjermani dhe 11% më të larta në Brazil dhe Turqi. Megjithatë, çmimet po bien me shpejtësi, dhe kësaj duhet t’i shtohen edhe stimujt qeveritarë. Në Kinë, makinat e reja elektrike tashmë po ofrohen për më pak se 10,000 euro. Në vitin 2025, ato ishin mesatarisht 20% më të lira se automjetet e reja me benzinë ose naftë. Në Evropë, shumica e makinave elektrike ende kushtojnë më shumë se 20,000 euro, por gama e modeleve më të lira po rritet. Një numër vendesh vazhdojnë të ofrojnë stimuj që i bëjnë ato më të përballueshme.
### Bateritë janë shumë më të mira
Më parë, makinat elektrike të nivelit të lartë mund të udhëtonin vetëm 500 kilometra me një karikim të vetëm dhe opsionet e karikimit të shpejtë ishin të kufizuara. Sot, disa modele mund të arrijnë më shumë se 800 kilometra. Infrastruktura vazhdon të zgjerohet dhe ka gjithnjë e më shumë karikues të shpejtë. Sipas prodhuesit, një model BYD mund të karikohet për 700 kilometra shtesë në dhjetë minuta me anë të një karikuesi të quajtur “flash”. Karikuesit e shpejtë të zakonshëm, për shembull në stacionet e benzinës, ofrojnë rreth 300 kilometra rreze veprimi në rreth 20 minuta, ndërsa një stacion i montuar në mur në shtëpi kërkon disa orë për të bërë të njëjtin proces.
### Makina elektrike janë më efikase
Motorët elektrikë janë dukshëm më efikasë sepse shndërrojnë energjinë direkt në lëvizje. Rreth 80% e energjisë përdoret dhe 20% humbet si nxehtësi. Me motorët me benzinë, e kundërta është e vërtetë: rreth 80% e energjisë humbet gjatë djegies dhe vetëm 20% përdoret për shtytje, ndërsa me motorët me naftë, shifra është rreth 40%. Kjo është arsyeja pse një makinë elektrike përdor më pak energji: rreth 15 kilovat-orë për njëqind kilometra, ndërsa një automjet i krahasueshëm me benzinë përdor rreth 50 kWh, që do të thotë rreth gjashtë litra karburant.
Karikimi në shtëpi është zakonisht më i liri. Në Evropë dhe SHBA në vitin 2024, ishte më shumë se 40% më i lirë se në stacionet e benzinës, dhe globalisht deri në 60%. Karikimi në karikues të shpejtë publikë është dukshëm më i shtrenjtë, por edhe pa karikim në shtëpi, drejtimi i automjeteve elektrike është mesatarisht rreth 15% më i lirë sesa drejtimi me benzinë ose naftë.
### Nafta e shtrenjtë dhe e ardhmja
Çmimet e larta të naftës, për shkak të zhvillimeve gjeopolitike, dhe rënia e çmimeve të baterive, pritet të përshpejtojnë më tej shitjen e automjeteve elektrike, vlerëson IEA. Sipas parashikimeve, rreth 23 milionë makina elektrike do të shiten në vitin 2026, pothuajse 30% e të gjitha automjeteve të reja në botë. Ky trend është ende në rritje. Sipas parashikimit të Bloomberg, deri në vitin 2030 pjesa e makinave elektrike mund të arrijë në 38%, ndërsa deri në vitin 2035 në 52% të shitjeve globale të automjeteve të reja.