Tronditje në NATO: Amerika mund t’ia dorëzojë Gjermanisë drejtimin ushtarak në Europë
Deklarata e bërë nga i dërguari amerikan në NATO, Matthew Whitaker, i cili “shpreson që një gjerman të marrë komandën e forcave aleate në Europë”, ka tronditur shtetet anëtare të NATO-s dhe ka nxitur një debat mbi rolin e ardhshëm të SHBA-së në aleancë. Komentet e tij në Konferencën e Sigurisë në Berlin janë interpretuar si sinjal i një tërheqjeje graduale të Uashingtonit nga dominimi tradicional në strukturat ushtarake të NATO-s.
Që nga krijimi i aleancës, posti i SACEUR (Komandanti Suprem i Forcave Aleate në Europë) ka qenë gjithmonë në duart e amerikanëve, duke filluar nga Dwight Eisenhower në vitin 1950 e deri te gjenerali aktual Alexus Grynkewich. Ideja që një gjerman mund të zëvendësojë një amerikan shihet si një ndryshim historik.
Sugjerimi i Whitaker vjen pas qëndrimeve të përsëritura të Donald Trump, i cili prej vitesh kritikon vendet europiane për mungesë investimesh në mbrojtje. Megjithatë, Whitaker u përpoq t’i qetësonte aleatët duke thënë se SHBA mbetet e angazhuar në NATO, ndërsa vlerësoi rritjen e buxhetit të mbrojtjes nga qeveria gjermane e Friedrich Merz, e cila ka premtuar “ushtrinë konvencionale më të fortë në Europë”.
Ekspertët e sigurisë e shohin këtë si pjesë të një ripozicionimi strategjik të Shteteve të Bashkuara. Komentet e Whitaker tregojnë qartë se SHBA e konsideron Azinë si prioritetin kryesor gjeopolitik, prandaj ka ndërmend të zhvendosë një pjesë të kapaciteteve nga Europa. Ekspertët paralajmërojnë se nëse SHBA heq dorë nga posti i SACEUR, kjo do të nënkuptonte humbje të ndikimit amerikan mbi operacionet e aleancës dhe do të interpretohej në Europë si një shenjë e qartë e shkëputjes nga angazhimi tradicional i Uashingtonit.
Zyrtarët gjermanë e pritën me habi idenë e Whitaker. Përfaqësuesi gjerman në NATO dhe BE, gjeneral Wolfgang Wien, u shpreh se Berlini mund të marrë më shumë përgjegjësi, por posti i SACEUR-it është parë historikisht si detyrë amerikane.
Ndërkohë, Gjermania po vijon modernizimin e ushtrisë. Bundestagu pritet të votojë muajin e ardhshëm një ligj që kërkon që çdo 18-vjeçar të plotësojë një formular për gatishmërinë për shërbim ushtarak. Bundeswehr pritet të arrijë në 460 mijë efektivë aktivë dhe rezervistë deri në mesin e dekadës së ardhshme, si përgjigje ndaj kërcënimit të rritur rus që prej vitit 2022.
Sipas Newsweek, edhe pse nuk pritet një lëvizje e menjëhershme, sugjerimi i Whitaker i jep Berlinit një “votë besimi” dhe hap një fazë të re ku Europa mund të afrohet drejt marrjes së përgjegjësive më të mëdha të sigurisë, gjithmonë me mbështetjen strategjike të Shteteve të Bashkuara.