Inteligjencë artificiale, çipa dhe shërbimet cloud: Plani i Evropës kundër varësisë digjitale
Evropa synon të arrijë një pavarësi më të madhe nga kompanitë e huaja të teknologjisë dhe qeveritë e tyre, qoftë në fushën e inteligjencës artificiale, çipave apo shërbimeve cloud. Komisioni Evropian po përpiqet të mbështesë sipërmarrjet evropiane.
Një shqetësim kryesor është ndikimi i drejtpërdrejtë nga fuqitë e huaja, të cilat mund të synojnë të dëmtojnë Evropën, për shembull përmes mekanizmave të kontrolluar nga jashtë, të njohur si “kill switches”. Këta mekanizma mund të ndërpresin funksionimin e rrjeteve elektrike, administratave dhe funksioneve të ndryshme digjitale. Bashkimi Evropian (BE) dëshiron të çlirohet nga këto rreziqe, sidomos ato që vijnë nga Shtetet e Bashkuara (SHBA) dhe Kina.
Për të arritur këtë qëllim, Komisioni ka paraqitur një paketë ligjore për sovranitet digjital. Zëvendëspresidentja e Komisionit Evropian, Henna Virkkunen, theksoi se këto plane nuk janë fantazi, por kërkojnë një vendim të përbashkët.
Pavarësi në prodhimin e çipave
Evropa synon të zvogëlojë varësinë nga prodhimi i çipave jashtë kontinentit dhe të rrisë prodhimin e tyre brenda Evropës. Prodhimi i gjysmëpërçuesve do të nxitet më tej, duke tërhequr kompani me anë të energjisë më të lirë dhe më pak burokraci. Ligji ekzistues i BE-së për gjysmëpërçuesit do të zgjerohet me masa emergjente. Fushat kritike si industria e armëve dhe teknologjia mjekësore do të kenë përparësi në furnizim në rast mungesash.
Komisioni Evropian gjithashtu synon të përshpejtojë zhvillimin e strukturave cloud evropiane. Qëllimi mbetet i njëjtë: më pak varësi strategjike nga Kina dhe sidomos nga SHBA, pasi aktualisht në Evropë përdoren kryesisht ofrues amerikanë.
Përveç kësaj, BE planifikon një strategji për burim të hapur (open source): administratat dhe kompanitë nuk duhet të mbështeten vetëm tek ofruesit tradicionalë amerikanë, por të largohen gradualisht prej tyre. Qendrat evropiane të të dhënave duhet të trajnojnë modelet më moderne të inteligjencës artificiale në Evropë, dhe jo në Azi apo Amerikë.
Evropa kërkon t’i përgjigjet dominimit të Tajvanit në prodhimin e çipave të avancuar. Një paketë e re mbështetëse nga BE synon të ndihmojë në këtë drejtim.
Rivalitetet gjeopolitike si arsye
Komisioneri i BE-së, Dan Jørgensen, e cilësoi rivalitetin gjeopolitik si arsyen kryesore për reformat digjitale. Tregu global i teknologjisë po kalon nga tregtia e lirë drejt një nacionalizmi ekonomik më të ashpër. Në këtë situatë, Evropa mund të marrë drejtimin dhe të veprojë në mënyrë të përgjegjshme.
27 shtetet anëtare mbështesin të paktën një pjesë të paketës – iniciativën për çipat. Kjo i përgjigjet kërkesës së industrisë për të rritur prodhimin në Evropë, në mënyrë që të shmangej varësia nga eksportet dhe shantazhi në rast mungesash. Presidenti i shoqatës së industrisë Bitkom, Ralf Wintergerst, e mirëpriti paketën, duke theksuar se Komisioni Evropian po fokusohet në të gjithë zinxhirin e vlerës digjitale. Megjithatë, ai theksoi nevojën për veprim të shpejtë.
Financimi si sfidë
Një pengesë e madhe mund të jetë financimi. Raporti i Draghi-t i vitit 2024 për konkurrueshmërinë e Evropës vlerëson se nevojiten rreth 800 miliardë euro shtesë çdo vit për të mbajtur hapin me SHBA-në dhe Kinën. Paketa e re synon të mobilizojë kapital privat të riskut dhe parashikon një fond të ri të BE-së për konkurrueshmëri në buxhetin e ardhshëm. Negociatat mund të zgjasin deri në vitin 2027, ndërsa miratimi mund të ndodhë në fund të vitit të ardhshëm.
A ka shanse plani?
Ofruesit amerikanë janë “dominues dhe do të mbeten të tillë”, tha eurodeputeti i SPD-së Matthias Ecke. Megjithatë, BE nuk duhet t’i nënshtrohet presionit nga SHBA, pasi vendos rregulla për qytetarët e saj.
Nga ana tjetër, Markus Ferber (CSU) dyshon nëse Evropa mund të fitojë garën globale për fabrikat më moderne të gjysmëpërçuesve, duke e cilësuar si iluzore dhe të kushtueshme përpjekjen për të konkurruar me Tajvanin, SHBA-në apo Korenë e Jugut në terrenin e tyre. Sipas tij, ligji i ri për çipat duhet të analizojë realisht zinxhirin e vlerës dhe të investojë në segmentet ku Evropa ka avantazhe të qarta konkurruese.
Sa larg duhet të shkojë sovraniteti?
Bertram Brossardt nga Shoqata e Ekonomisë Bavareze thekson se sovraniteti teknologjik nuk duhet të kufizohet vetëm në sektorin digjital, por të përfshijë edhe teknologji të tjera kyçe si bioteknologjia dhe energjia.
Eurodeputeti i SPD-së Bernd Lange paralajmëron nga pritshmëritë e tepruara, duke theksuar se sovraniteti teknologjik nuk do të thotë “Evropa e para”. Ai nënvizon se Evropa duhet të zhvillojë aftësi vetjake në fusha kritike, por të mbetet e hapur ndaj tregtisë, investimeve dhe bashkëpunimit ndërkombëtar./DW