Më poshtë është rishikimi i artikullit sipas kërkesave:
“Thahet” vaji i ullirit: ulje prodhimi, rritje çmimesh, frenim eksporti
Këtë vit, prodhimi i vajit të ullirit pritet të pësojë një rënie të ndjeshme, deri në 50%, krahasuar me vitin e kaluar. Kjo situatë i atribuohet thatësirës, mungesës së mekanizimit dhe kostove të larta të prodhimit. Si pasojë, çmimet e vajit të ullirit për grumbullim janë rritur ndjeshëm, duke varjuar nga 11% në 56%.
Fermerët kërkojnë mbështetje financiare, si subvencione për mekanizim dhe ujitje. Ndërkohë, përpunuesit i bëjnë thirrje qeverisë për uljen e TVSH-së në zero dhe për mënyra për të ulur kostot e analizave në laboratorët shtetërorë.
Hamit Boja, një fermer nga fshati Galigat i Gramshit, i njohur për prodhimin e ullinjve, ka përjetuar një rënie drastike të prodhimit. Ai tregon se nga rreth 26 kv ullinj dy vite më parë, këtë vit ka mbledhur vetëm 3,5 kv, nga të cilët ka nxjerrë 50 litra vaj për konsum personal.
“Nuk kam arritur të marr as 10% të prodhimit të dy viteve më parë,” shprehet ai. “Edhe vjet edhe sivjet kemi dalë shumë dobët. Vjet arsyeja ishte cikli biologjik i bimës, ndërsa sivjet na dëmtoi moti i thatë gjatë verës dhe mungesa e shërbimeve të mekanizuara.”
Ai thekson se shumica e punimeve në ullishte bëhen ende me dorë, duke përfshirë edhe vjeljen e ullinjve, ku punëtorët paguhen 3,000–4,000 lekë në ditë. Sipas tij, pa subvencione për mekanizim, rritja e prodhimit është e pamundur.
Agron Çakalli, drejtues i Federatës Bujqësore Elbasan, konfirmon se prodhimi i ullinjve në zonën e Elbasanit është në rënie, duke luhatur nga 30% në 50% për disa fermerë. Shkaqet kryesore mbeten kushtet atmosferike, sidomos thatësira e verës, dhe cikli biologjik i bimës. Ai gjithashtu thekson mungesën e mekanizimit si një faktor pengues për shtimin e prodhimit.
Situata e ngjashme vërehet edhe në zonat e Jugut. Ylli Hajdini, drejtues i fabrikës së grumbullimit dhe përpunimit të vajit të ullirit “S.E.D – Borshi”, raporton se në disa zona të Jugut, si Borshi, Lukova dhe Piqeras, prodhimi është deri në 50% më pak krahasuar me vitin e kaluar.
Zoti Hajdini shpjegon se thatësira ka prekur më shumë rrënjët e vjetra, ndërsa në parcelat më të reja, rënia e prodhimit lidhet me pakësimin e shërbimeve nga fermerët dhe mungesën e mekanizimit.
Të dhënat e INSTAT tregojnë luhatje të ndjeshme në prodhimin e ullinjve gjatë gati tri dekadave. Sasia më e lartë është regjistruar në vitin 2022 (157,7 mijë tonë), ndërsa në vitin 2023 prodhimi ra me 25% krahasuar me vitin paraardhës. Megjithatë, në vitin 2024, prodhimi u rrit rreth 25% krahasuar me 2023, duke arritur 146,7 mijë tonë, megjithëse rendimenti ishte më i ulët.
Nga ana tjetër, Ministria e Bujqësisë raporton për vitin 2024 një prodhim vaji ulliri prej 35,6 mijë tonë, një rritje prej 26% krahasuar me vitin e kaluar dhe sasia më e lartë në 16 vitet e fundit. Megjithatë, fermerët dhe përpunuesit parashikojnë rënie të prodhimit të vajit për shkak të pakësimit të prodhimit të ullinjve.
Rënia e prodhimit ka sjellë edhe rritje të çmimit të grumbullimit të vajit. Në zonën e Elbasanit, çmimi është rritur deri në 11% më shtrenjtë se vitin e kaluar. Vitin e kaluar, çmimi mesatar ishte 620-630 lekë/litër, ndërsa këtë vit ka arritur 700 lekë/litër ose më lart.
Agron Çakalli thekson se kostot e larta të prodhimit, të shkaktuara nga mungesa e mekanizimit dhe subvencioneve, bëjnë që çmimi i grumbullimit të mbetet i lartë. Ai kërkon kredi të buta ose pa interes për fermerët.
Në Jug, çmimi i vajit të ullirit nga varieteti “Kalinjot” ka arritur në 1,000 lekë për litër, krahasuar me 600-650 lekë vitin e kaluar, duke shënuar një rritje deri në 54%. Ky nivel çmimi, së bashku me shpenzimet e ambalazhimit, e bën të vështirë konkurrencën në tregun vendas dhe për eksport.
Krahasuar me Greqinë dhe Spanjën, ku vaji i ullirit shitet nën 5 euro/litër, prodhimi vendas nuk arrin të konkurrojë për shkak të kostove të larta të prodhimit, mekanizimit të ulët, mungesës së subvencioneve dhe informalitetit.
Rënia e eksporteve të vajit të ullirit
Sipas të dhënave të Doganave, në muajt janar-shtator 2024, eksportet e vajit të ullirit kanë rënë rreth 71% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Në total për vitin 2024, eksportet janë ulur rreth 62% në volum dhe 44% në vlerë.
Përpunuesit pohojnë se çmimi i vajit të ullirit shqiptar është më i lartë se ai i tregut rajonal, duke vështirësuar eksportin drejt vendeve si Greqia dhe Italia, ku çmimet janë më të ulëta. Aktualisht, eksportet kryesore drejtohen drejt vendeve të Europës Qendrore si Gjermania, Polonia dhe Hungaria.
Megjithëse kërkesa në tregun vendas është e qëndrueshme, konsumatorët kërkojnë vaj ekstra të virgjër me çmim më të ulët. Çmimi final për një litër vaj të ambalazhuar arrin në 10 euro, duke e bërë atë të papërballueshëm për shumicën e konsumatorëve vendas.
Rritje e ndjeshme e importeve të vajit të ullirit
Ndryshe nga eksportet, importet e vajit të ullirit kanë shënuar një rritje të ndjeshme. Në periudhën janar-shtator 2025, importet u rritën rreth 325% krahasuar me vitin e kaluar. Në total për vitin 2024, importet u rritën 10 herë më tepër krahasuar me 2023.
Kjo rritje e importeve, kryesisht nga rrjetet e supermarketeve dhe distributorët ushqimorë, nxitet nga çmimi më i favorshëm i vajit të ullirit të huaj dhe nga rënia e euros.