Moska – Rusia dhe qeveria e Afganistanit e drejtuar nga talebanët kanë arritur një marrëveshje ushtarake, një lëvizje që sipas ekspertëve sinjalizon një thellim të bashkëpunimit mes dy palëve.
Marrëveshja u nënshkrua më 27 maj nga Sergei Shoigu, sekretar i Këshillit të Sigurisë së Rusisë, dhe ministri i Mbrojtjes i talebanëve, Mohammad Yaqub, në margjinat e një forumi sigurie jashtë Moskës, sipas raportimeve të mediave ruse.
Asnjëra palë nuk ka bërë publik tekstin e marrëveshjes për bashkëpunim ushtarak, as nuk ka dhënë detaje rreth shtrirjes së saj. Kjo e bën të vështirë vlerësimin nëse marrëveshja përfaqëson një ndryshim substancial në bashkëpunimin ushtarak apo një gjest simbolik politik, theksojnë ekspertët.
Marrëveshjet për bashkëpunim ushtarako-teknik mund të përfshijnë një gamë të gjerë aktivitetesh, si shitja e armëve, trajnim, mirëmbajtje, mbështetje logjistike apo asistencë teknike.
Ekspertët vlerësojnë se aftësia dhe gatishmëria e Rusisë për të thelluar bashkëpunimin e mbrojtjes me talebanët është e kufizuar nga lufta në Ukrainë dhe ndikimi i sanksioneve perëndimore mbi financat e Kremlinit.
“Rusia është ekonomikisht e ngarkuar mjaftueshëm sa për të mos qenë në gjendje t’i japë ndihmë ushtarake falas qeverisë talibane,” shprehet Hameed Hakimi, bashkëpunëtor i lartë jorezident në Atlantic Council. “Në të njëjtën kohë, qeveria talibane nuk ka fonde të mjaftueshme për të blerë një sasi të tillë pajisjesh ushtarake, që do ta bënte atë një partner tregtar ushtarak me peshë në sytë e Moskës,” shton Hakimi.
Ekspertët sugjerojnë se çdo bashkëpunim ka më shumë gjasa të fokusohet në mirëmbajtje, koordinim ose trajnim, sesa në dërgesa të mëdha armësh.
Analisti rus Ruslan Suleymanov i tha medias së pavarur ruse The Insider se marrëveshja është më shumë një sinjal politik sesa një shenjë e mbështetjes së afërt ushtarake.
Zgjerimi i lidhjeve
Rusia është i vetmi vend që ka njohur zyrtarisht talebanët si qeveri legjitime të Afganistanit, duke e bërë këtë në vitin 2025, katër vjet pasi grupi u rikthye në pushtet pas tërheqjes së forcave amerikane dhe të NATO-s në vitin 2021. Disa vende, si Kina, Kazakistani dhe Uzbekistani, mbajnë lidhje diplomatike, tregtare dhe ekonomike me talebanët pa e njohur zyrtarisht qeverinë e tyre.
Rusia ka pritur delegacione talibane dhe është pozicionuar si një ndërmjetës kyç për çështjet e sigurisë në Afganistan. Moskën e shqetëson veçanërisht kërcënimi që paraqitet nga grupe militante si Shteti Islamik Khorasan (IS-K) për Rusinë dhe Azinë Qendrore.
Grupi ekstremist me bazë në Afganistan mori përgjegjësinë për sulmin në mars 2024 në një sallë koncertesh pranë Moskës, ku humbën jetën rreth 150 persona, duke u bërë sulmi më vdekjeprurës në Rusi në dy dekadat e fundit.
Aleksandr Bortnikov, kreu i Shërbimit Federal të Sigurisë së Rusisë (FSB), paralajmëroi më 26 maj se IS-K mbetet një nga organizatat terroriste më aktive dhe më të rrezikshme që veprojnë në Afganistan.
Kërkimi i partnerëve nga Kabuli
Për talebanët afganë, lidhjet më të ngushta me Rusinë sjellin përfitime diplomatike dhe praktike, pasi vendi mbetet kryesisht i izoluar ndërkombëtarisht. Angazhimi me Moskën lejon Kabulin të sinjalizojë se nuk është plotësisht i shkëputur nga sistemi ndërkombëtar dhe mund të sigurojë partneritete me fuqi të mëdha jashtë Perëndimit.
“Simbolika e marrëveshjes me Rusinë do t’i lejojë talebanët të pretendojnë legjitimitet të jashtëm dhe të krijojnë një moment PR për të ndikuar opinionin publik brenda vendit,” shprehet Hakimi për Radios Evropa e Lirë.
Talebanët, duke qeverisur me dorë të hekurt, janë gjerësisht të padëshiruar nga afganët. Edhe pse kanë sjellë njëfarë stabiliteti në vendin e shkatërruar nga lufta, grupi militant islamist u ka mohuar shumë njerëzve të drejtat bazike, veçanërisht grave, dhe është akuzuar për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut.
Nga këndvështrimi i Moskës, marrëveshja përshtatet me një përpjekje më të gjerë për të riforcuar ndikimin në rajon pas tërheqjes ushtarake të udhëhequr nga SHBA-ja nga Afganistani. Moskës i është dashur të paraqitet si kundërpeshë ndaj politikave perëndimore.
Gjatë forumit të sigurisë më 27 maj, Shoigu përsëriti thirrjet e Moskës që vendet perëndimore të zhbllokojnë asetet e qeverisë afgane të ngrira në bankat e huaja dhe të pranojnë përgjegjësinë për pasojat e pranisë së tyre ushtarake dydekadëshe në vend.
Më herët, më 14 maj, gjatë një takimi rajonal të sigurisë në Kirgizi, Shoigu tha se Rusia kishte ndërtuar një “dialog pragmatik” me talebanët dhe po zhvillonte një “partneritet të plotë” me Kabulin, duke përmendur shqetësime të përbashkëta të sigurisë dhe stabilitetin rajonal.