Vuçiç nën presion: Shtatë ditë për të shpëtuar rafinerinë e NIS
Serbia po përballet me një nga javët më vendimtare të dekadës së fundit. Brenda shtatë ditësh, vendi duhet të marrë një vendim për fatin e vetmes rafinerisë së naftës dhe të shmangë një krizë energjetike të paralajmëruar, pasi sanksionet amerikane kanë vënë në vështirësi strukturën ruse NIS.
Presidenti Aleksandar Vuçiç, në një mbledhje qeveritare të transmetuar drejtpërdrejt në televizionin shtetëror, ka theksuar urgjencën e situatës: “Vendimi duhet të merret gjatë shtatë ditëve të ardhshme; rafineria duhet të vazhdojë punën.” Kjo deklaratë sinjalizon se Serbia po detyrohet të ndërhyjë në një aset strategjik, ku rusët kanë pasur kontroll absolut që nga viti 2008.
Megjithatë, Vuçiç ka shprehur kujdes për të shmangur çdo perceptim përplasjeje me Moskën, duke u shprehur me tone të kontrolluara: “Dua ta shmangim me çdo kusht konfiskimin, nacionalizimin apo sekuestrimin e pronës… Nuk duam t’i marrim askujt asgjë.” Pas këtij mesazhi të kujdesshëm drejtuar Kremlinit, ai ka dërguar gjithashtu një sinjal drejt Uashingtonit: Serbia do të shqyrtojë të gjitha opsionet, përfshirë blerjen e aksioneve ruse me një ofertë mbi tregun, nëse negociatat ruso-aziatike ose ruso-europiane nuk japin rezultat. Ai ka theksuar dëshirën për të shfrytëzuar “çdo mundësi përpara se të angazhohemi në një proces marrjeje apo diçka tjetër” dhe ka konfirmuar nevojën për një “zgjidhje deri të dielën e ardhshme.”
Në sfondin e këtij presioni politik mbi Beogradin, qëndron realiteti teknik: NIS, e bllokuar financiarisht nga sanksionet amerikane, ka rezerva nafte vetëm deri më 25 nëntor. Bankat kanë ngrirë transaksionet, furnizimet e reja janë të pamundura dhe rafineria e Pançevës, arteria kryesore energjetike e vendit, po shkon drejt ndalimit.
Mekanizmi i presionit është i qartë. Pas disa shtyrjeve, më 9 tetor, Departamenti Amerikan i Thesarit nisi zbatimin e plotë të sanksioneve, duke vendosur si kusht për heqjen e tyre largimin e të gjithë aksionerëve rusë nga NIS. Këtë fundjavë, SHBA ka vendosur një tjetër afat: pronarët rusë kanë tre muaj kohë të gjejnë një blerës. Gazprom Neft (44.9%) dhe Gazprom (11.3%) kanë njoftuar tashmë OFAC për gatishmërinë për t’ia kaluar kontrollin një pale të tretë, një lëvizje e imponuar nga presioni amerikan. Ministri i Financave, Siniša Mali, ka paralajmëruar publikisht se zgjatja e sanksioneve mund të dëmtojë “rritjen ekonomike, vlerësimet e kreditit dhe investimet e huaja” të vendit, duke deleguar fajin tek “faktori i jashtëm”.
Historia e afërt tregon se Serbia ka luajtur me kohën, duke negociuar shtyrje dhe duke ruajtur një balancë të brishtë mes BE-së dhe Rusisë. Megjithatë, këtë herë, presioni amerikan është ekonomik, teknik, urgjent dhe ka prekur një aset strategjik që Serbia nuk mund ta humbasë pa pasoja të menjëhershme. Nëse partnerët rusë të NIS largohen, kjo do të jetë një provë e qartë se sanksionet funksionojnë kur prekin interesin ekonomik. Serbia mund të shpëtojë rafinerinë, por çmimi politik do të paguhet: një hap më larg nga Moska dhe një hap më pranë orbitës së presionit amerikan.